პირველადი პრევენცია

ვაქცინები

  • ვაქცინები ხელმისაწვდომია გადაუდებელი გამოყენების ნებართვით სხვადასხვა ქვეყანაში, მათ შორის დიდ ბრიტანეთში, აშშ-ში, ევროპაში, კანადაში, ჩინეთსა და რუსეთში. როგორც წესი, იმუნიზაციის პროგრამებში პრიორიტეტი ენიჭება პირებს, რომლებსაც მძიმე დაავადების ან სიკვდილობის უფრო მაღალი რისკი აქვთ (მოხუცთა საცხოვრებლების მცხოვრებლები, პერსონალი, სამედიცინო პერსონალი, თანმხლები დაავადებების მქონე პირები). თუმცა, პრიორიტეტები განსხვავდება ქვეყნებს შორის და უნდა მიმართოთ ადგილობრივ ორგანოებს.

  • უცნობია ვაქცინები გვარიდებს თუ არა უსიმპტომო ინფექციას, ან გადაცემას იმ პირებისგან, რომლებიც ინფიცირებულნი არიან აცრის მიუხედავად. აცრილი პირები მაინც უნდა იცავდნენ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანოების რეკომენდაციებს. უსაფრთხოება და ეფექტურობა (იმუნიტეტის ხანგრძლივობის ჩათვლით) უცნობია 2 თვის შემდეგ.[333][334]

  • საკვანძო მნიშვნელობისაა არასასურველი მოვლენების მეთვალყურეობა, რომლის შედეგადაც, შესაძლოა, გამოვლინდეს დამატებითი, ნაკლებად ხშირი მძიმე არასასურველი მოვლენები, რომლებიც კლინიკურ კვლევებში ვერ იდენტიფიცირდა. მაგალითად, Pandemrix® ვაქცინა, რომელიც გამოიყენებოდა 2009-2010 წლების ღორის გრიპის პანდემიის დროს, ამოიღეს სამედიცინო ბაზრიდან, ვინაიდან მისი გამოყენება დაკავშირებული იყო ნარკოლეფსიის განვითარებასთან.[335] ახალი ავტორიზებული mRNA ვაქცინები ადრე არ ყოფილა დამტკიცებული ადამიანებში, ამიტომ ამ ტიპის ვაქცინებზე არ არსებობს გრძელვადიანი უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები.

    • ბრიტანეთში ყველა საეჭვო გვერდითი რეაქცია უნდა მოახსენოთ შესაბამის ორგანოებს დიდი ბრიტანეთის ყვითელი ბარათის სქემის საშუალებით. Yellow Card: coronavirus (COVID-19) external link opens in a new window

    • აშშ-ში ყველა საეჭვო გვერდითი რეაქცია უნდა მოახსენოთ შესაბამის ორგანოებს გვერდითი მოვლენების შეტყობინების სისტემის (VAERS) მეშვეობით. Vaccine Adverse Event Reporting System external link opens in a new window

  • ვაქცინის დოზების გეგმა შეიძლება განსხვავდებოდეს ქვეყნების მიხედვით. არსებობს მოსაზრება დოზებს შორის ინტერვალის გახანგრძლივებაზე, დოზების რაოდენობაზე, მოცულობაზე და სხვადასხვა ვაქცინების ერთდროულ გამოყენებაზე მეტი ადამიანის ასაცრელად. თუმცა, მტკიცებულებები ამ სტრატეგიების მხარდასაჭერად არ არსებობს.[336]

    • დიდ ბრიტანეთში,, ვაქცინაციისა და იმუნიზაციის გაერთიანებული კომიტეტის რეკომენდაციით, თავდაპირველად, პირველი დოზა რაც შეიძლება მეტ ადამიანს უნდა გაუკეთდეს, მეორე დოზა პრიორიტეტი არ არის.[337][338] თუმცა, მტკიცებულება არ უჭერს მხარს ინტერვალის გახანგრძლივებას ორ დოზას შორის. ეს დამამზადებლის რეკომენდაციებს ცილდება.[339]

    • აშშ-ში სურსათისა და წამლის სააგენტო რეკომენდაციას იძლევა დოზირების მოცემული გრაფიკის დაცვაზე.[336]

    • დამატებითი მითითებებისთვის იხილეთ ადგილობრივი გზამკვლევები. აცრამდე პაციენტმა უნდა განაცხადოს ინფორმირებული თანხმობა.[340]

  • ქვემოთ მოცემულ ცხრილში მოცემულია სამი ძირითადი ვაქცინის შედარება, რომელთა გამოყენებაც ნებადართულია ბევრ ქვეყანაში.

    • ამის გარდა, CoronaVac® და Sinopharm® (SARS-CoV-2-ის ინაქტივირებული ვერსია) დამტკიცდა ჩინეთში, ხოლო Sputnik V®-ს (ადენოვირუსის ვექტორი ვაქცინა) ავტორიზაცია მიენიჭა რუსეთში.

    • ვაქცინის კიდევ რამდენიმე კანდიდატი ჯერ კიდევ დამუშავების პროცესშია, მათ შორის mRNA ვაქცინები, დნმ ვაქცინები, ვირუსული ვექტორული ვაქცინები, ცილოვანი ქვედანაყოფების ვაქცინები, ცოცხალი დასუსტებული ვაქცინები, ინაქტივირებული ვირუსის ვაქცინები და ინტრანაზალური მიწოდების სისტემები.[341]

    • WHO: draft landscape of COVID-19 candidate vaccines external link opens in a new window

Pfizer/BioNTech COVID-19 ვაქცინა

Moderna-ს COVID-19 ვაქცინა

AstraZeneca-ს COVID-19 ვაქცინა

სინონიმი

COVID-19 mRNA ვაქცინა BNT162b2

COVID-19 ვაქცინა mRNA-1273

COVID-19 ვაქცინა ChAdOx1 S რეკომბინანტული

ვაქცინის ტიპი

ლიპიდური ნანონაწილაკის ფორმულა, ინფორმაციული რნმ ვაქცინა, რომელიც აკოდირებს SARS-CoV-2-ის წვეტიან (წვეროს) ცილას

ადენოვირუსის (შიმპანზე) ვექტორი ვაქცინა, რომელიც ატარებს SARS-CoV-2-ის წვეტიან ცილას

ეფექტურობა*

95%

94%

70%

ავტორიზაცია

დიდი ბრიტანეთი, აშშ, ევროპა, კანადა

აშშ, ევროპა

UK

ჩვენება

≥16 წლის ასაკის პირების აქტიური იმუნიზაცია

≥18 წლის ასაკის პირების აქტიური იმუნიზაცია

ავტორიზებული დოზა**

0.3 მლ (30 მიკროგრამი) კუნთში; მეორე დოზა სულ მცირე 21 დღის შემდეგ

0.5 მლ (100 მიკროგრამი) კუნთში; მეორე დოზა სულ მცირე 28 დღის შემდეგ

0.5 მლ კუნთშიდა გზით (5 × 1010 ვირუსული ნაწილაკი); მეორე დოზა კეთდება პირველი დოზიდან 4-12 კვირის შემდეგ

უკუჩვენებები

ჰიპერმგრძნობელობა აქტიური ნივთიერების ან დანამატების მიმართ; დაუყოვნებლივი ალერგიული რეაქცია პირველ დოზაზე (არ უნდა გაკეთდეს მეორე დოზა)

გაფრთხილება

ანაფილაქსიის/ალერგიის ანამნეზი

მწვავე მძიმე ფებრილური ავადმყოფობა

სისხლდენით მიმდინარე დაავადებები ან ანტიკოაგულაცია

შესუსტებული იმუნიტეტით

ორსულობა და ძუძუთი კვება

COVID-19 მონოკლონური ანტისხეულებით ან პლაზმით მკურნალობის ანამნეზი

ანაფილაქსიის/ალერგიის ანამნეზი

მწვავე მძიმე ფებრილური ავადმყოფობა

სისხლდენით მიმდინარე დაავადებები ან ანტიკოაგულაცია

შესუსტებული იმუნიტეტით

ორსულობა და ძუძუთი კვება

გვერდითი მოვლენები*

ხშირი: თავის ტკივილი; ართრალგია; მიალგია; ინექციის ადგილის გაღიზიანება; დაღლილობა; ცხელება; შეციება; გულისრევა

იშვიათი: ლიმფადენოპათია; შეუძლოდ ყოფნა; ანაფილაქსია; ჰიპერმგრძნობელობა

ხშირი: თავის ტკივილი; ართრალგია; მიალგია; ინექციის ადგილის გაღიზიანება; დაღლილობა; ცხელება; შეციება; გულისრევა; ღებინება; დიარეა

იშვიათი: ლიმფადენოპათია; შეუძლოდ ყოფნა; მწვავე პერიფერიული სახის დამბლა; ანაფილაქსია; ჰიპერმგრძნობელობა

ხშირი: თავის ტკივილი; ართრალგია; მიალგია; ინექციის ადგილის გაღიზიანება; დაღლილობა; შეუძლოდ ყოფნა; ცხელება; შეციება; გულისრევა; ღებინება; გრიპისმაგვარი ავადმყოფობა

იშვიათი: ლიმფადენოპათია; თავბრუსხვევა; მადის დაქვეითება; მუცლის ტკივილი; ჰიპერჰიდროზი; ქავილი; გამონაყარი; ნეიროანთებითი დაავადებები

ურთიერთქმედებები

ურთიერთქმედება სხვა ვაქცინებთან / წამლებთან არ არის შესწავლილი; COVID-19 ვაქცინები ერთმანეთის იდენტური არ არის

შერჩეული ავტორიზებული COVID-19 ვაქცინების შედარება.მონაცემები მუდმივად იცვლება; იხილეთ ადგილობრივი ფორმულარი ან გაიდლაინები დეტალური ინფორმაციის მისაღებად. *იხილეთ ვაქცინის ეფექტურობისა და უსაფრთხოების მონაცემები (ქვემოთ) დეტალური ინფორმაციის მისაღებად. **დოზის გრაფიკი შეიძლება განსხვავდებოდეს ქვეყნების მიხედვით. ბოლო განახლება: 7 იანვარი 2021 .

ვაქცინები და ანაფილაქსია

  • მძიმე ალერგიული რეაქცია, როგორიცაა ანაფილაქსია, აღწერილია კლინიკური კვლევების ფარგლებს გარეთ ზოგად მოსახლეობაში, მესენჯერ რნმ ვაქცინების გამოყენების შემდეგ.

    • აშშ-ში მონიტორინგის შემდეგ დაფიქსირდა Pfizer/BioNTech ვაქცინის პირველი დოზის შემდეგ ანაფილაქსიის 21 შემთხვევა ჯამში 1 893 360 აცრიდან (11.1 შემთხვევა ყოველ მილიონ დოზაზე), 2020 წლის 23 დეკემბრის მონაცემებით. რეაქციების 71% გამოვლინდა ვაქცინაციიდან 15 წუთის განმავლობაში.[342]

    • გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ეს რეაქციები შეიძლება იყოს გამოწვეული ლიპიდური პეგილირებული ეთილენ გლიკოლის (PEG) დერივატივებით, როგორიცაა პოლისორბატები.[343]

    • დიდი ბრიტანეთის მედიკამენტებისა და ჯანდაცვის პროდუქტების მარეგულირებელი სააგენტო ამჟამად რეკომენდაციას უწევს იმ პირების აცრისგან თავის შეკავებას, რომლებსაც ანამნეზში ვაქცინის ინგრედიენტების მიმართ ალერგიული რეაქციები ჰქონდათ. თუმცა, სხვა ტიპის ალერგიების, მაგ. საკვების მიმართ ალერგიის შემთხვევაში მოწოდებულია აცრა.[344]

    • ვაქცინაცია უნდა ჩატარდეს მხოლოდ იმ დაწესებულებებში, სადაც შესაძლებელია პაციენტის რეანიმაცია. ანაფილაქსიის მართვის პროტოკოლი ადგილზე უნდა იყოს. აცრილ პირს აცრიდან სულ მცირე 15 წუთის განმავლობაში უნდა დავაკვირდეთ. მეორე დოზა არ უნდა გაუკეთდეს პაციენტებს, რომელთაც პირველ დოზაზე ანაფილაქსია ჰქონდათ.[345]

    • მითითებები ალერგიის ან ანაფილაქსიის ანამნეზის ქმონე ადამიანების ვაქცინაციის შესახებ შეიძლება განსხვავდებოდეს სხვადასხვა ქვეყანაში; გაეცანით ადგილობრივ გაიდლაინებს.

ვაქცინები და ორსული/მეძუძური ქალები

  • სიფრთხილე გამოიჩინეთ ორსულ და მეძუძურ ქალებთან, რადგან არ არსებობს უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები.

    • ინგლისის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანოს რეკომენდაციაა, რომ ორსულ ქალებს არ უნდა ჩაუტარდეთ ვაქცინაცია რუტინულად; ამასთან, ვაქცინაცია შეიძლება დაიშვას, როდესაც პოტენციური სარგებელი აღემატება დედისა და ნაყოფის პოტენციურ რისკებს (მაგ., ინფექციის ძალიან მაღალი რისკის მქონე ქალები, ან სამედიცინო მდგომარეობის მქონე პაციენტები, რომლებიც მძიმე გართულებების რისკის ქვეშ არიან).[346] რეკომენდებულია მეძუძური დედების ვაქცინაცია.[347]

    • მეან-გინეკოლოგთა ამერიკული კოლეჯის რეკომენდაციის თანახმად, COVID-19 ვაქცინაციაზე უარი არ უნდა უთხრან ორსულ ან მეძუძურ ქალებს, რომლებიც აკმაყოფილებენ ვაქცინაციის კრიტერიუმებს რეკომენდებული პრიორიტეტული ჯგუფების მიხედვით. მნიშვნელოვანია ვაქცინის მიღებამდე პაციენტებთან ერთად განვიხილოთ რისკები და სარგებელი. ორსულ და მეძუძურ ქალებს შეუძლიათ ვაქცინაციაზე უარის თქმა და გადაწყვეტილების მიღებაში ხელი არ უნდა შეუშალოთ.[348]

მონაცემები ვაქცინის ეფექტურობის შესახებ

  • Pfizer/BioNTech COVID-19 ვაქცინა

    • მონაცემები ეფუძნება 43 448 მონაწილის მე-3 ფაზის კვლევის შუალედურ შედეგებს (რანდომიზაცია ვაქცინა:პლაცებო ჯგუფებში მოხდა 1:1 თანაფარდობით). ვაქცინა 95%-მდე ეფექტურია სიმპტომური COVID-19 პრევენციისთვის 2 დოზის შემდეგ, შედარებით პლაცებოსთან (ფიზიოლოგიური ხსნარი), 16 წლის და უფროს მონაწილეებში. ეს ეფუძნება COVID-19-ის 170 დადასტურებული შემთხვევის ანალიზს, რომლებიც განვითარდა მეორე დოზიდან სულ მცირე 7 დღის შემდეგ. პაციენტებს მანამდე ვირუსი არ ჰქონდათ გადატანილი. აქედან 8 შემთხვევა იყო აცრილი, ხოლო 162 შემთხვევა- პლაცებოს ჯგუფის მონაწილე. პირველი დოზის შემდეგ ეფექტურობა მხოლოდ 52% იყო. პირველი დოზის შემდეგ მძიმე ინფექცია განუვითარდა 10 მონაწილეს. აქედან 9 იყო პლაცებოს ჯგუფში, ხოლო 1- ვაქცინის მიმღებთა ჯგუფში. ეს დასკვნები გვაწვდის წინასწარ მტკიცებულებას მძიმე დაავადების პრევენციის უნარის შესახებ.[333]

  • Moderna-ს COVID-19 ვაქცინა

    • მონაცემები ეფუძნება 30 420 მონაწილის მე-3 ფაზის კვლევის შუალედურ შედეგებს (რანდომიზაცია ვაქცინა:პლაცებო ჯგუფებში მოხდა 1:1 თანაფარდობით). ვაქცინა 94.1%-მდე ეფექტურია სიმპტომური COVID-19 პრევენციისთვის 2 დოზის შემდეგ, შედარებით პლაცებოსთან (ფიზიოლოგიური ხსნარი), 18 წლის და უფროს მონაწილეებში. ეს ეფუძნება COVID-19-ის 196 დადასტურებული შემთხვევის ანალიზს, რომლებიც განვითარდა მეორე დოზიდან სულ მცირე 14 დღის შემდეგ. პაციენტებს მანამდე ვირუსი არ ჰქონდათ გადატანილი. აქედან 11 შემთხვევა იყო აცრილი, ხოლო 185 შემთხვევა- პლაცებოს ჯგუფის მონაწილე. 30 მძიმე შემთხვევიდან (ერთი ფატალური) პირველი დოზის შემდეგ, ყველა შემთხვევა იყო პლაცებოს ჯგუფში და არცერთი ვაქცინის ჯგუფში.[334]

  • AstraZeneca-ს COVID-19 ვაქცინა

    • ეფექტიანობის შესახებ ინფორმაცია ემყარება 4 მიმდინარე რანდომიზებული კონტროლირებული კლინიკური კვლევების (დიდ ბრიტანეთში, ბრაზილიაში და სამხრეთ აფრიკაში მიმდინარე, რომელშიც მონაწილეობს 11,636 პირი) ჯამური მონაცემების შუალედურ ანალიზს. ვაქცინა 70.4%-ით ეფექტურია, საკონტროლო ჯგუფთან შედარებით (ამ ჯგუფში გამოიყენება მენინგოკოკური ვაქცინა ან სალინი), სიმპტომური COVID-19-ის პრევენციის მხრივ ორი დოზის გამოყენების შემდეგ 18 წელს გადაცილებულ პირებში. ეს ეფუძნება COVID-19-ის 131 დადასტურებული შემთხვევის ანალიზს, რომლებიც განვითარდა მეორე დოზიდან სულ მცირე 15 დღის შემდეგ. პაციენტებს მანამდე ვირუსი არ ჰქონდათ გადატანილი. აქედან 30 შემთხვევა იყო აცრილი, ხოლო 101 შემთხვევა- პლაცებოს ჯგუფის მონაწილე. კვლევის შედეგები ჯერ არ გამოქვეყნებულა. ეფექტიანობისა და უსაფრთხოების შესახებ მონაცემები ≥65 წლის ასაკის პაციენტებში ამჟამად შეზღუდული რაოდენობისაა.[349]

ვაცინის უსაფრთხოების მონაცემები

  • Pfizer/BioNTech COVID-19 ვაქცინა

    • უსაფრთხოების მონაცემები ეფუძნება მე-3 ფაზის კვლევის შუალედურ შედეგებს, რომელიც 43 448 ადამიანს მოიცავდა. რეაქტოგენურობის შესწავლის ჯგუფი მოიცავდა 8183 პაციენტს.[333]

    • ადგილობრივი გვერდითი მოვლენები უფრო ხშირი იყო ვაქცინის ჯგუფში, ვიდრე პლაცებოს ჯგუფში. ყველაზე ხშირი რეაქცია იყო ინექციის ადგილის ტკივილი ინექციიდან 7 დღის განმავლობაში (83% პირველი დოზის შემდეგ და 78% მეორე დოზის შემდეგ, უფრო ახალგაზრდა მონაწილეებში; 71% პირველი დოზის და 66% მეორე დოზის შემდეგ ხანდაზმულ მონაწილეებში). პაციენტების 1%-ზე ნაკლებს აწუხდებდა ძლიერი ტკივილი. ადგილობრივი გვერდითი მოვლენები პირველი და მეორე დოზების შემდეგ მსგავსი იყო.

    • სისტემური გვერდითი რეაქციები უფრო ხშირი იყო ვაქცინის ჯგუფში, ვიდრე პლაცებო ჯგუფში. უფრო ხშირად აღიწერა ახალგაზრდა პაციენტებში, მეორე დოზის შემდეგ. ყველაზე ხშირი დაფიქსირებული სისტემური გვერდითი მოვლენები მეორე დოზის შემდეგ იყო დაღლილობა (59% ახალგაზრდებში; 51% ხანდაზმულებში), თავის ტკივილი (52% ახალგაზრდებში, 39% ხანდაზმულებში), ცხელება (16% ახალგაზრდებში; 11% ხანდაზმულებში). მძიმე სისტემური მოვლენები აღინიშნა მონაწილეების 2%-ზე ნაკლებში თითოეული დოზის შემდეგ, გარდა დაღლილობა/თავის ტკივილისა მეორე დოზის შემდეგ.

    • სხვა იშვიათი გვერდითი მოვლენები იყო ლიმფადენოპათია, მხრის დაზიანება (ვაქცინის გაკეთებისას), პაროქსიზმული პარკუჭოვანი არითმია და მარჯვენა ფეხის პარესთეზია.

  • Moderna-ს COVID-19 ვაქცინა

    • უსაფრთხოების მონაცემები ეფუძნება მე-3 ფაზის კვლევის შუალედურ შედეგებს, რომელიც 30 420 ადამიანს მოიცავდა.[334]

    • მონაწილეების 87.8%-ს აღენიშნა ადგილობრივი და სისტემური გვერდითი მოვლენები პირველი დოზიდან 7 დღის განმავლობაში, შედარებით 48%-თან პლაცებოს ჯგუფში; მონაწილეების 92.2%-ს აღენიშნა გვერდითი მოვლენები მეორე დოზიდან 7 დღის განმავლობაში, შედარებით 42.8%-თან პლაცებოს ჯგუფში. ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენები იყო ნაჩხვლეტის ადგილის გაღიზიანება, დაღლილობა, თავის ტკივილი, მიალგია და ართრალგია. ეს მოვლენები უფრო ხშირი და მძიმე იყო მეორე დოზის შემდეგ. გვერდითი მოვლენები უფრო ხშირი იყო 18-64 წლის ასაკში, შედარებით ≥65 წლის პირებთან.

    • ვაქცინაციასთან დაკავშირებული არასასურველი გვერდითი მოვლენები (ნებისმიერი ინექციიდან 28 დღეში) დაფიქსირდა ვაქცინის ჯგუფის მონაწილეთა 8.2% -ში, ხოლო პლაცებო ჯგუფის 4.5% -ში. მძიმე გვერდითი მოვლენების ინციდენტობა უფრო მაღალი იყო ვაქცინის ჯგუფში პლაცებოს ჯგუფთან შედარებით (0.5% და 0.2%, შესაბამისად). ყველაზე ხშირად გამოვლენილი არასასურველი გვერდითი მოვლენები (დაფიქსირდა მონაწილეთა სულ მცირე 1% -ში) იყო დაღლილობა და თავის ტკივილი. ამ მოვლენების ფარდობით ინციდენტობაზე გავლენას არ ახდენს ასაკი.

    • ბელის დამბლა გამოვლინდა უფრო ხშირად ვაქცინის ჯგუფში (სამი შემთხვევა), ვიდრე პლაცებოს ჯგუფში (ერთი შემთხვევა), რაც მიუთითებს, რომ ეს სავარაუდოდ შემთხვევითობა იყო. საჭიროა მჭიდრო მონიტორინგი მოსახლეობის დიდი ჯგუფების აცრისას.

  • AstraZeneca-ს COVID-19 ვაქცინა

    • უსაფრთხოების შესახებ ინფორმაცია ემყარება 4 მიმდინარე რანდომიზებული კონტროლირებული კლინიკური კვლევების (დიდ ბრიტანეთში, ბრაზილიაში და სამხრეთ აფრიკაში მიმდინარე, რომელშიც მონაწილეობს 23,745 პირი) ჯამური მონაცემების შუალედურ ანალიზს (კვლევის შედეგები გამოქვეყნებული არ არის).[349]

    • ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენები იყო: ინექციის ადგილის რეაქციები (>60%); თავის ტკივილი, დაღლილობა (>50%); მიალგია, შეუძლოდ ყოფნა (>40%); ცხელება, შეციება (>30%); ართრალგია, გულისრევა (>20%). გვერდითი მოვლენები უფრო მსუბუქი და იშვიათი იყო მეორე დოზის შემდეგ და ≥65 წლის პირებში.

ვაქცინის კვლევების შეზღუდვები

  • მონაცემების ძირითადი შეზღუდვა არის უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის შეფასების მოკლე პერიოდი. კვლევები არ იყო იმდენად ყოვლისმომცველი, რომ დაეფიქსირებინა იშვიათი გვერდითი მოვლენები. მეთვალყურეობის პერიოდის მედიანა იყო 2 თვე მეორე დოზის შემდეგ. კვლევაში არ არის განხილული, უშლის თუ არა ვაქცინა ვირუსის გადაცემას ხელს (ინფექციურობა) და ჯერ კიდევ არ არის განსაზღვრული დაცვის ხანგრძლივობა. არ არსებობს მონაცემები ბავშვების, მცირეწლოვანი მოზარდების, ორსული ან მეძუძური ქალების ან იმუნოკომპრომისული პირების შესახებ. ასევე არ არსებობს მონაცემები მძიმე დაავადების მაღალი რისკის მქონე პირებში; მანამდე ინფიცირებულ პირებში; დაავადების ხანგრძლივი ეფექტების წინააღმდეგ ან სიკვდილობის შემცირების კუთხით.[333][334]

  • ასევე არსებობს შეშფოთება, რომ კვლევების დიზაინი არ გულისხმობს გარკვეული შედეგების რისკის შემცირების აღმოჩენას, როგორიცაა ჰოსპიტალიზაცია, ინტენსიური მოვლა, გარდაცვალება; ან ვაქცინის ფონზე ვირუსის გადაცემის შეფერხება–ეს ორი შედეგი ხშირად განიხილება ვაქცინის ეფექტურობის კვლევებში.[350]

  • მონაწილეთა დაგეგმილი 2-წლიანი მეთვალყურეობა, სავარაუდოდ, არ მოხდება ამ კვლევის კონტექსტში, რადგან პლაცებოს გამოყენება ამ პერიოდში (ხანგრძლივად) ეთიკური აღარ იქნება (ვაქცინის დამტკიცების გამო). ამ ფაქტმა შეიძლება ხელი შეუშალოს ვაქცინების მიმდინარე კვლევებს, რომლებიც მიზნად ისახავს იმუნოლოგიური კორელატების დადგენას. ეს შეიძლება განსხვავდებოდეს ვაქცინების მიხედვით, ინდივიდის მახასიათებლების, ასაკობრივი ჯგუფების და მოსახლეობის ქვეჯგუფის მიხედვით.[351][352][353]

  • კორონავირუსის ვაქცინების წინა კვლევების მიხედვით, უჯრედული იმუნოპათოლოგია და ანტისხეულზე დამოკიდებული გაძლიერება (ADE) უსაფრთხოების კუთხით რისკის შემცველი საკითხებია. შესაბამისად, არსებობს მოსაზრება, რომ SARS-CoV-2 ზე შემდგომმა ექსპოზიციამ შეიძლება გამოიწვიოს ანტისხეულზე დამოკიდებული გაძლიერება. გაძლიერების მიზეზი შეიძლება იყოს წარსულში სხვა კორონავირუსებზე ექსპოზიციაც (მაგ. მარტივი გაციების გამომწვევი ვირუსები).[354][355] არსებული მონაცემები არ მიუთითებს მესენჯერ რნმ ვაქცინებით გამოწვეული დაავადების რისკზე; თუმცა, მონაცემები მწირია და დაინფიცირების რისკი დროთა განმავლობაში (რაც პოტენციურად უკავშირდება იმუნიტეტის დაქვეითებას) უცნობი რჩება და საჭიროებს შემდგომ შეფასებას.[333][334]

ჯანდაცვის პროფესიონალებში ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

  • ყოველთვის მოიხმეთ ინფექციის პრვენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროტოკოლები; აქ მხოლოდ ძირითადი პრინციპებია აღწერილი.

  • აუცილებელია ყველა შესაძლო და დადასტურებული შემთხვევის დაუყოვნებლივ იზოლაცია სხვა პაციენტებისაგან. შესაძლებლობის შემთხვევაში მოათავსეთ პაციენტი სათანადო ვენტილაციით აღჭურვილ, იზოლირებულ პალატაში. თუ იზოლირებული პალატა ხელმისაწვდომი არ არის, მოათავსეთ ყველა შემთხვევის მქონე პაციენტი ერთ ოთახში და უზრუნველყავით მათ შორის სულ მცირე 1-მეტრიანი დისტანცია.[356]

  • ყოველთვის მიიღეთ სიფრთხილის სტანდარტული ზომები:[356]

    • დაიცავით ხელისა და სასუნთქი გზების ჰიგიენა

    • მიეცით პაციენტებს სამედიცინო ნიღბები

    • ატარეთ პირადი დაცვის შესაბამისი საშუალებები

    • ნარჩენების მართვა და გარემოს გაწმენდა ფრთხილად უნდა მოხდეს.

  • ჰოსპიტალიზებული პაციენტების პალატაში შესვლამდე გამოიყენეთ დამატებითი კონტაქტური და წვეთოვანი უსაფრთხოების ზომები:[356]

    • ატარეთ სამედიცინო ნიღაბი, ხელთათმანები, შესაბამისი ხალათი და თვალების/სახის დამცავი (მაგ., სათვალე ან სახის დამცავი ფარი)

    • გამოიყენეთ ერთჯერადი ინსტრუმენტები.

  • მიიღეთ აეროგენული უსაფრთხოების ზომები იმ პროცედურების დროს, რომლებიც შეიცავენ აეროზოლების გამოთავისუფლების რისკს, მაგ. მოათავსეთ პაციენტი უარყოფითი წნევის ოთახში.[356]

    • ზოგიერთი ქვეყანა და ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს აეროგენლი გადაცემის უსაფრთხოების ზომების დაცვასაც COVID-19-ის შემთხვევებში..

  • ლაბორატორიული გამოკვლევებისთვის მოპოვებული თითოეული სინჯი უნდა განვიხილოთ, როგორც პოტენციურად ინფექციური მასალა.[356]

  • პირადი დაცვის საშუალებების სწორი მოხმარება იცავს ჯანდაცვის პერსონალს COVID-19-ის რისკისგან. 420 პროფესიონალის ჯვარედინი (ერთმომენტიანი) კვლევის თანახმად, ვუჰანში მუშაობისას, პირადი დაცვის საშუალებების სრული გამოყენების ფონზე, აღნიშნულ პირებს უარყოფითი ტესტი ჰქონდათ SARS-CoV-2-ზე (მოლეკულური და სეროლოგიური კვლევები), მიუხედავად იმისა, რომ ყველას ჰქონდა კონტაქტი SARS-CoV-2-ით ინფიცირებულ პაციენტებთან და ასრულებდნენ აეროზოლის მაგენერირებელ პროცედურებს.[357] ისეთი რესპირატორული ვირუსული ინფექციების დროს, როგორიცაა გრიპი, სამედიცინო პერსონალისთვის ინფექციის პრევენციის კუთხით სტანდარტული ქირურგიული ნიღბები ისეთივე ეფექტურია, როგორც რესპირატორი, თუმცა არ არის ცნობილი, ეხება თუ არა ეს COVID-19-ს.[358]

  • ხელმისაწვდომია დეტალური გზამკვლევი ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის შესახებ:

ტელემედიცინა პირველადი ჯანდაცვის ექიმებისთვის

  • მნიშვნელოვანია, რომ ზოგადი პრაქტიკის ექიმებმა (ოჯახის ექიმებმა) შეძლებისდაგვარად თავი აარიდონ COVID-19-ის შესაძლო შემთხვევების პირისპირ გასინჯვას პირველადი ჯანდაცვის პირობებში.[359] პაციენტების უმეტესობის მართვა შესაძლებელია დისტანციურად, ტელეფონით ან ვიდეო კონსულტაციებით. ხელმისაწვდომია ალგორითმები მსგავს პაციენტებთან დაკავშირებით:

პრევენციის ზოგადი ზომები საზოგადოებისთვის

  • საზოგადოებას უნდა ურჩიოთ:[360][361]

    • დაიბანეთ ხელები ხშირად, საპნითა და წყლით, სულ მცირე 20 წამის განმავლობაში ან გამოიყენეთ სპირტზე დაფუძნებული სადეზინფექციო საშუალება (რომელიც სულ მცირე 60% სპირტს შეიცავს), განსაკუთრებით საჯარო სივრცეში ყოფნის შემდეგ, ცხვირის მოხოცვის შემდეგ ან დახველების/დაცემინების შემდეგ. მოერიდეთ დაუბანელი ხელით თვალებზე, ცხვირზე, პირზე შეხებას

    • მოერიდეთ ადამიანებთან ახლო კონტაქტს (შეინარჩუნეთ, სულ მცირე, 1-მეტრიანი [3 ფუტი] დისტანცია), ხელის ჩამორთმევას, განსაკუთრებით მათთან, ვინც ავად არის, აღენიშნება ცხელება, ახველებს ან აცემინებს. მოერიდეთ ხალხმრავალ ადგილებში სიარულს. აღსანიშნავია, რომ რეკომენდებული დისტანცია განსხვავდება ქვეყნებს შორის (მაგ., აშშ და დიდი ბრიტანეთი 2 მეტრს აწესებენ), ამიტომ უნდა გაითვალისწინოთ ადგილობრივი მითითებები. თუმცა, 2-მეტრიანი დისტანციის მხარდამჭერი მტკიცებულებები არ არსებობს.[362]

    • დაიცავით სასუნთქი გზების ჰიგიენა (დაიფარეთ პირი და ცხვირი დახველების ან დაცემინების დროს, დაუყოვნებლივ გადააგდეთ ხელსახოცი დახურულ სანაგვე ყუთში და დაიბანეთ ხელები)

    • ადრეულად მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას ცხელების, ხველის და სუნთქვის გაძნელების გამოვლენისას. სამედიცინო პერსონალს მოუყევით თქვენი მოგზაურობისა და კონტაქტების (მოგზაურები ან შესაძლო/დადასტურებული შემთხვევები) შესახებ

    • ავად ყოფნისას დარჩნენ სახლში და დაიცვან თვითიზოლაცია გამოკეთებამდე, თუნდაც მსუბუქი სიმპტომების შემთხვევაში (გარდა სამედიცინო დახმარებისთვის მიმართვისა)

    • ყოველდღიურად გაწმინდეთ და დეზინფექცია ჩაუტარეთ ზედაპირებს, რომლებსაც ხშირად ეხებით (მაგ., ჩამრთველები, სახელურები, კარადების ზედაპირები, ტელეფონები და ა.შ.).

სახის ნიღაბი საზოგადოებრივ პირობებში

  • საზოგადოებრივ პირობებში ნიღბის გამოყენების შესახებ რეკომენდაციები განსხვავდება ქვეყნებს შორის.[363] ზოგიერთ ქვეყანაში საჯარო სივრცეში ნიღბის ტარება სავალდებულია. ზოგ ქვეყანაში კი ნიღბებს ადგილობრივი კულტურული ჩვევების გამო ატარებენ. დამატებითი ინფორმაციისთვის გაეცანით ადგილობრივ მითითებებს.

  • არ არსებობს მაღალი ხარისხის ან პირდაპირი სამეცნიერო მტკიცებულებები ნიღბის ფართო მოხმარების შესახებ საზოგადოებრივ პირობებში. გასათვალისწინებელია გარკვეული რისკები და სარგებელი. ეფექტიანობის შესახებ მონაცემები ეფუძნება შეზღუდული რაოდენობის და არათანმიმდევრულ ობსერვაციულ და ეპიდემიოლოგიურ კვლევებს.[84] საზოგადოებრივ პირობებში სახის ნიღბის ტარების ეფექტიანობის შესახებ პირველი რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევის მიხედვით აღმოჩნდა, რომ ქირურგიული ნიღბის ტარების რეკომენდაცია სახლის გარეთ არ ამცირებს SARS-CoV-2-ის ინციდენტობას, თუ შევადარებთ ამ რეკომენდაციის არარსებობას. თუმცა, კვლევის ფარგლებში არ შეფასებულა, თუ რამდენად მცირდება ტრანსმისიის რისკი ნიღბის მტარებლისგან სხვებზე.[364] კოქრეინისმ იმოხილვამ აჩვენა, რომ ნიღბის ტარება მცირედ ან საერთოდ არ ცვლის გრიპის მსგავსი დაავადებების გადადების მაჩვენებელს; თუმცა, ეს მონაცემები ეფუძნება დაბალი სიზუსტის მტკიცებულებებს და არ შეიცავს COVID-19-ზე ჩატარებული სხვა კვლევების შედეგებს.[365] სასუნთქი ტრაქტის ინფექციის პრევენციის კუთხით სამედიცინო ნიღბის ეფექტურობის შესახებ მტკიცებულებები უფრო სოლიდურია ჯანდაცვის დაწესებულების თვალსაზრისით, საგოზადოებრივ პირობებთან შედარებით; შედარებითი ეფექტურობის შესახებ SARS-CoV-2-ის ინფექციის კონტექსტში პირდაპირი მტკიცებულებები არასაკმარისია.[366][367] რანდომიზებულ კვლევებში არ არის განხილული წყაროს კონტროლის საკითხი.

  • სარწმუნო ხარისხის მტკიცებულებების ნაკლებობის მიუხედავად, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციაა, რომ იქ, სადაც ფიქსირდება თემური ან კლასტერული ტრანსმისიის დადასტურებული ან საეჭვო შემთხვევა, მოსახლეობამ ატაროს არასამედიცინო ნიღაბი შემდეგ გარემოებებში: შენობის შიგნით ან მის გარეთ, როდესაც ვერ ხერხდება ფიზიკური დისტანციის დაცვა; შენობის შიგნით არასათანადო ვენტილაციის პირობებში, ფიზიკური დისტანცირების განურჩევლად; სიტუაციებში, სადაც ფიზიკური დისტანციის შენარჩუნება ვერ ხერხდება, ხოლო პირს აქვს მძიმე გართულებების მაღალი რისკი (მაგ. ხანდაზმული ასაკი, თანმხლები დაავადება). პაციენტზე მზრუნველმა ან საეჭვო და დადასტურებული შემთხვევის მქონე პაციენტთან მცხოვრებმა პირმა უნდა ატაროს სამედიცინო ნიღაბი იმავე ოთახში ყოფნის დროს, განურჩევლად იმისა, აქვს თუ არა პაციენტს სიმპტომები. 5 წლამდე ასაკის ბავშვებმა წყაროს კონტროლის მიზნით ნიღაბი არ უნდა ატარონ. რისკზე დაფუძნებული მიდგომა რეკომენდებულია 6-11 წლის ასაკის ბავშვებში. განსაკუთრებული მიდგომებია საჭირო იმუნოკომპრომისული ბავშვებისთვის, ასევე ზოგიერთი დაავადების, განვითარების დარღვევების ან შეზღუდული შესაძლებლობების მქონე ბავშვებისთვის. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის რჩევაა, რომ ადამიანმა არ ატაროს სახისნ იღაბი ძლიერი ინტენსივობის ფიზიკური დატვირთვის დროს. მხოლოდ ნიღაბი საკმარის დაცვას არ უზრუნველყოფს. საჭიროა მისი გამოყენება ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის სხვა ზომებთან ერთად, როგორებიცაა ხელის ჰიგიენის რეგულარული დაცვა და სოციალური დისტანცირება.[84]

  • ნიღბის ტარებასთან დაკავშირებული შესაძლო ზიანი და უარყოფითი მხარეებია: თვითდაბინძურების პოტენციალი სახის/თვალების შეხების გამო, ან როდესაც სამედიცინო ნიღაბი არ იცვლება დასველების/დაბინძურების შემდეგ; თავის ტკივილი და/ან სუნთქვის გაძნელება; კანის დაზიანება; გაღიზიანების დერმატიტი; აკნეს დამძიმება; დისკომფორტი; კომუნიკაციის გართულება; სოციალური და ფსიქოლოგიური მიმღებლობა; დაცულობის ცრუ შეგრძნება; ცუდი დამყოლობა; ნარჩენების მართვის პრობლემები; ფილტვის ქრონიკული დაავადებების მქონე ან სუნთქვის პრობლემების მქონე პაციენტები.[84] ნიღბის გამოყენებისას შესაძლოა შეიქმნას ნოტიო გარემო, რომელშიც ვირუსი აქტიურია და იზრდება ვირუსული დატვირთვა რესპირატორულ ტრაქტში; ღრმა სუნთქვა, რომელიც ნიღბის გამოყენებისას ვლინდება, შეიძლება იყოს ვირუსის გადასვლის მიზეზი ფილტვებში.[368]

  • ქსოვილის ნიღბები ნაკლებეფექტურია ვირუსის გადაცემის პრევენციაში, შედარებით ქირურგიულ ნიღბებთან.[369] ეფექტურობა დამოკიდებულია გამოყენებული მასალის ტიპზე, ფენების რაოდენობაზე, ნიღბის ნესტიანობის ხარისხსა და ნიღბის სახეზე მორგებაზე. კვლევის მიხედვით, რომლის ფარგლებშიც ადარებდნენ ქსოვილის ნიღბის და ქირურგიული ნიღბის გამოყენებას სამედიცინო პერსონალის მიერ, ინფექციის შედეგები უფრო მძიმე იყო ქსოვილის ნიღბის ჯგუფში. გრიპისმაგვარი ავადმყოფობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად უფრო ხშირი იყო ამ ჯგუფში. ნესტის შენარჩუნება, ქსოვილის ნიღბის ხელახლა გამოყენება და ცუდი ფილტრაცია შეიძლება იყოს ინფიცირების რისკის მატების მიზეზი.[370]

ალკოჰოლზე დაფუძნებული ხელის სადეზინფექციო ხსნარი/გელი

  • აშშ დაავადებათა კონტროლის ცენტრებმა გამოსცა გაფრთხილება ალკოჰოლიანი ხსნარების შემცველობაში მეთანოლის შემცველობის შესახებ (რომელიც ზოგჯერ ეთანოლის სახითაა აღწერილი ეტიკეტზე). მეთანოლით მოწამვლა შეიძლება დაფიქსირდეს შესაბამისი ნიშნების და სიმპტომების მქონე პაციენტებში (მაგ. თავის ტკივილი, მხედველობის დარღვევა, გულისრევა/ღებინება, მუცლის ტკივილი, კოორდინაციის დარღვევა, ცნობიერების დონის დაქვეითება), რომლებიც პერორალურად იღებდნენ სადეზინფექციო ხსნარს ან ჭარბად მოიხმარდნენ კანზე. აღწერილია მხედველობის დაკარგვის და სიკვდილის შემთხვევები.[371]

  • ხელის სადეზინფექციო ხსნარების ხშირმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ანტიმიკრობული რეზისტენტობა. აღწერილია შემთხვევით პერორალური მიღება, განსაკუთრებით ბავშვებში.[372]

მოგზაურობასთან დაკავშირებული კონტროლის ზომები

  • ბევრ ქვეყანაში გამოიყენება მოგზაურობის საკონტროლო ზომები, მათ შორის საზღვრების დაკეტვა, ნაწილობრივი აკრძალვები, სკრინინგი ქვეყანაში შემოსვლის/გასვლის დროს, და/ან მოგზაურების კარანტინი. ჯამში, დაბალი და ძალიან დაბალი ხარისხის მტკიცებულებების თანახმად, მოგზაურობის შეზღუდვები გვეხმარება ინფექციის გავრცელების შეჩერებაში ქვეყნებს შორის. საზღვრებზე შეზღუდვები სავარაუდოდ უფრო ეფექტურია, ვიდრე სკრინინგი შესვლის/გასვლის დროს; სკრინინგი უფრო ეფექტურია სხვა ზომებთან კომბინაციაში (კარანტინი, დაკვირვება).[373]

  • სკრინინგი გასვლის/შესვლის დროს: ინფექციის მაღალი რისკის მქონე რეგიონებიდან დაბრუნებულ პირებს შესაძლოა ჩაუტარდეთ სკრინინგი კითხვარის გამოყენებით, რომელიც მოიცავს ინფორმაციას მათი მოგზაურობის, დაავადებულ პირებთან კონტაქტის და ინფექციის სიმპტომების შესახებ და/ან გაეზომოთ ტემპერატურა. დაბალი ხარისხის მტკიცებულების თანახმად, სამოგზაურო ჰაბებში სკრინინგი შეიძლება დაგვეხმაროს ინფექციის იმპორტირების შეფერხებაში; თუმცა, მტკიცებულება ეფუძნება მათემატიკურ მოდელირებას და გარკვეულ დაშვებებს. მტკიცებულების თანახმად, ერთჯერადი სკრინინგი ჯანმრთელ ადამიანებში გამოტოვებს შემთხვევების 40-100%-ს, თუმცა ამ დასკვნის ხარისხი ძალიან დაბალი-საშუალო შეიძლება იყოს. თუ ინფექციის პრევალენტობა ძალიან დაბალია, სიმპტომების ან ტემპერატურის სკრინინგი შეიძლება იყოს მცირე რაოდენობით ცრუ უარყოფითი შედეგების და მრავალი ჭეშმარიტი უარყოფითი შედეგების მომტანი, მიუხედავად დაბალი ზოგადი სიზუსტისა. განმეორებითი სკრინინგის ფონზე გამოვლინება მეტი შემთხვევა და ცრუ შედეგებით მოტანილი ზიანი ნაკლები იქნება.[374] 2020 წლის იანვარი-სექტემბრის შუალედში, აშშ-ში, სამ ძირითად აეროპორტში სასაზღვრო სკრინინგით გამოვლენილი ლაბორატორიულად დადასტურებული შემთხვევების რაოდენობა მცირე იყო (1 შემთხვევა 85,000 მგზავრზე).[375]

  • კარანტინი: იძულებითი კარანტინი გამოიყენება იდენტიფიცირებადი კოჰორტების იზოლაციის მიზნით, ექსპოზიციის რისკის მქონე ადამიანებისთვის. მწირი მტკიცებულებების მიუხედავად, კოქრანის მიმოხილვის თანახმად, კარანტინი მნიშვნელოვანია დაავადების და სიკვდილის შემთხვევების რაოდენობის შესამცირებლად, განსაკუთრებით, როცა ადრიანადვე იწყება და გამოიყენება ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის სხვა ზომებთან კომბინაციაში. თუმცა, ამჟამინდელი მტკიცებულება მწირია და კვლევების უმეტესობა ეფუძნება მათემატიკურ მოდელირებას (გაკეთებულია მრავალი პარამეტრული დაშვება).[376] იძულებითი კარანტინით გამოწვეულ ფსიქოსოციალურ ეფექტებს შესაძლოა ხანგრძლივვადიანი ზეგავლენა ჰქონდეს ადამიანებზე.[377][378]

  • მოგზაურები, რომლებიც ჩამოდიან დიდ ბრიტანეთში, თვითიზოლაციას უნდა იცავდნენ 10 დღის განმავლობაში გარდა შემთხვევისა, როდესაც ისინი ბრუნდებიან გამონაკლისი ქვეყნიდან, რომელსაც არ ეხება კარანტინის წესი. Public Health England: coronavirus (COVID-19) – how to self-isolate when you travel to the UK external link opens in a new window

სოციალური დისტანცირება

  • ინფექციის გავრცელების შესამცირებლად და დასაყოვნებლად, არაერთმა ქვეყანამ მიიღო სოციალური დისტანცირების სავალდებულო ზომები (მაგ., ქალაქების ჩაკეტვა, სახლში დარჩენის ბრძანება, კომენდანტის საათი, არააუცილებელი კომერციული ობიექტების დახურვა, შეკრებების აკრძალვა, სკოლებისა და უნივერსიტეტების დახურვა, მოგზაურობის შეზღუდვა და აკრძალვა, დისტანციური მუშაობა, ექსპოზირებული პირების/მოგზაურების კარანტინი).

  • მიუხედავად იმისა, რომ COVID-19-ისთვის სოციალური დისტანცირების გამოყენების მხარდამჭერი მტკიცებულებები მწირია, მონაცემები გროვდება და საუკეთესო ხელმისაწვდომი მტკიცებულებები მხარს უჭერს სოციალურ დისტანცირებას, როგორც გადაცემის შემცირებისა და გავრცელების დაყოვნების საშუალებას. როგორც ჩანს, კრიტიკული მნიშვნელობისაა აღნიშნული ზომების მიღების დრო და ხანგრძლივობა.[379][380]

  • სინგაპურში მკვლევარებმა აღმოაჩინეს, რომ სიმულაციურ მოდელებში სოციალური დისტანცირების ზომების დაცვა (ინფიცირებული ინდივიდების იზოლაცია და ოჯახის კარანტინი, სკოლის დაკეტვა, მუშაობა სახლიდან) მნიშვნელოვნად ამცირებდა ინფექციების სიხშირეს.[381]

  • ასევე უნდა გავითვალისწინოთ შესაძლო ზიანი. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პოლიტიკა, ძირითადად, ეყრდნობა მოდელებს, ხოლო ამ მოდელებსი, ხშირად, უგულებელყოფილია პოტენციური ზიანი, მათ შორის სიკვდილის შემთხვევათა მაღალი რიცხვი და სხვადსახვა უთანასწორობა, რომელიც გამოწვეულია ეკონომიკური ზარალით, ჯანმრთელობაზე არსეფული უარყოფითი გავლენებით და დაუცველ მოსახლეობაზე არასასურველი ეფექტებით.[382] საზოგადოებრივი, მასობრივი კარანტინის უარყოფითი შედეგებია: ფსიქოლოგიური დისტრესი, საკვების მოპოვების გართულება, ეკონომიკური პრობლემები, ჯანდაცვის სერვისებზე წვდომის შეფერხება, კომუნიკაციის არათანასწორობა, განათლების მიღების ალტერნატიული გზების წვდომის უთასწორობა, გენდერული ნიშნით ძალადობა.[383]

უკიდურესად მოწყვლადი პირების დაცვა

  • რადიკალური იზოლაცია (Shielding) არის ღონისძიება, რომელიც გამოიყენება მოწყვლადი ჯგუფების (მათ შორის ბავშვების) დასაცავად, რომლებიც იმყოფებიან COVID-19-ის მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ თანხმლები მდგომარეობების გამო. რადიკალური იზოლაცია მოიცავს უკიდურესად მოწყვლად პირებსა და მოსახლეობის დანარჩენ ნაწილს შორის ურთიერთობის მინიმიზებას, ვირუსთან ექსპოზიციისგან დაცვის მიზნით.

  • უკიდურესად მოწყვლადი ჯგუფებია:[384]

    • პაციენტები, რომელთაც ჩაუტარდათ მყარი ორგანოების ტრანსპლანტაცია

    • ონკოლოგიური დაავადებების მქონე პაციენტები

    • მძიმე რესპირატორული დაავადებების მქონე პაციენტები (მაგ., ცისტური ფიბროზი, ასთმის მძიმე ფორმა, მძიმე ფქოდ)

    • ისეთი იშვიათი დაავადებების მქონე პაციენტები, რომლებიც ზრდიან ინფიცირების რისკს (მაგ., ჰომოზიგოტური ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემია, მძიმე კომბინირებული იმუნოდეფიციტი)

    • ისეთ იმუნოსუპრესიულ თერაპიაზე მყოფი პაციენტები, რომელიც ზრდის ინფიცირების რისკს

    • ელენთის პრობლემების მქონე პირები (მაგ. სპლენექტომია)

    • დაუნის სინდრომის მქონე ზრდასრულები

    • დიალიზზე მყოფი ან თირკმელების ქრონიკული დაავადების მქონე პირები

    • ორსულები, რომელთაც გულის მნიშვნელოვანი პათოლოგიები აქვთ (თანდაყოლილი ან შეძენილი)

    • სხვა პირები, რომელთა კატეგორიზაცია უკიდურესად მოწვყლად ჯგუფად დაყრდნობილია კლინიკურ განსჯასა და მათი საჭიროებების შეფასების საფუძველზე.

  • დიდი ბრიტანეთის მთავრობის რეკომენდაციაა, რომ კლინიკურად უკიდურესად დაუცველი ხალხი დამორჩილდეს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის შეზღუდვებზე დაფუძნებულ ჩამოთვლილ სპეციფიკურ უსაფრთხოების ზომებს:

  • კონკრეტული რეკომენდაციების სანახავად იხილეთ მიმდინარე მითითებები (სხვადასხვაა ქვეყნების მიხედვით).

  • მკაცრი იზოლაციის შესახებ რჩევები ბავშვებისა და ახალგაზრდებისთვის ხელმისაწვდომია. კონკრეტული რეკომენდაციების სანახავად იხილეთ მიმდინარე მითითებები (სხვადასხვაა ქვეყნების მიხედვით).

ცხოვრების სტილის ცვლილება

  • სიცოცხლის წესის ცვლილებებმა (მაგ. მოწევის შეწყვეტა, წონის კლება) შესაძლოა ხელი შეუწყოს COVID-19-ის რისკის შემცირებას და ამასთან, იყოს სხვა ინტერვენციების დამხმარე სასარგებლო კომპონენტი.[385]

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია მოუწოდებს თამბაქოს მომახმარებელს შეწყვიტონ ამ ნივთიერების მოხმარება, ვინაიდან თამბაქოს გამოყენებისა და მასთან მეორეული ექსპოზიციის მავნე ზეგავლენის შესახებ დადასტურებული ინფორმაცია არსებობს.[263] ინგლისის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ცენტრიც გასცემს რეკომენდაციას თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტის თაობაზე. Public Health England: COVID-19 – advice for smokers and vapers external link opens in a new window

პრეექსპოზიციური ან პოსტექსპოზიციური პროფილაქტიკა

  • ამჟამად მედიკამენტები რეკომენდებული არ არის პრე ან პოსტექსპოზიციური პროფილაქტიკის მიზნით, გარდა კლინიკურ კვლევებში.[3] იხილეთ Emerging external link opens in a new windowსექცია დამატებითი ინფორმაციისთვის.

იმუნიტეტის პასპორტები

  • ზოგიერთი მთავრობა განიხილავს სერტიფიკატების შემოღებას იმ ადამიანებისთვის, რომლებმაც COVID-19 გადაიტანეს და გამოჯანმრთელდნენ. სერტიფიკატი დაეფუძნება ანტისხეულების ტესტს ("იმუნიტეტის პასპორტები"). ამ დოკუმენტის ქონა ნიშნავს, რომ ადამიანს შეუძლია გარკვეული პრივილეგიებით სარგებლობა (მუშაობა, სწავლა, მოგზაურობა). თუმცა, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია მხარს არ უჭერს ამ იდეას, რადგან ჯერჯერობით არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ინფექციის გადატანის შემდეგ ანტისხეულები გვიცავენ რეინფიცირებისგან.[386] სხვა პოტენციური პრობლემებია: საზოგადოების მხარდაჭერის ნაკლებობა, ადამიანთა ამ ჯგუფისადმი პოტენციურად დისკრიმინაციული დამოკიდებულება, ტესტირების შეცდომები (მოიცავს ადამიანის სხვა კორონავირუსებთან ჯვარედინ რეაქციას), ტესტირებაზე ხელმისაწვდომობა, გაყალბება, კანონის და ეთიკის წინააღმდეგობები, განზრახ ინფიცირება სერტიფიკატის აღების მიზნით.[387]

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს