მიდგომა

COVID-19 პანდემიის ფონზე თანმხლები დაავადებების დიაგნოსტირების და მართვის შესახებ განახლებული ინფორმაცია იხილეთ ჩვენს მოდულში "თანმხლები დაავადებების მართვა COVID-19 პანდემიის ფონზე".

ანამნეზი

ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების საწყის ეტაპზე სიმპტომატიკა კარგად არ არის გამოხატული. როგორც წესი, ვლინდება ასაკოვან პირებში. ტიპურია ანამნეზში პროდუქტიული ხველის, მსტვინავი სუნთქვის და ჰაერის უკმარისობის (განსაკუთრებით ფიზიკური დატვირთვის დროს) არსებობა. სხვა სიმპტომებია: ხშირი ბრონქიტი, ფიზიკური დატვირთვისადმი დაბალი ამტანობა, ღამე სუნთქვის უკმარისობით გაღვიძება, კოჭების დასიება, დაღლილობა.[3]

პაციენტები შეიძლება უჩიოდნენ: ღამის მუდმივი ხასიათის ხველის შემდგომ ძილის დარღვევასა და შესაბამისად დაღლილობას, პერსისტენტულ ჰიპოქსიას და ჰიპერკაპნიას. საჭიროა გამოიკითხოს მოწევის, პროფესიული ექსპოზიციის, თანმხლები დაავადებებისა და ფილტვის დაავადების ოჯახური ანამნეზი. უნდა გაირკვეს გამწვავებების ანამნეზი და ჰოსპიტალიზაციის მიზეზები.

ფქოდ-ის მქონე პაციენტებს, ინფექციური დაავადების მიზეზით გამწვავება შეიძლება გამოუვლინდეთ მწვავე, მძიმე მიმდინარეობის სუნთქვის უკმარისობით, ქოშინით, ცხელებით და ტკივილით გულმკერდის არეში. დამატებითი ინფორმაციისთვის იხილეთ ჩვენი მოდული ფილტვების ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების გამწვავების შესახებ.


ექსპირაციული მსტვინავი სუნთქვაექსპირაციული მსტვინავი სუნთქვა

პოლიფონიური მსტვინავი სუნთქვაპოლიფონიური მსტვინავი სუნთქვა

ადრეული ინსპირატორული ხიხინიადრეული ინსპირატორული ხიხინი

ფიზიკური გამოკვლევა

მიუხედავად იმისა, რომ გასინჯვა იშვიათადაა დიაგნოსტიკური, მაინც მნიშვნელოვანია.[1] გასინჯვით შესაძლოა გამოვლინდეს ტაქიპნოე, სუნთქვის დარღვევა, დამატებითი კუნთების სუნთქვაში მონაწილეობა და ინტერკოსტალური რეტრაქცია. დამახასიათებელია კასრისებური გულმკერდი. პერკუსიით - ჰიპერრეზონანსული ხმა, აუსკულტაციიით - სუნთქვის დისტანციაური ხმიანობა და ჰაერის გაძნელებული მოძრაობა. შეიძლება აღინიშნებოდეს მსტვინავი სუნთქვა, ხიხინი, დოლის ჩხირისებრი თითები, ციანოზი, ისევე, როგორც მარჯვენამხრივი გულის უკმარისობის ნიშნები (საუღლე ვენების გადაბერვა, გაძლიერებული P2, ჰეპატომეგალია, ჰეპატოიუგულური რეფლუქსი და სხეულის ქვედა კიდურების შეშუპება). ხანდახან პაციენტს შიძლება გამოუვლინდეთ ასტერიქსისი - გამოწეულ ხელებში დაკარგული პოსტურული კონტროლი( ჩვეულებრივ მოიხსენიებენ როგორც "ფლაპს"), რომელიც ჰიპერკაპნიით არის გამოწვეული. ჰიპერკაპნია ვითარდება ფილტვის პარენქიმაში აირცვლის დაქვეითების გამო, რაც მძიმდება დატვირთვასთან ერთად და შესაძლებელია მიანიშნებდეს სუნთქვის უკმარისობაზე.

საწყისი ანალიზები

სპირომეტრია გამოიყენება COPD-ის პირველადი დიაგნოსტირების და დაავადების პროგრესირების მონიტორინგისთვის.[1][3][32] ჰაერის დინების შეზღუდვის ყველაზე მარტივად გამეორებადი და ობიექტური საზომი. სპირომეტრია შეიძლება ჩატარდეს სულ მცირე ერთი ხანმოკლე მოქმედების საინჰალაციო ბრონქოდილატორის მიღების შემდეგ, რითაც ვარიაბელობა მცირდება.[1] COPD-ის შემთხვევაში პაციენტებს სპირომეტრიით უვლინდებათ დამახასიათებელი, შემცირებული FEV1 და FEV1/FVC შეფარდების მაჩვენებლები. ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების გლობალური ინიციატივის(GOLD) მიხედვით, ჰაერის ნაკადის შეზღუდვის არსებობის კრიტერიუმია პოსტ-ბრონქოდილატატორული FEV1/FVC 0.70-ზე ნაკლები.[1] იმ შემთხვევაში თუ FVC-ის გაზომვა გაძნელებულია, შეიძლება FEV6-ის (ფორსირებული ექსპირატორული მოცულობა მე-6 წამზე) გამოყენება.[33] სპირომეტრიით ასევე ვსაზღვრავთ ჰაერის დინების შეზღუდვის სიმძიმეზე. თუ FEV1/FVC თანაფარდობა <0.7:[1]

  • მოსალოდნელ მაჩვენებელთან შედარებით ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობა 1 წამში ≥80% მიუთითებს ფქოდ-ის მსუბუქ ფორმაზე

  • მოსალოდნელ მაჩვენებელთან შედარებით ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობა 1 წამში <80% და ≥50% მიუთითებს ფქოდ-ის საშუალო სიმძიმის ფორმაზე

  • მოსალოდნელ მაჩვენებელთან შედარებით ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობა 1 წამში <50% და ≥30% მიუთითებს ფქოდ-ის მძიმე ფორმაზე

  • FEV1 <30% (პროგნოზულთან შედარებით) მიუთითებს ძალიან მძიმე ფქოდ-ზე.


სპირომეტრია პრაქტიკაშისპირომეტრია პრაქტიკაში

სპირომეტრიის ტექნიკა და ინტერპრეტაციასპირომეტრიის ტექნიკა და ინტერპრეტაცია

გულმკერდის ღრუს ორგანოების რენტგენოგრაფია (CXR) იშვიათადაა დიაგნოსტიკური, მაგრამ უნდა გაკეთდეს სხვა დიაგნოზების გამოსარიცხად. ჰიპოქსიის სკრინინგისთვის მოწოდებულია პულსოქსიმეტრია.

ჰაერის ნაკადის დინების შეზღუდვასთან ერთად, GOLD-ის გაიდლაინები აღიარებენ რა გამწვავებების გავლენას COPD-ის ბუნებრივ მიმდინარეობაზე, ხაზს უსვამენ გამწვავებების და თანმხლები დაავადებების სიმპტომებისა და რისკ-ფაქტორების შეფასების მნიშვნელოვანებას.[1]

ბრიტანეთის სამედიცინო კვლევის მოდიფიცირებული საბჭოს (mMRC) კითხვარი ან ფქოდ-ის შეფასების ტესტი (CAT) სიმპტომების შეფასების რეოკმენდებული ხელსაწყოებია. აღნიშნულის ნახვა შესაძლებელია გლობალური ინიციატივა ფქოდისთვის (GOLD) გაიდლაინებში.[1] ფქოდ-ის გლობალური ინიციატივის გაფრთხილების თანახმად, მხოლოდ მოდიფიცირებული სამედიცინო კვლევითი საბჭოს შეფასების შკალა არ უნდა გამოიყენებოდეს პაციენტების შესაფასებლად, ვინაიდან ფქოდ-ის სიმპტომები არ შემოიფარგლება დისპნოეთი. შესაბამისად, უპირატესია ფქოდ-ის შეფასების ტესტის შკალა. მიუხედავად ამისა, ფქოდ-ის გლობალური ინიციატივის მიხედვით, მოდიფიცირებული სამედიცინო კვლევითი საბჭოს შეფასების შკალის გამოყენება ფართოდ არის გავრცელებული, ამიტომ მის შკალაზე ≥2 ხარისხის დაფიქსირება კვლავ შედის შედის შეფასესბის კრიტერიუემბში "სუნთქვის უფრო ძლიერი უკმარისობის" მქონე პაციენტების დასადგენად.[1]

ხშირი გამწვავებების პროგნოზული ფაქტორია გამწვავებების ანამნეზი.[1][34] ასევე, ჰაერის ნაკადის შემცირებაც 50%-ზე ნაკლებად გამწვავების პრედიქტორია.[1]

GOLD გაიდლაინი იყენებს ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების შეფასების ერთობლივ მეთოდს, რათა დააჯგუფოს პაციენტები დაავადების სიმპტომებისა და გამწვავებების ანამნეზის მიხედვით. სიმპტომები ფასდება mMRC ან CAT გრადაციის მიხედვით

  • A ჯგუფი: დაბალი რისკი (0-1 გამწვავება წელიწადში, არ საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და ნაკლები სიმპტომები (mMRC 0-1 ან CAT <10)

  • B ჯგუფი: დაბალი რისკი (0-1 გამწვავება წელიწადში, არ საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და მეტი სიმპტომი (mMRC≥ 2 ან CAT≥ 10)

  • C ჯგუფი: მაღალი რისკი (≥ 2 გამწვავება წელიწადში, ან ერთი ან მეტი გამწვავება საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და ნაკლები სიმპტომები (mMRC 0-1 ან CAT <10)

  • D ჯგუფი: მაღალი რისკი (≥2 გამწვავება წელიწადში, ან ერთი ან მეტი გამწვავება საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას) და მეტი სიმპტომი (mMRC≥ 2 ან CAT≥ 10).

დიდი ბრიტანეთის გაიდლაინების მიხედვით, რეკომენდებულია სისხლის საერთო ანალიზი ყველა ახლადიაგნოსტირებული პაციენტისთვის, ანემიის ან პოლიციტემიის სკრინინგის მიზნით.[3]

სხვა კვლევები

ფილტვის ფუნქციების დეტალური ტესტირებით, რომელიც ტარდება სპეციალიზებულ ლაბორატორიებში, შესაძლებელია განისაზღვროს ნახშირბადის მონოქსიდის დიფუზიის ფილტვისმიერი უნარი, ნაკადის მოცულობის "მარყუჟები"(flow volume loops) და ჩასუნთქვის წარმოების უნარი. ეს კვლევები არ გამოიყენება რუტინულად, მაგრამ შეიძლება სასარგებლო იყოს დიაგნოსტიკური უზუსტობების აღმოსაფხვრელად და წინასაოპერაციო შეფასებისთვის.[1] იმ შემთხვევაში, თუ დიაგნოზი გაურკვეველია, სერიული პიკური დინების გაზომვით შესაძლებელია ფქოდ-ის და ბრონქული ასთმის დიფერენცირება.[3]

ახალგაზრდა პაციენტებში (<45 წელი), რომელთაც აღენიშნებათ დაავადების ოჯახური ანამნეზი ან სწრაფად პროგრესირებადი დაავადება და ცვლილებები ფილტვის ქვედა წილზე რადიოლოგიური კვლევების შედეგად, საჭიროა შემოწმდეს ალფა-1 ანტიტრიფსინის დონე. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ფქოდ-ით დაავადებული თითოეული პაციენტისთვის რეკომენდაციას უწევს ერთჯერად სკრინინგს, განსაკუთრებით იმ რეგიონებში, რომლებშიც ალფა-1 ანტიტრიფსინის დეფიციტის პრევალენტი მაღალია.[35] აღნიშნული ტესტები შეიძლება სასარგებლო იყოს ოჯახურ სკრინინგისა და კონსულტირებისათვის.

კომპიუტერული სკანირებით შესაძლებელია გამოვლინდეს ანატომიური ცვლილებები, მაგრამ ფქოდის დიაგნოსტირებისათთვის მისი სარგებლიანობა შეზღუდულია. ეფექტურია ქირურგიული კონტიგენტისათვის და ისეთი დიაგნოზების გამოსარიცხად, როგორიცაა ბრონქოექტაზია ან ფილტვის კიბო.[1]

პულსოქსიმეტრია რესპირატორული უკმარისობის ან გულლის მარჯვენამხრივი უკმარისობის კლინიკური ნიშნების მქონე ყველა პაციენტის შესაფასებლად გამოიყენება. თუ პერიფერიულად ჟანგბადის არტერიული სატურაცია ნაკლებია 92%-ზე, საჭიროა არტერიული ან კაპილარული სისხლის აირების გაზომვა.[1]

COPD-ის მქონე პაციენტებში ძილში ობსტრუქციული აპნოე ასოცირდება სიკვდილის და ჰოსპიტალიზაციის მომატებულ რისკთან.[36]

დისპნოეს დისპროპორციული ხარისხის მქონე პაციენტებში დამხმარე კვლევას წარმოადგენს დატვირთვის ტესტი.[1][37] ის შეიძლება ჩატარდეს ციკლურ ერგომეტრზე ან სარბენ ბილიკზე ან მარტივი, განსაზღვრული დროით სიარულის შემდეგ (მაგ. 6 წუთი ან ხანგრძლივობა <6 წუთი).[38] დატვირთვის ტესტი შეიძლება გამოვიყენოთ აგრეთვე იმ პაციენტების შესარჩევად, რომელთაც უნდა გაიარონ რეაბილიტაციის კურსი. ასევე უმჯობესი იქნება შემოწმდეს სასუნთქი კუნთების ფუნქციონირება იმ შემთხვევაში, თუ დისპნოე ან ჰიპერკაპნია 1 წამში ფორსირებული ამოსუნთქვის მოცულობასთან (FEV1) მიმართებაში არაპროპორციულად მომატებულია. ტესტირება აგრეთვე შესაძლებელია არასათანადო ნუტრციული სტატუსის და კორტიკოსტეროიდული მიოპათიის მქონე პაციენტებში.[39]

იმ პაციენტების ნახველი, რომელთაც აღენიშნებათ მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება, ხშირი გამწვავებები, სასუნთქ გზებში ჰაერის ნაკადის მძიმე შეზღუდვა და/ან გამწვავებები, უნდა გაიგზავნოს ლაბორატორიაში კულტივირებისათვის.[1] ექოკარდიოგრაფიით ფასდება შესაძლო კარდიოლოგიური დაავადება ან პულმონური ჰიპერტენზია.

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს პირველად ჯანდაცვაში ფქოდ-ის გამწვავების მართვის ჩამოთვლილ მინიმალურ ჩარევებს. WHO: package of essential noncommunicable (PEN) disease interventions for primary health care


სხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაციასხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაცია

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს