მიდგომა

ანამნეზი

ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების დასაწყისში სიმპტომატიკა კარგად არ არის გამოხატული. ჩვეულებრივ ის ვლინდება ასაკოვან ადმიანებში. ტიპურია ანამნეზში პროდუქტიული ხველის, მსტვინავი სუნთქვის და სუნთქვის უკმარისობის( განსაკუთრებით ფიზიკური დატვირთვის დროს) არსებობა. პაციენტები შეიძლება უჩიოდნენ: ღამის მუდმივი ხასიათის ხველის შემდგომ ძილის დარღვევასა და შესაბამისად დაღლილობას, მუდმივ ჰიპოქსიას და ჰიპერკაპნიას. საჭიროა შეიკრიბოს მოწევის, პროფესიული ექსპოზიციის და ფილტვის დაავადების ოჯახური ანამნეზი.

COPD-ის მქონე პაციენტებს, ინფექციური დაავადების მიზეზით გამწვავება შეიძლება გამოუვლინდეთ მწვავე, მძიმე მიმდინარეობის სუნთქვის უკმარისობით, ქოშინით, ცხელებით და ტკივილით გულმკერდის არეში.

ფიზიკური გამოკვლევა

გასინჯვით შესაძლოა გამოვლინდეს ტაქიპნოე, სუნთქვის დარღვევა, დამატებითი კუნთების სუნთქვაში მონაწილეობა და ინტერკოსტალური რეტრაქცია. დამახასიათებელია კასრისებური გულმკერდი. პერკუსიით - ჰიპერრეზონანსული ხმა, აუსკულტაციიით - სუნთქვის დისტანციაური ხმიანობა და ჰაერის გაძნელებული მოძრაობა. შეიძლება აღინიშნებოდეს მსტვინავი სუნთქვა, ხიხინი, დოლის ჩხირისებრი თითები, ციანოზი, ისევე, როგორც მარჯვენამხრივი გულის უკმარისობის ნიშნები (საუღლე ვენების გადაბერვა, გაძლიერებული P2, ჰეპატომეგალია, ჰეპატოიუგულური რეფლუქსი და სხეულის ქვედა კიდურების შეშუპება). ხანდახან პაციენტს შიძლება გამოუვლინდეთ ასტერიქსისი - გამოწეულ ხელებში დაკარგული პოსტურული კონტროლი( ჩვეულებრივ მოიხსენიებენ როგორც "ფლაპს"), რომელიც ჰიპერკაპნიით არის გამოწვეული. ჰიპერკაპნია ვითარდება ფილტვის პარენქიმაში აირცვლის დაქვეითების გამო, რაც მძიმდება დატვირთვასთან ერთად და შესაძლებელია მიანიშნებდეს სუნთქვის უკმარისობაზე.

საწყისი ტესტები, სტაბილური დაავადება

სპირომეტრია გამოიყენება COPD-ის პირველადი დიაგნოსტირების და დაავადების პროგრესირბის მონიტორინგისთვის. COPD-ს მქონე პაციენტებს სპირომეტრიით უვლინდებათ დამახასიათებელი, შემცირებული FEV1 და FEV1/FVC შეფარდების მაჩვენებლები. ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების გლობალური ინიციატივის(GOLD) მიხედვით, ჰაერის ნაკადის დინების შეზღუდვის დასტურდება შემდეგი კრიტერიუმით: პოსტ-ბრონქოდილატატორული FEV1/FVC < 0.70-ზე.[1] იმ შემთხვევაში თუ FVC-ის გაზომვა გაძნელებულია, შეიძლება FEV6-ის (ფორსირებული ექსპირატორული მოცულობა მე-6 წამზე) გამოყენება.[22] გულმკერდის რენტგენი იშვიათად არის დიაგნოსტიკური, მაგრამ იძლევა სხვა დიაგნოზების გამორიცხვის საშუალებას. ჰიპოქსიის სკრინინგისთვის მოწოდებულია პულსოქსიმეტრია.

ჰაერის ნაკადის დინების შეზღუდვასთან ერთად, GOLD-ის გაიდლაინები აღიარებენ რა გამწვავებების გავლენას COPD-ის ბუნებრივ მიმდინარეობაზე, ხაზს უსვამენ გამწვავებების და თანმხლები დაავადებების სიმპტომებისა და რისკ-ფაქტორების შეფასების მნიშვნელოვანებას.[1]

ბრიტანეთის სამედიცინო კვლევის მოდიფიცირებული საბჭოს (mMRC) კითხვარი ან ფქოდ-ის შეფასების ტესტი (CAT) სიმპტომების შეფასების რეოკმენდებული ხელსაწყოებია. აღნიშნულის ნახვა შესაძლებელია გლობალური ინიციატივა ფქოდისთვის (GOLD) გაიდლაინებში.[1]

წინა გამწვავების რიცხვი(2 ან მეტი წლის განმავლობაში)წარმოადგენს შემდგომი გამწვავებეის შესაძლებლობის საუკეთესო პროგნოზულ ფაქტორს. დამატებით, ჰაერის ნაკადის შემცირებაც <50% გამწვავების პრედიქტორია.

GOLD გაიდლაინი იყენებს ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების შეფასების ერთობლივ მეთოდს, რათა დააჯგუფოს პაციენტები დაავადების სიმპტომებისა და გამწვავებების ანამნეზის მიხედვით. სიმპტომები ფასდება mMRC ან CAT გრადაციის მიხედვით

  • A ჯგუფი: დაბალი რისკი (0-1 გამწვავება წელიწადში, არ საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და ნაკლები სიმპტომები (mMRC 0-1 ან CAT <10)

  • B ჯგუფი: დაბალი რისკი (0-1 გამწვავება წელიწადში, არ საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და მეტი სიმპტომი (mMRC≥ 2 ან CAT≥ 10)

  • C ჯგუფი: მაღალი რისკი (≥ 2 გამწვავება წელიწადში, ან ერთი ან მეტი გამწვავება საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და ნაკლები სიმპტომები (mMRC 0-1 ან CAT <10)

  • D ჯგუფი: მაღალი რისკი (≥2 გამწვავება წელიწადში, ან ერთი ან მეტი გამწვავება საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და მეტი სიმპტომი (mMRC≥ 2 ან CAT≥ 10).

პირველადი კვლევები, გამწვავება

პაციენტებს მწვავე სიმპტომებით, უნდა ჩაუტარდეთ სისხლის საერთო ანალიზი, ეკგ, გულმკერდის რენტგენოგრაფია და არიცვლის ანალიზი (პულსოქსიმეტრი და/ან არტერიული სისხლის აირების ანალიზი).[1] სპირომეტრია არ არის რეკომენდებული გამწვავების დროს, რადგან მისი ჩატარება შესაძლებელია გაძნელდეს და შედეგები არ იყოს ზუსტი.[1]

სხვა კვლევები

გამწვავების დროს საჭიროა ემპირიული ანტიბიოტიკოთერაპია, თუ პაციენტს აღენიშნება 3 კარდინალური სიმპტომი: დისპნოეს გაძლიერება, დიდი რაოდენობით ნახველი, ჩირქიანი ნახველი; ასევე 2 კარდინალური სიმპტომი, თუ ამ 2 სიმპტომიდან ერთ-ერთი ნახველში ჩირქის მომატებული შემცველობაა; ემპირიული ანტიბიოტიკოთერაპია აგრეთვე ინიშნება იმ შემთხვევაში, თუ პაციენტი საჭიროებს მექანიკურ ვენტილაციას. იმ პაციენტების ნახველი, რომელთაც აღენიშნებათ მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება, ხშირი გამწვავებები, სასუნთქ გზებში ჰაერის ნაკადის მძიმე შეზღუდვა და/ან გამწვავებები, უნდა გაიგზავნოს ლაბორატორიაში კულტივირებისათვის.[1]

ფილტვის ფუნქციების დეტალური ტესტირებით, რომელიც ტარდება სპეციალიზებულ ლაბორატორიებში, შესაძლებელია განისაზღვროს ნახშირბადის მონოქსიდის დიფუზიის ფილტვისმიერი უნარი, ნაკადის მოცულობის "მარყუჟები"(flow volume loops) და ჩასუნთქვის წარმოების უნარი. ეს კვლევები არ გამოიყენება რუტინულად, მაგრამ შეიძლება სასარგებლო იყოს დიაგნოსტიკური უზუსტობების აღმოსაფხვრელად და წინასაოპერაციო შეფასებისთვის.[1]

ახალგაზრდა პაციენტებში (<45 წელი), რომელთაც აღენიშნებათ დაავადების ოჯახური ანამნეზი ან სწრაფად პროგრესირებადი დაავადება და ცვლილებები ფილტვის ქვედა წილზე რადიოლოგიური კვლევების შედეგად, საჭიროა შემოწმდეს ალფა-1 ანტიტრიფსინის დონე. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ფქოდ-ით დაავადებული თითოეული პაციენტისთვის რეკომენდაციას უწევს ერთჯერად სკრინინგს, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, რომლებშიც ალფა-1 ანტიტრიფსინის დეფიციტის პრევალენტი მაღალია.[23] აღნიშნული ტესტები შეიძლება სასარგებლო იყოს ოჯახურ სკრინინგისა და კონსულტირებისათვის.

კომპიუტერულ სკანირებას შეუძლია გამოავლინოს ანატომიური ცვლილებები, მაგრამ დიაგნოსტირების მხრივ სარგებლიანია ქირურგიული პაციენტების შემთხვევაში და სხვა პათოლოგიათა გამორიცხვისთვის.[1]

პულსოქსიმეტრია რესპირატორული უკმარისობის ან გულლის მარჯვენამხრივი უკმარისობის კლინიკური ნიშნების მქონე ყველა პაციენტის შესაფასებლად გამოიყენება. თუ პერიფერიულად ჟანგბადის არტერიული სატურაცია ნაკლებია 92%-ზე, საჭიროა არტერიული ან კაპილარული სისხლის აირების გაზომვა.[1]

COPD-ის მქონე პაციენტებში ძილში ობსტრუქციული აპნოე ასოცირდება სიკვდილის და ჰოსპიტალიზაციის მომატებულ რისკთან.[24]

დისპნოეს დისპროპორციული ხარისხის მქონე პაციენტებში დამხმარე კვლევას წარმოადგენს დატვირთვის ტესტი.[25] ის შეიძლება ჩატარდეს ციკლურ ერგომეტრზე ან სარბენ ბილიკზე ან მარტივი, განსაზღვრული დროით სიარულის შემდეგ (მაგ. 6 წუთი ან ხანგრძლივობა <6 წუთი).[26] დატვირთვის ტესტი შეიძლება გამოვიყენოთ აგრეთვე იმ პაციენტების შესარჩევად, რომელთაც უნდა გაიარონ რეაბილიტაციის კურსი. ასევე უმჯობესი იქნება შემოწმდეს სასუნთქი კუნთების ფუნქციონირება იმ შემთხვევაში, თუ დისპნოე ან ჰიპერკაპნია 1 წამში ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობასთან (FEV1) მიმართებაში არაპროპორციულად მომატებულია. ტესტირება აგრეთვე შესაძლებელია არასათანადო ნუტრციული სტატუსის და კორტიკოსტეროიდული მიოპათიის მქონე პაციენტებში.[27]


სხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაციასხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაცია

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით