2019 წლის კორონავირუსით გამოწვეული დაავადება (COVID-19)

პირველადი პრევენცია

ვაქცინები

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) გასცა ავტორიზაცია შემდეგი ვაქცინების გლობალური გამოყენებისთვის:

    • მესენჯერული რნმ ვაქცინები : Comirnaty® (Pfizer/BioNTech); Spikevax® (Moderna)

    • ადენოვირუსის ვექტორული ვაქცინები: Vaxzevria® (AstraZeneca); Jcovden® (Janssen); Convidecia® (Cansino)

    • ცილის ქვეერთეულის ვაქცინები: Nuvaxoid® (Novavax); Covovax® (Serum Institute of India).

    • ინაქტივირებული ვირუსის ვაქცინები: Covilo® (Sinopharm); CoronaVac® (Sinovac)

    • WHO: COVID-19 vaccines technical documents Opens in new window

  • ვაქცინების ხელმისაწვდომობა და იმუნიზაციის პროგრამები განსხვავდება ქვეყნებს შორის.

    • სხვა ვაქცინები შეიძლება ავტორიზებული იყოს კონკრეტულ ქვეყნებში (მაგ. Valneva-ს ინაქტივირებული ვირუსის ვაქცინა).

    • ვაქცინები, მეტწილად, ხელმისაწვდომია გადაუდებელი გამოყენების, წინასწარი ან პირობითი საბაზრო ავტორიზაციით, თუმცა, სრულად დადასტურებულია ზოგიერთ ქვეყანაში.

    • დამატებითი ინფორმაციისთვის გაეცანით თქვენს ადგილობრივ COVID-19 ვაქცინაციის განრიგს.

  • ვაქცინის ეფექტურობა დამოკიდებულია გამოყენებულ ვაქცინაზე, უპირატესად მოცირკულირე მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის კორონავირუსი 2-ის (SARS-CoV-2) ვარიანტზე და ვაქცინაციიდან გასულ დროზე.

    • ვაქცინების თავდაპირველი ავტორიზაცია ემყარებოდა მიმდინარე, მე-3 ფაზის კვლევების შუალედურ ანალიზს. მეთვალყურეობის პერიოდის მედიანა- 2 თვე. საწყისი ვაქცინის საერთო ეფექტურობა სიმპტომური ინფექციის პრევენციის კუთხით შეადგენდა 95%-ს (ფაიზერი/ბიონტეკი), 94.1%-ს (მოდერნა), 74%-ს (ასტრაზენეკა) და 66.99%-ს (იანსენი).[343][344][345][346]

    • ვაქცინის საწყისი გლობალური გამოყენების ობსერვაციული მტკიცებულებების თანახმად, რეალურ სამყაროში იკვეთება სიმპტომური და უსიმპტომო ინფექციების, დაავადების სიმძიმის, ჰოსპიტალიზაციის, სიკვდილისა და შესაძლოა რეინფექციის შემთხვევების სიხშირის კლებაც კი. თუმცა, მტკიცებულებების თანახმად, ვაქცინაციის პირველადი სერიიდან 6 თვის შემდეგ, ვაქცინა მინიმალურად ან მცირედ გვიცავს მძიმე დაავადებისგან. ეფექტურობა კიდევ უფრო გამოხატულად მცირდება კლინიკური დაავადებების გამოვლენისა და ინფიცირების რისკის კუთხით. მძიმე დაავადების წინააღმდეგ ვაქცინის ეფექტურობა შემცირდა დაახლოებით 8%-ით 6 თვის განმავლობაში ყველა ასაკობრივ ჯგუფში (10% 50 წელზე უფროსი ასაკის ადამიანებში), ხოლო სიმპტომური დაავადების საწინააღმდეგოდ ვაქცინის ეფექტურობა შემცირდა 32%-ით 50 წელზე უფროსი ასაკის ადამიანებში.[347]

    • ეფექტურობა ყველაზე მაღალია ალფა ვარიანტის მიმართ, უფრო დაბალი ეფექტურობა დაფიქსირდა ბეტა, გამა და დელტა ვარიანტების შემთხვევაში.[348] იხილეთ კლასიფიცია ეტიოლოგიის განყოფილებაში ვაქცინის ეფექტურობის შესახებ ინფორმაციის თაობაზე Omicron ვარიანტის წინააღმდეგ.

  • Omicron-ის ვარიანტზე დაფუძნებული განახლებული ვაქცინები ამჟამად გადის განვითარების ეტაპებს და შეფასდება მარეგულირებელი ორგანოების მიერ.[349][350][351]

    • მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამინდელი ვაქცინები კვლავ კარგად იცავენ პაციენტს Omicron ვარიანტით გამოწვეული მძიმე დაავადებისა და სიკვდილის წინააღმდეგ, განსაკუთრებით ბუსტერ დოზ(ებ)ის გამოყენებით, ინფექციისგან დაცვა და სიმპტომური დაავადებისგან დაცვა Omicron-ის მიმართ სხვა ვარიანტებთან შედარებით დაბალია და სწრაფად იკლებს, მესამე (ბუსტერ) დოზის შემდეგაც კი.

ვაქცინები: დოზის განრიგი

  • გამოიყენეთ პირველადი ვაქცინის სერია საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ადგილობრივი ორგანოს რეკომენდაციების შესაბამისად.

    • შეიძლება რეკომენდებული იყოს ერთი, ორი ან სამი დოზის გრაფიკი, გამოყენებული ვაქცინისა და პაციენტის ასაკის მიხედვით.

    • ზოგიერთი ვაქცინა შეიძლება დაშვებული იყოს მხოლოდ ≥18 წელზე უფროსი ასაკის მოზრდილებში გამოსაყენებლად, ზოგი კი შეიძლება დამტკიცებული იყოს ≥6 თვის ასაკის ბავშვებში და მოზრდილებში. ავტორიზაციები შეიძლება განსხვავდებოდეს ქვეყნებს შორის.

    • დოზები ≥12 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში და მოზარდებში ჩვეულებრივ იგივეა, რაც დოზები ≥18 წელზე უფროსი ასაკის ადამიანებისთვის. თუმცა, უფრო დაბალი დოზები რეკომენდებულია 12 წლამდე ასაკის ბავშვებში და დამოკიდებულია გამოყენებული ვაქცინის ბრენდზე.

    • ვაქცინის ფლაკონებს შეიძლება ჰქონდეთ სხვადასხვა ფერის თავსახური, რაც ხელს უწყობს სწორი ფორმულაციებისა და დოზის იდენტიფიცირებას კონკრეტული ასაკობრივი ჯგუფისთვის და, შესაბამისად, ამცირებს დოზის გამოყენების შეცდომების რისკს.

    • დოზებს შორის ინტერვალი დამოკიდებულია გამოყენებულ ვაქცინაზე და შეიძლება განსხვავდებოდეს ქვეყნებს შორის. ზოგიერთ ქვეყანაში შეიძლება რეკომენდებული იყოს დოზებს შორის უფრო დიდი ინტერვალების გამოყენება, რადგან ეს ასოცირებულია ვაქცინის მაღალ ეფექტურობასთან და მიოკარდიტის დაბალ რისკთან (მაგ. ახალგაზრა მამაკაცებში).

  • დამატებითი დოზები შეიძლება იყოს რეკომენდებული, როგორც პირველადი ვაქცინაციის სერიის ნაწილი ზომიერი და მძიმე იმუნოდეფიციტის მქონე ადამიანებისთვის.

    • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს, რომ პირველადი ვაქცინაციის სერია ყველა ვაქცინაზე უნდა გაფართოვდეს, რათა მოიცვას დამატებითი დოზა ზომიერი და მძიმე იმუნოდეფიციტის მქონე ადამიანებში.[352]

    • არ არსებობს კვლევები, თუ რამდენად ეფექტურია ვაქცინის მე-3 დოზა იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში.[353] მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებობს პირდაპირი მტკიცებულებები, რომ ამ პაციენტების უნარი, გამოიმუშავონ ანტისხეულები უზრუნველყოფს მათ დაცვას, მოსალოდნელია, რომ დამატებითი დოზა გაზრდის დაცვას ზოგიერთ პაციენტში.[354]

  • გამოიყენეთ ბუსტერ დოზები ადგილობრივი საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანოს რეკომენდაციების შესაბამისად. ბუსტერ დოზა შეიძლება განსხვავდებოდეს ზოგიერთი ვაქცინის პირველადი სერიისთვის გამოყენებული დოზისგან.

    • ჯანმო რეკომენდაციას უწევს საწყისი ბუსტერ დოზის გამოყენებას ყველაზე პრიორიტეტული გამოყენების ჯგუფებისთვის პირველადი ვაქცინაციის სერიის დასრულებიდან 4-დან 6 თვემდე. მას შემდეგ, რაც ამ ჯგუფებში მიღწეული იქნება ბუსტერ დოზით მაღალი მოცვა, ბუსტერ დოზა შეიძლება განიხილებოდეს სხვა დაბალი პრიორიტეტის ჯგუფებისთვის. დამატებითი ბუსტერ დოზების სარგებლიანობის შესახებ მონაცემები შეზღუდულია, განსაკუთრებით დამატებითი დაცვის ხანგრძლივობასთან დაკავშირებით და არსებობს მხოლოდ მესენჯერული რნმ-ის ვაქცინების შესახებ. მონაცემების თანახმად, დამატებითი ბუსტერ დოზის გამოყენებას სარგებელი აქვს მხოლოდ ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფებში და მინიმალური სარგებელი აქვს ჯანმრთელი ახალგაზრდა პოპულაციისთვის.[355]

    • პირველი ბუსტერ დოზის სარგებლიანობის შესახებ მტკიცებულება მიიღება იმუნოგენურობის მეშვეობით და სარწმუნოების საერთო დონე ძალიან დაბალია სიმპტომური დაავადების, ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილის პრევენციის შესახებ, ასევე სერიოზული გვერდითი მოვლენებისა და რეაქტოგენურობის პროფილაქტიკისთვის.[356] ხელმისაწვდომია ობსერვაციული მონაცემები საწყისი ბუსტერ დოზის უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მხარდასაჭერად, აღნიშნული დაკვირვების პერიოდები ზოგადად ძალიან მოკლეა გრძელვადიანი ეფექტურობის შესაფასებლად, კვლევის მონაწილეთა რაოდენობა მცირეა და კვლევები ფოკუსირებულია პლაზმის გამანეიტრალებელ ანტისხეულებზე და არ ითვალისწინებს უჯრედული იმუნიტეტით უზრუნველყოფილ დაცვას.[357][358][359][360][361][362][363][364] მეორე ბუსტერ დოზის სარგებლიანობის შესახებ მტკიცებულებები შეზღუდული რაოდენობისაა და ძირითადად წარმოებულია ისრაელში.[365][366][367]

  • ზოგიერთ ქვეყანაში შეიძლება რეკომენდებული იყოს ჰეტეროლოგიური ვაქცინაციის გრაფიკი.

    • ჯანმოს რეკომენდაციით, ჰომოლოგიური გრაფიკი უნდა ჩაითვალოს სტანდარტულ პრაქტიკად. თუმცა, მოქნილი მიდგომა მხარდაჭერილია და ნებისმიერი ავტორიზებული ვაქცინის ორი ჰეტეროლოგიური დოზა შეიძლება გამოყენებული იყოს, როგორც სრული პირველადი სერია.[368]

    • სისტემურმა მიმოხილვამ და ქსელურმა მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ სხვადასხვა ჰეტეროლოგიური და ჰომოლოგიური სამი დოზის რეჟიმი შედარებით კარგად მუშაობდა ინფექციის თავიდან ასაცილებლად, თუნდაც სხვადასხვა ვარიანტის მიმართ. თუმცა, სიკვდილის წინააღმდეგ ეფექტურობა გაურკვეველია.[369]

  • COVID-19-ისა და გრიპის საწინააღმდეგო ვაქცინების შეყვანა შესაძლებელია ერთად.

    • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია გვირჩევს, რომ COVID-19 ვაქცინის ნებისმიერი დოზის ერთდროული გამოყენება ინაქტივირებულ სეზონური გრიპის ვაქცინასთან ერთად მისაღებია და შეიძლება განიხილებოდეს ერთსა და იმავე ვიზიტის დროს (კონტრალატერალურ კიდურებზე). ამ რეკომენდაციის მხარდასაჭერად მხოლოდ შეზღუდული მტკიცებულებები არსებობს, მაგრამ არსებული მტკიცებულებები არ აჩვენებენ გაზრდილ გვერდით მოვლენებს. სხვა ცოცხალი ან ინაქტივირებული ვაქცინების ერთობლივი გამოყენების შესახებ მონაცემები არ არის ხელმისაწვდომი.[370]

    • მულტიცენტრულმა რანდომიზებულმა კონტროლირებულმა მე-4 ფაზის კვლევამ დაადგინა, რომ COVID-19-ისა და გრიპის ვაქცინის ერთდროული მიღება უსაფრთხოა, ხოლო სისტემური რეაქციების უმეტესობა იყო მსუბუქი ან ზომიერი და იმუნური პასუხი არ დაზიანებულია.[371]

  • იხილეთ თქვენი ადგილობრივი COVID-19 ვაქცინაციის გრაფიკი ვაქცინის არჩევის, დოზის განრიგის, უკუჩვენებების, გაფრთხილებებისა და სიფრთხილის შესახებ დეტალური ინფორმაციისთვის.

ვაქცინები: პაციენტების კონკრეტული ჯგუფები

  • ორსულობა

    • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს ვაქცინაციის შეთავაზებას ყველა ორსულისთვის. არ არის რეკომენდებული ორსულობის ტესტის ჩატარება ვაქცინაციამდე. ორსულობის გადადება ან ორსულობის შეწყვეტა ვაქცინაციის გამო არ არის რეკომენდებული.[372]

    • არსებობს მწირი მონაცემები ორსულებში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის შესახებ. სისტემურმა მიმოხილვამ და მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ არ იყო მტკიცებულება ორსულებში მესენჯერული რნმ-ის ვაქცინის გამოყენების შემდეგ არასასურველი შედეგების მაღალი რისკის შესახებ, მათ შორის ისეთი მოვლენებისა, როგორებიცაა სპონტანური აბორტი, ადრეული გესტაციური ასაკი მშობიარობისას, პლაცენტის მოშორება, ფილტვის ემბოლია, მშობიარობის შემდგომი სისხლდენა, დედის სიკვდილი, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოხვედრა, მშობიარობისას წონის დაბალი Z ქულა, ან ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოხვედრა.[373] თუმცა, ეს მონაცემები გარკვეულწილად შეზღუდულია. საჭიროა მონიტორინგი რისკის შესაფასებლად.

    • ახალი ობსერვაციული მტკიცებულებების თანახმად, ორსულობის დროს ვაქცინაციამ შეიძლება დაიცვას ჩვილი ინფექციისგან სიცოცხლის პირველი 4 თვის განმავლობაში და შეამციროს ჰოსპიტალიზაციის რისკი 6 თვემდე ასაკის ჩვილებში.[374][375]

  • ძუძუთი კვება

    • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს ვაქცინაციის შეთავაზებას ყველა მეძუძური ქალისთვის. არ არის რეკომენდებული ძუძუთი კვების შეწყვეტა ვაქცინაციის გამო.[376]

    • არსებობს მწირი მონაცემები მეძუძურ დედებში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის შესახებ. კვლევებმა გამოავლინა, რომ ვაქცინაციის შემდეგ დედის რძეში SARS-CoV-2-ის მიმართ სპეციფიკური იმუნოგლობულინი A და G ანტისხეუელბის ძლიერი სეკრეცია ხდება.[377] თუმცა, გაურკვეველია, ვაქცინაციის შემდეგ რამდენ ხანს ნარჩუნდება ანტისხეულები დედის რძეში და ასევე გაურკვეველია მათი გავლენა ჩვილებში ინფექციის პრევენციაზე. 7 მეძუძური დედის ვაქცინაციის შემდეგ 4-48 საათში რძიდან მოპოვებულ 13 სინჯში ვერ გამოვლინდა ვაქცინასთან დაკავშირებული მესენჯერ რნმ.[378] საჭროა შემდგომი კვლევა.

  • ბავშვები და მოზარდები

    • ზოგიერთ ქვეყანაში ვაქცინები ნებადართულია ჩვილებისთვის 6 თვის ასაკიდან. არსებული მტკიცებულებებით ნავარაუდებია, რომ ვაქცინების უსაფრთხოება და მიზნობრივი ეფექტურობა მისაღებია ბავშვებსა და მოზარდებში. უფროს ბავშვებსა და მოზარდებს ვაქცინაციის შემდეგ გვერდითი რეაქციების მნიშვნელოვნად გაზრდილი რისკი ჰქონდათ მცირეწლოვან ბავშვებთან შედარებით. საჭიროა დამატებითი მულტიცენტრული, დიდ შენარჩევზე ჩატარებული კვლევები და გრძელვადიანი მეთვალყურეობის მონაცემები.[379]

    • საწყის კლინიკურ კვლევებში ჩართული ბავშვების შეზღუდული რაოდენობის გამო, ვერ გამოვლინდებოდა იშვიათი არასასურველი ეფექტები, მაგ. მიოკარდიტი. თუმცა, VAERS უსაფრთხოების მონიტორინგმა დააფიქსირა ვაქცინაციის შემდგომი გვერდითი ეფექტების 9000-ზე მეტი შემთხვევა 12-17 წლის მოზარდებში (2021 წლის 16 ივლისი), საიდანაც 9.3% იყო სერიოზული, მ.შ. მიოკარდიტი, (4.3%).[380] რეალური სამყაროს წინასწარი მონაცემებით, 5-დან 11 წლამდე ასაკის ბავშვებში მიოკარდიტის გაზრდილი რისკი ჯერ-ჯერობით არ გამოვლენილა.[381] 5 წლამდე ასაკის ბავშვების შესახებ მონაცემები ჯერ არ არის ხელმისაწვდომი.

  • შესუსტებული იმუნიტეტით

    • სეროკონვერსიის სიხშირე მნიშვნელოვნად დაბალი იყო იმუნოდეფიციტის მქონე ადამიანებში, განსაკუთრებით მყარ ორგანოთა ტრანსპლანტაციის მიმღებებში, მაგრამ გაიზარდა მეორე დოზის შემდეგ. თუმცა, სეროკონვერსია მკვეთრად შემცირებული იყო ორგანოთა ტრანსპლანტაციის მიმღებებში მეორე და მესამე დოზის შემდეგაც კი, ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით.[382][383] მყარი ორგანოს ტრანსპლანტაციის მიმღებთა დაახლოებით 20%-დან 40%-მდე ნაწილს არ გამოუვლინდა ანტისხეულების პასუხი მესენჯერ რნმ-ის ვაქცინების მრავალჯერადი დოზის მიღების მიუხედავად.[384]

    • იმუნოსუპრესიული მედიკამენტი იყო ყველაზე გამოკვეთილი რისკფაქტორი, რომელიც დაკავშირებულია სეროკონვერსიის წარუმატებლობასთან ტრანსპლანტანტის მიმღებ პაციენტებში, თუმცა ეს დამოკიდებული იყო გამოყენებული წამლის სპეციფიკურ რეჟიმზე. კალცინეურინის ინჰიბიტორები, კორტიკოსტეროიდები და მიკოფენოლატი დაკავშირებული იყო სეროკონვერსიის წარუმატებლობის გაზრდილ რისკთან, ხოლო აზათიოპრინი და mTOR ინჰიბიტორები არა.[383] სხვა რისკფაქტორებს მიეკუთვნება ხანდაზმული ასაკი, ვაქცინის მიღებიდან ტრანსპლანტაციის მომენტამდე ხანმოკლე ინტერვალი ან თანმხლები დაავადებები (მაგ. დიაბეტი, თირკმლის დაავადება).[383][385]

    • აღმოჩნდა, რომ ვაქცინის ბუსტერ დოზის გამოყენების შემდეგ მეთოტრექსატით მკურნალობის შეწყვეტა 2 კვირით გააორმაგებს ანტისხეულების პასუხს იმუნური შუამავლობით გამოწვეული ანთებითი დაავადებების მქონე ადამიანებში 4 კვირის შემდეგ და ანტისხეულების პასუხის ეს გაუმჯობესება შენარჩუნდა 12 კვირის განმავლობაში. თუმცა, პაციენტების მიერ დაფიქსირდა დაავადების აქტივობისა და კონტროლის დროებითი გაუარესება 4 კვირის თავზე, რომელიც ლაგდებოდა 12 კვირაში.[386]

    • პაციენტთა ამ ჯგუფში ვაქცინის ეფექტურობა საჭიროებს დამატებით შესწავლას.

  • აუტოიმუნური დაავადება

    • მონაცემების თანახმად, ვაქცინის ეფექტურობა შეიძლება იყოს უფრო დაბალი აუტოიმუნური დაავადებების მქონე ადამიანებში.[387][388][389][390] უცნობია, განაპირობებს თუ არა ვაქცინა არსებული აუტოიმუნური დაავადებების გამწვავებას; თუმცა, ისრაელში დაფიქსირდა ახალი ან არსებული აუტოიმუნური მდგომარეობების გამწვავებების შემთხვევები ვაქცინაციის შემდეგ.[391][392][393][394] პაციენტთა ამ ჯგუფში ვაქცინის ეფექტურობა საჭიროებს დამატებით შესწავლას.

  • ავთვისებიანი მდგომარეობა

    • მონაცემების თანახმად, ვაქცინის ეფექტურობა შეიძლება უფრო დაბალი იყოს კიბოს მქონე პაციენტებში, ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით. ანტისხეულების პასუხი უფრო დაბალი იყო ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი მდგომარეობების მქონე პირებში, სოლიდურ სიმსივნეებთან შედარებით. ანტისხეულების პასუხი ასევე უფრო დაბალი იყო ალოგენური და აუტოლოგური ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაციის რეციპიენტებში, და აქტიურ მკურნალობაზე მყოფ პაციენტებში. პასუხი ვარირებდა მკურნალობის მიხედვით. უფრო დაბალი პასუხი აღინიშნა ანტი-CD20 თერაპიის ფონზე, ბრუტონ კინაზას ინჰიბიტორების, ვენეტოკლაქსის, რუქსოლიტინიბის და ქიმერული ანტიგენის შემცველი რეჟიმების შემთხვევაში.[395] პაციენტთა ამ ჯგუფში ვაქცინის ეფექტურობა საჭიროებს დამატებით შესწავლას.

ვაქცინები: გამრღვევი ინფექციები

  • ვაქცინაციის შემდეგ შესაძლებელია გამრღვევი ინფექციების განვითარება.

    • სრულად ვაქცინირებულ ადამიანებში დაფიქსირებულია ინფექციები, რომლებმაც გამოიწვია ჰოსპიტალიზაცია ან სიკვდილი, ასევე გვხვდება უსიმპტომო ინფექციები.[396][397]

    • ერთ-ერთი ობსერვაციული კვლევის მიხდვით აღმოჩნდა, რომ სრულად ვაქცინირებული პირების 46% გამრღვევი ინფექციის შემდეგ იყო უსიმპტომო, 26%-ს აღენიშნებოდა მძიმე ან კრიტიკული დაავადება, 20%-ს საშუალო სიმძიმის, ხოლო 7%-ს მსუბუქი დაავადება.[398] კიდევ ერთი კვლევის მიხედვით, დაავადების მძიმე ფორმის ან სიკვდილის მაჩვენებლები 1000 ადამიანი-დღეზე შეადგენდა 4.08-ს გამრღვევი ინფექციების მქონე პაციენტებში და 3.6-ს არავაქცინირებულ შესაბამის საკონტროლო პაციენტებში.[399]

    • 18 კვლევის ერთმა სისტემურმა მიმოხილვამ და მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ არ იყო სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი განსხვავებები ჰოსპიტალიზაციის, ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის ან სიკვდილობის რისკში არავაქცინირებულ და სრულად ვაქცინირებულ ადამიანებს შორის გამრღვევი ინფექციის კუთხით (დელტას ვარიანტის დომინანტური პერიოდის განმავლობაში). თუმცა, არავაქცინირებულ ადამიანებში დაფიქსირდა დამატებითი ჟანგბადის გამოყენების უფრო მაღალი საჭიროება. მეტა-ანალიზში შეტანილი კვლევების რაოდენობა იყო მცირე, ხოლო კვლევათა შორის ჰეტეროგენულობა იყო მაღალი ხარისხის; შესაბამისად, ამ შედეგების განმარტება საჭიროა სიფრთხილით. ვაქცინის ეფექტურობის უფრო ზუსტი შეფასებისთვის საჭიროა დამატებითი პროსპექტული კვლევები, რომლებშიც კორექტირებული იქნება პაციენტების საბაზისო მახასიათბლები.[400]

  • ვაქცინირებული ადამიანები უნდა ჩაითვალონ გადაცემის შესაძლო წყაროდ და მათ უნდა გააგრძელონ ადგილობრივი საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რეკომენდაციების დაცვა.

    • შეზღუდული მონაცემების თანახმად, სრულად აცრილ ინფიცირებულ პირებს, იგივე ვირუსული დატვირთვა აქვთ, რაც აუცრელ პირებს, ანუ მსგავსად გადამდები არიან, მათ შორის სრულად ვაქცინირებული კონტაქტებისთვის.[401][402][403]

    • მეორადი დაზიანებადობის მაჩვენებლები შინამეურნეობის კონტაქტებში, რომლებიც ექსპოზირებულნი იყვნენ სრულად ვაქცინირებულ ინდექს შემთხვევებთან, მსგავსი იყო შინამეურნეობის კონტაქტებისა არავაქცინირებულ ინდექს შემთხვევებთან ექსპოზიციის შემდეგ (25% ვაქცინირებული, 23% კი არავაქცინირებული).[404]

  • გამრღვევი ინფექციების და მძიმე დაავადების პროგრესირების რისკის ფაქტორები მსგავსია არავაქცინირებული ადამიანებისა.

    • გამრღვევი ინფექციის რისკფაქტორები შეიძლება მოიცავდეს სისუსტეს ხანდაზმულებში ≥60 წლის ასაკში, დემენცია, ღარიბ უბნებში ცხოვრებას, იმუნურ დისფუნქციას (მათ შორის აივ ინფექცია), კიბოს (განსაკუთრებით ჰემატოლოგიურ ავთვისებიან დაავადებებს და კიბოს აქტიურ მკურნალობას) და სიმსუქნეს.[405][406][407][408][409]

    • ჰოსპიტალიზაციის ან სიკვდილის მომატებულ რისკთან არის დაკავშირებული ხანდაზმულობა, მამრობითი სქესი, თანმხლები დაავადებების რაოდენობა, ჰოსპიტალიზაცია ბოლო 4 კვირაში, მაღალი რისკის პროფესიული საქმიანობა, საერთო საცხოვრებელში ცხოვრება, სოციოეკონომიკური სიდუხჭირე და მოწევის ანამნეზი პაციენტებში, რომელთაც განუვითარდათ ვაქცინის გამრღვევი ინფექცია.[410]

    • გადატანილი SARS-CoV-2 ინფექცია შეიძლება ასოცირებული იყოს გამრღვევი ინფექციის დაბალ რისკთან.[411]

  • გამრღვევი ინფექციები დაფიქსირდა ომიკრონ ვარიანტით, მათ შორის ადამიანებში, რომლებმაც მიიღეს ბუსტერ დოზა.

    • მიუხედავად იმისა, რომ გამრღვევი ინფექციები Omicron ვარიანტით უფრო ხშირია Delta ვარიანტთან შედარებით, ჰოსპიტალში მოხვედრა ნაკლებად ხშირი იყო Omicron-ის შემთხვევაში.[412][413]

ვაქცინები: მნიშვნელოვანი გვერდითი მოვლენები

  • მიოკარდიტი და პერიკარდიტი

    • მიოკარდიტი ან პერიკარდიტი შეიძლება განვითარდეს მესენჯერული რნმ-ის ვაქცინებით აცრის შემდეგ.[414] ვარაუდობენ, რომ მესენჯერული რნმ-ის ვაქცინამ შეიძლება გააძლიეროს ანთება ენდოთელიუმზე, ასევე გულის კუნთის T- უჯრედების ინფილტრაცია; თუმცა საჭიროა შემდგომი კვლევა.[415] შემთხვევები ასევე დაფიქსირდა ადენოვირუსული ვექტორული ვაქცინების და ცილის ქვეერთეულოვანი ვაქცინების გამოყენებისას, თუმცა უფრო იშვიათად.[416][417]

    • ინციდენტობის მაჩვენებლები განსხვავდება. დიდ ბრიტანეთში, ყვითელი ბარათის აღრიცხვის სისტემის მონიტორინგმა გამოავლინა მიოკარდიტისა და პერიკარდიტის დაახლოებით 48 შემთხვევა მილიონ ვაქცინაზე, რომლებმაც მიიღეს Pfizer/BioNTech ვაქცინის მინიმუმ ერთი დოზა და მიოკარდიტის და პერიკარდიტის 203 შემთხვევა მილიონ აცრილზე, ვინც იღებდა Moderna ვაქცინის მინიმუმ ერთი დოზას (2022 წლის 16 მარტის მდგომარეობით).[418] შეერთებულ შტატებში, VAERS-ის სისტემის მონიტორინგით გამოვლინდა მიოკარდიტის 70,7 შემთხვევა მილიონ დოზაზე, 12-დან 15 წლამდე ასაკის მამაკაცებში Pfizer/BioNTech ვაქცინის მეორე დოზის მიღების შემდეგ, 16-დან 17 წლამდე ასაკის მამაკაცებში 105,9 შემთხვევა მილიონ დოზაზე მეორე დოზის მიღების შემდეგ და 52.4-დან 56.3 შემთხვევა მილიონ დოზაზე 18-დან 24 წლამდე მამაკაცებში Pfizer/BioNTech და Moderna ვაქცინის მეორე დოზის მიღების შემდეგ (2021 წლის 30 სექტემბრის მდგომარეობით).[419] შეფასებები ეფუძნება პასიური ეპიდზედამხედველობის სისტემების მონაცემებს, ამიტომ შემთხვევების რეალური რაოდენობა შეიძლება იყოს უფრო მაღალი.

    • შემთხვევები უპირატესად მოზარდებსა და ახალგაზრდებში (ასაკის მედიანა 21 წელი) დაფიქსირდა, უფრო ხშირად მამაკაცებში, ვიდრე ქალებში, უფრო ხშირად მეორე დოზის შემდეგ და, ძირითადად, ვაქცინაციიდან 3 დღის განმავლობაში (25 დღემდე).[420][421] ოთხ სკანდინავიურ ქვეყანაში ≥12 წელზე უფროსი ასაკის 23,1 მილიონი მაცხოვრებლის კოჰორტულ კვლევაში, მიოკარდიტის რისკი უფრო მაღალი იყო ვაქცინაციიდან 28 დღის განმავლობაში ორივე მესენჯერ რნმ ვაქცინით აცრისას, ვიდრე ვაქცინაციის ჩაუტარებლობის შემთხვევაში. რისკი ყველაზე მაღალი იყო ვაქცინაციიდან პირველი 7 დღის განმავლობაში, იზრდებოდა მესენჯერ რნმ ვაქცინების ყველა კომბინაციის შემთხვევაში და უფრო გამოხატული იყო მეორე დოზის შემდეგ (16-24 წლის ახალგაზრდა მამაკაცებში ყველაზე მაღალი რისკი დაფიქსირდა).[422] როგორც ჩანს, არსებობს გაზრდილი რისკი მესამე დოზის შემდეგ (ბუსტერი), მაგრამ მონაცემები ჯერ კიდევ ჩნდება და რისკი შეიძლება იყოს უფრო დაბალი, ვიდრე მეორე დოზის შემდეგ.[423] აღრიცხული მაჩვენებლები იმუნოკომპრომეტირებულ ადამიანებში მსგავსი იყო საერთო პოპულაციისა.[424]

    • განიხილეთ ეს დიაგნოზი ბავშვებში, მოზარდებში ან ზრდასრულებში, რომლებსაც აღენიშნებათ ახალი, აუხსნელი ტკივილი გულმკერდის არეში, ტაქიკარდია ან ტაქიპნოე, დისპნოე, გულის ფრიალი, თავბრუსხვევა ან სინკოპე, ან ზოგადი სიმპტომები, ვაქცინაციიდან 10 დღის განმავლობაში. ჩაატარეთ 12 განხრიანი ელექტროკარდიოგრამა, სისხლში ანთებითი მარკერების ანალიზი და ტროპონინი. თუ რომელიმე ეს გამოკვლევა დარღვეულია, განიხილეთ შემდგომი მართვის გეგმა კარდიოლოგთა ჯგუფთან.[425]

    • UK Health Security Agency: myocarditis and pericarditis after COVID-19 vaccination - clinical management guidance for healthcare professionals Opens in new window

    • პაციენტთა უმრავლესობაში ხანმოკლე კლინიკური მიმდინარეობა არის მსუბუქი ხასიათის; თუმცა, ხანგრძლივი რისკები უცნობია.[426] მიმართეთ თქვენს ადგილობრივ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანოს ამ პაციენტებში COVID-19 ვაქცინის შემდგომი დოზების ადმინისტრირების შესახებ მითითებისთვის.

    • ზოგიერთმა ქვეყანამ დანერგა ასაკთან დაკავშირებული შეზღუდვები მესენჯერული რნმ ვაქცინებისთვის მიოკარდიტის/პერიკარდიტის რისკის გამო. მესენჯერული რნმ ვაქცინის პროგრამების მოდიფიკაციამ, რომელიც ითვალისწინებს პროდუქტის ასაკზე დაფუძნებულ საკითხებს და ხანგრძლივ დოზებს შორის ინტერვალებს, შეიძლება შეამციროს მიოკარდიტის/პერიკარდიტის რისკი.[427]

  • გიენ-ბარეს სინდრომი

    • გიენ-ბარეს სინდრომი შეიძლება განვითარდეს ადენოვირუსის ვექტორული ვაქცინებით აცრის შემდეგ. შემთხვევები ასევე დაფიქსირდა mRNA ვაქცინების გამოყენებისას, თუმცა უფრო იშვიათად.[428][429]

    • ინციდენტობის მაჩვენებლები განსხვავდება. აშშ-ში, VAERS მონიტორინგის სისტემამ გამოავლინა გიენ-ბარეს სინდრომის 1 შემთხვევა Janssen ვაქცინის ყოველ 100,000 დოზაზე, აშშ-ში (2021 წლის 24 ივლისის მონაცემებით). ვაქცინაციის შემდგომ სინდრომის დაწყების საშუალო დრო იყო 13 დღე (დიაპაზონი 10-42 დღე) და შემთხვევების 93% იყო სერიოზული.[430]

  • ვაქცინით გამოწვეული თრომბოციტოპენია და თრომბოზი (VITT)

    • ვაქცინით გამოწვეული იმუნური თრომბოზული თრომბოციტოპენია შეიძლება განვითარდეს ადენოვირუსის ვექტორის შემცველი ვაქცინებით აცრის შემდეგ. შემთხვევები ასევე დაფიქსირდა mRNA ვაქცინების გამოყენებისას, თუმცა უფრო იშვიათად.[431][432][433]

    • ინციდენტობის მაჩვენებლები განსხვავდება. დიდი ბრიტანეთის ობსერვაციული მონაცემები მიუთითებს იმაზე, რომ თრომბოზული მოვლენის რისკი ყველაზე მაღალი იყო 40 წელზე ნაკლები ასაკის ადამიანებში, 16.1 და 36.3 მილიონ დოზებზე, ცერებრალური ვენური თრომბოზის ან თრომბოზის სხვა მოვლენის შემთხვევაში (რიგითობა დაცულია), ყველაზე მაღალი რისკით ვაქცინაციიდან 4-13 დღის ფარგლებში.[434] აშშ-ში, ვაქცინით ინდუცირებული თრომბოზული თრომბოციტოპენიის ჯამური რისკი ამჟამად შეფასებულია, რომ შეადგენს 3.83 შემთხვევას ვაქცინის მიმღებ ყოველ მილიონ პირზე, საიდანაც ყველაზე ხშირად აღნიშნული მოვლენები 30-49 წლის ქალებში (8.8 შემთხვევა მილიონ დოზაზე) და 40-49 წლის ქალებში (9.02 შემთხვევა მილიონ დოზაზე) ფიქსირდება, შემთხვევის ლეტალობის მაჩვენებლით 15%.[435]

    • ზოგიერთმა ქვეყანამ დანერგა ასაკთან დაკავშირებული შეზღუდვები ადენოვირუსის ვექტორის შემცველ ვაქცინებზე, ვაქცინით ინდუცირებული იმუნური თრომბოზული თრომბოციტოპენიის რისკის გამო. ამასთან, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ზოგიერთი ინსტიტუტის რეკომენდაციით, ადენოვირუსის ვექტორული ვაქცინის პირველი დოზის შემდეგ ვაქცინით ინდუცირებული თრომბოზული თრომბოციტოპენიის განვითარების შემთხვევაში პაციენტებს არ უნდა გაუკეთდეთ მე-2 დოზა. მიმართეთ თქვენს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ორგანოს ადგილობრივი მითითებისთვის.

    • თრომბოემბოლიური მოვლენები, რომლებიც განსხვავდება ვაქცინით ინდუცირებული იმუნური თრომბოზული თრომბოციტოპენიისგან, შეიძლება განვითარდეს COVID-19-ის ნებისმიერი ვაქცინით აცრის შემდეგ, მაგრამ ყველაზე ხშირად ვითარდება AstraZeneca ვაქცინის გამოყენების შემდეგ. ვენური თრომბოზი უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა, ვიდრე არტერიული თრომბოზი. ცერებრული ვენების თრომბოზი იყო ყველაზე ხშირი გამოვლინება ვენური თრომბოზით დაავადებულ პაციენტებში, რასაც მოჰყვებოდა ღრმა ვენების თრომბოზი. მიოკარდიუმის ინფარქტი ხშირი იყო არტერიული თრომბოზის მქონე პაციენტებში, რასაც სიხშირით მოჰყვებოდა იშემიური ინსულტი.[436]

    • იხ. გართულებების განყოფილება ამ მდგომარეობის, მათ შორის დიაგნოზისა და მართვის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის.

  • ანაფილაქსია

    • ვაქცინაციის შემდეგ დაფიქსირებულია მძიმე ალერგიული რეაქციები, მათ შორის ანაფილაქსია. ეს რეაქციები შეიძლება იყოს გამოწვეული ლიპიდური პეგილირებული ეთილენ გლიკოლის (PEG) დერივატივებით, როგორიცაა პოლისორბატები.[437]

    • გლობალურად, ვაქცინაციის შემდგომი ანაფილაქსიის საერთო ინციდენტობა შეადგენდა 5.58-დან 7.91-მდე შემთხვევას მილიონ დოზაზე, არსებული მონაცემების თანახმად და დამოკიდებულია გამოყენებული ვაქცინაზე.[438][439] თუმცა, დაფიქსირდა სიხშირე 32 ერთ მილიონ დოზაზე (Moderna) და 38 ერთ მილიონ დოზაზე (Pfizer/BioNTech).[440] შემთხვევის კვლევებისა და შემთხვევის მოხსენებების სისტემურმა მიმოხილვამ და მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ დაუყოვნებლივი ალერგიული რეაქციების რისკი, მათ შორის ანაფილაქსიის, დაკავშირებული mRNA ვაქცინის მეორე დოზასთან, დაბალი იყო იმ ადამიანებში, რომლებმაც განიცადეს დაუყოვნებლივი ალერგიული რეაქცია პირველ დოზაზე.[441]

    • ვაქცინის რომელიმე კომპონენტის მიმართ ანამნეზში ალერგიის ფაქტი წარმოადგენს იმუნიზაციის უკუჩვენებას. ვაქცინის პირველი დოზის შემდეგ ანაფილაქსიის განვითარების შემთხვევაში პაციენტებს არ უნდა ჩაუტარდეთ მე-2 დოზა. ვაქცინაციის შემდეგ 15-30 წუთის განმავლობაში დააკვირდით პაციენტებს სამედიცინო დაწესებულების ფარგლებში, რათა ანაფილაქსიის განვითარების შემთხვევაში დაუყოვნებლივ უმკურნალოთ მათ. ზოგიერთმა ქვეყანამ მოხსნა ვაქცინაციის შემდეგ დაკვირვების პერიოდის მოთხოვნა გარკვეულ ადამიანებში. მიმართეთ ადგილობრივ გაიდლაინებს ალერგიის ან ანაფილაქსიის ანამნეზის მქონე ადამიანების ვაქცინაციის შესახებ რეკომენდაციებისთვის.

  • იმუნური თრომბოციტოპენია

    • იმუნური თრომბოციტოპენია შეიძლება განვითარდეს ადენოვირუსის ვექტორის ვაქცინით აცრის შემდეგ. სიფრთხილე გამოიჩინეთ თრომბოციტოპენიური მდგომარეობის მქონე ადამიანებში. თრომბოციტოპენიური დაავადების ანამნეზის მქონე პირებს უნდა ჩაუტარდეთ თრომბოციტების მონიტორინგი ვაქცინაციის შემდეგ პირველი 4 კვირის განმავლობაში.[442]

  • განივი მიელიტი

    • განივი მიელიტი იშვიათად შეიძლება განვითარდეს ადენოვირუსის ვექტორული ვაქცინის გამოყენების შემდეგ.[443] ნიშნები და სიმპტომებია: კუნთების სისუსტე, ლოკალიზებული ან გადაცემითი ზურგის ტკივილი, შარდის ბუშტისა და ნაწლავის სიმპტომები და მგრძნობელობის ცვლილებები. შემთხვევები ასევე დაფიქსირდა mRNA ვაქცინების გამოყენებისას, თუმცა უფრო იშვიათად.[444]

  • სხვა გვერდითი მოვლენები და უსაფრთხოების სიგნალები

    • გვერდითი ეფექტების სრული ჩამონათვალისთვის იხილეთ მწარმოებლის დანიშნულების ინფორმაცია.

    • სხვა დაფიქსირებული გვერდითი მოვლენები (მაგ. შემთხვევის ანგარიშები) და უსაფრთხოების სიგნალები დეტალურად არის ჩამოთვლილი ქვემოთ; თუმცა, მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი შესაძლოა დადასტურებული არ იყოს და ეს სია არ არის ამომწურავი.

    • გულსისხლძარღვთა/ფილტვის: მიოკარდიუმის ინფარქტი, ტაკოცუბოს კარდიომიოპათია, იზოლირებული ტაქიკარდია, ჰიპერტენზია.[445][446] ეპიდემიოლოგიური კვლევა ვარაუდობს მიოკარდიუმის ინფარქტისა და ფილტვის ემბოლიის ოდნავ მომატებულ რისკს ადენოვირუსის ვექტორის ვაქცინების შემდეგ და ევროპის მედიკამენტების სააგენტო ამჟამად აფასებს ამ რისკს.[447][448]

    • დერმატოლოგიური: სტივენს-ჯონსონის სინდრომი, კანის ვასკულიტი, ერითემატოზული და ამოწეული გამონაყარი კანზე, alopecia areata.[449][450][451][452]

    • ენდოკრინული: გრეივსის დაავადება, ქვემწვავე თირეოიდიტი, მენსტრუალური დარღვევები.[453][454][455]

    • გასტროინტესტინური: მწვავე ნეკროზული პანკრეატიტი, აპენდიციტი, აუტოიმუნური ჰეპატიტი (თუმცა ევროპის მედიკამენტების სააგენტომ გამორიცხა მიზეზობრივი კავშირი ამ ეტაპზე).[456][457][458][459][460][461]

    • ჰემატოლოგიური: შეძენილი ჰემოფილია A.[462]

    • ნევროლოგიური: ვარიცელა-ზოსტერის ვირუსის რეაქტივაცია, მადემიელინიზებელი დაავადებები, ნეიროპათია, ჰემორაგიული ინსულტი, მიასთენიური დაავადებები, ენცეფალოპათია/ენცეფალიტი, მწვავე დისემინირებული ენცეფალომიელიტი, მწვავე მადემიელინიზებელი პოლინეიროპათია, ახალდაწყებული გაფანტული სკლეროზი, თვალის ნეირომიელიტი სპექტრის დაავადება, სენსორინერვული სმენის დაქვეითება, გულყრები.[428][463][464][465][466][467][468][469][470]

    • თირკმლის: მინიმალური ცვლილების დაავადება, IgA ნეფროპათია, ვასკულიტი, მემბრანული ნეფროპათია, თირკმლის სკლეროდერმული კრიზი.[471]

    • რევმატოლოგიური: რევმატოიდული ართრიტი, სისტემური წითელი მგლურა, ანთებითი მიოზიტი, დერმატომიოზიტი, აუტოიმუნური სკლეროზული დაავადებები, ზრდასრულების სტილის დაავადება.[457][472][473][474]

    • ფატალური გვერდითი მოვლენები დაფიქსირდა იშვიათად ვაქცინაციის შემდეგ და დადასტურებული იყო სიკვდილის შემდგომ კვლევებში.[475]

  • აღრიცხეთ ყველა საეჭვო არასასურველი გვერდითი მოვლენა ვაქცინაციის შემდეგ ადგილობრივი ანგარიშგების სისტემის მეშვეობით.ზოგიერთ ქვეყანაში ეს სავალდებულოა. საკვანძო მნიშვნელობისაა არასასურველი მოვლენების მეთვალყურეობა, რომლის შედეგადაც, შესაძლოა, გამოვლინდეს დამატებითი, ნაკლებად ხშირი მძიმე არასასურველი მოვლენები, რომლებიც კლინიკურ კვლევებში ვერ იდენტიფიცირდა. მესენჯერული რნმ ვაქცინები ადრე არ ყოფილა დამტკიცებული ადამიანებში, ამიტომ ამ ტიპის ვაქცინებზე არ არსებობს გრძელვადიანი უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემები.

მონოკლონური ანტისხეულები: ექსპოზიციამდელი პროფილაქტიკა

  • ტიქსაგევიმაბი/ცილგავიმაბი ავტორიზებულია ზოგიერთ ქვეყანაში ექსპოზიციამდელი პროფილაქტიკისთვის.

    • ტიქსაგევიმაბი/სილგავიმაბი არის ხანგრძლივი მოქმედების, გამანეიტრალებელი მონოკლონური ანტისხეულების კომბინაცია SARS-CoV-2-ის წინააღმდეგ მოქმედებით. იგი შექმნილია ვირუსის წვეროს ცილაზე დასამაგრებლად ორ სხვადასხვა ადგილას.

    • მისი გამოყენება ნებადართულია აშშ-ში, დიდ ბრიტანეთსა და ევროპაში.[476][477][478]

  • ტიქსაგვიმაბის/ცილგავიმაბის გამოყენების სახელმძღვანელო რეკომენდაციები განსხვავდება. გაეცანით ადგილობრივ მითითებებს.

    • აშშ-ში ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის გაიდლაინების პანელი რეკომენდაციას უწევს ტიქსაგევიმაბს/ცილგავიმაბს ექსპოზიციამდელი პროფილაქტიკისთვის ≥12 წლის ასაკის ბავშვებში (წონით ≥40 კგ) და მოზრდილებში, რომლებსაც არ აქვთ SARS-CoV-2 ინფექცია, რომლებიც ბოლო დროს არ ყოფილან კონტაქტში SARS-CoV-2 ინფექციის მქონე ინდივიდთან, და რომელიც არის ზომიერიდან მძიმე იმუნოდეფიციტის მქონე და შეიძლება ჰქონდეს არაადეკვატური იმუნური პასუხი ვაქცინაციაზე, ან არ შეუძლიათ სრულად ვაქცინაცია ნებისმიერი ხელმისაწვდომი COVID-19 ვაქცინით, მძიმე რეაქციების დოკუმენტირებული ანამნეზის გამო. ეს მოიცავდა ადამიანებს შორსწასული ან არანამკურნალევი აივ ინფექციით.[479]

    • ამერიკის ინფექციური დაავადებების საზოგადოება მხარს უჭერს ტიქსაგევიმაბის/ცილგავიმაბის გამოყენებას ექსპოზიციამდელი პროფილაქტიკის მიზნით, თუ დომინანტური რეგიონული ვარიანტები მოწყვლადია. თუ დომინანტური რეგიონული ვარიანტები მოწყვლადი არ არის, რეკომენდებული არაა ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა ტიქსაგევიმაბის/ცილგავიმაბის გამოყენებით.[480]

  • იხილეთ მედიკამენტების ფორმულარი მეტი ინფორმაციისთვის უკუჩვენებების, გაფრთხილებების, გვერდითი ეფექტების და წამალთშორისი ურთიერთქმედებების შესახებ, მედიკამენტის დანიშვნამდე.

    • ტიქსაგევიმაბი/ცილგავიმაბი მიიღება ერთი დოზით, რომელიც კეთდება ორი ცალკეული თანმიმდევრული კუნთშიდა ინექციის ფორმით.

    • აღინიშნა სერიოზული ჰიპერმგრძნობელობის რეაქციები, მათ შორის ანაფილაქსია. აკონტროლეთ და დააკვირდით პაციენტებს მიღებიდან მინიმუმ 1 საათის განმავლობაში.

    • არსებობს ჯვარედინი ჰიპერმგრძნობელობის რისკი COVID-19 ვაქცინებთან და პაციენტებმა, რომლებსაც ანამნეზში აქვთ მძიმე ჰიპერმგრძნობელობის რეაქცია COVID-19 ვაქცინაზე, უნდა განიხილონ ალერგოლოგთან/იმუნოლოგთან კონსულტაცია ტიქსაგევიმაბის/ცილგავიმაბის გამოყენებამდე.

    • გულის მნიშვნელოვანი გვერდითი მოვლენები იშვიათად ფიქსირდებოდა კლინიკურ კვლევაში; თუმცა, უცნობია იყო თუ არა ეს მოვლენები გამოწვეული წამლით.

  • SARS-CoV-2-ის მოცირკულირე ვარიანტები შესაძლოა დაკავშირებული იყოს მონოკლონური ანტისხეუელბის მიმართ რეზისტენტობასთან.

    • ინ ვიტრო მონაცემები აჩვენებს, რომ Omicron BA.1 და BA.1.1 ქვევარიანტებს აქვთ დაქვეითებული მგრძნობელობა ტიქსაგვიმაბის/ცილგავიმაბის მიმართ.[479] თუმცა, მწარმოებლის თქმით, in vivo მონაცემების თანახმად, ტიქსაგვიმაბი/ცილგავიმაბი ინარჩუნებს გამანეიტრალებელ აქტივობას Omicron ვარიანტების მიმართ (მათ შორის BA.2 ქვევარიანტი).[481]

    • დოზის რეკომენდაციები შეიძლება დამოკიდებული იყოს ადგილობრივ მოცირკულირე ვარიანტზე და ჰქონდა თუ არა პაციენტს ადრე მკურნალობა ჩატარებული.

    • კონკრეტული ვარიანტებისა და რეზისტენტობის შესახებ დეტალებისთვის მიმართეთ ადგილობრივ გაიდლაინებს.

  • მტკიცებულება შეზღუდულია.

    • მიმდინარე მულტიცენტრულ, ორმაგ ბრმა, პარალელური ჯგუფის, რანდომიზებულ, პლაცებო-კონტროლირებად კვლევაში, ტიქსაგევიმაბმა/ცილგავიმაბმა, პლაცებოსთან შედარებით, შეამცირა სიმპტომური დაავადების განვითარების რისკი 76.7%-ით (ფარდობითი რისკის შემცირება) პირველად ანალიზში (მედიანური პერიოდი გამოყენების შემდეგ - 83 დღე). საშუალოდ 6-თვიანი შემდგომი მეთვალყურეობის ფარგლებში დაფიქსირდა ფარდობითი რისკის 82.8%-იანი შემცირება. მძიმე ან კრიტიკული დაავადების ყველა შემთხვევა დაფიქსირებული იყო პლაცებოს ჯგუფში. ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენა იყო რეაქციები ინექციის ადგილზე.[482]

    • მცირე კოჰორტულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ტიქსაგვიმაბის/ცილგავიმაბის მიღება ექსპოზიციამდე დაკავშირებული იყო ინფექციის დაქვეითებულ რისკთან იმუნური შუამავლობით გამოწვეული ანთებითი დაავადებების მქონე მძიმედ იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში, რომლებიც სრულად იყვნენ ვაქცინირებული. თუმცა, კვლევის შეზღუდვების გამო, ეს შედეგები უნდა ინტერპრეტირდეს სიფრთხილით.[483]

ჯანდაცვის პროფესიონალებში ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

  • გაეცანით ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივ პროტოკოლებს; აქ მოყვანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ბაზისური გაიდლაინები.[484][485]

  • ჩაუტარეთ სკრინინგი დაწესებულებაში გამოცხადებულ თითოეულ პირს, მათ შორის პაციენტებს, ვიზიტორებს და სხვებს COVID-19-ზე, ჯანდაცვის დაწესებულებაში პირველივე კონტაქტიდან რაც შეიძლება მალე, რათა ადრეულად ამოვიცნოთ შემთხვევა.

  • აუცილებელია ყველა შესაძლო და დადასტურებული შემთხვევის დაუყოვნებლივ იზოლაცია სხვა პაციენტებისაგან კარგად ვენტილირებად ადგილას. შესაძლებლობის შემთხვევაში მოათავსეთ პაციენტი სათანადო ვენტილაციით აღჭურვილ, იზოლირებულ პალატაში. თუ იზოლირებული პალატა ხელმისაწვდომი არ არის, მოათავსეთ ყველა შემთხვევის მქონე პაციენტი ერთ, კარგად ვენტილირებულ ოთახში და უზრუნველყავით მათ შორის სულ მცირე 1-მეტრიანი დისტანცია.

  • ყოველთვის მიიღეთ სიფრთხილის სტანდარტული ზომები:

    • დაიცავით ხელისა და სასუნთქი გზების ჰიგიენა

    • მიეცით პაციენტებს სამედიცინო ნიღბები

    • ატარეთ პირადი დაცვის შესაბამისი საშუალებები

    • ნარჩენების მართვა და გარემოს გაწმენდა ფრთხილად უნდა მოხდეს.

  • შესაძლო ან დადასტურებული შემთხვევების პალატაში შესვლამდე გამოიყენეთ დამატებითი კონტაქტური და წვეთოვანი უსაფრთხოების ზომები.

    • საეჭვო ან დადასტურებული შემთხვევის მქონე პაციენტის ოთახში შესვლამდე უნდა მოირგოთ რესპირატორი ან სამედიცინო ნიღაბი პირადი დაცვის სხვა საშუალებებთან ერთად (მაგ., ხალათები, ხელთათმანები, თვალის დაცვა).

    • რესპირატორის ტარება საჭიროა შემდეგ სიტუაციებში: მოვლის დაწესებულებებში, სადაც ცნობილია, რომ ვენტილაცია არადამაკმაყოფილებელია ან მისი შეფასება შეუძლებელია, ან სავენტილაციო სისტემა არ არის სათანადოდ შენარჩუნებული; დაფუძნებული თანამშრომლის ღირებულებებსა და პრეფერენციებზე და მათ აღქმაზე იმის შესახებ, თუ რა უზრუნველყოფს მაქსიმალურ დაცვას ინფექციის თავიდან ასაცილებლად.

    • ყოველთვის უნდა იყოს უზრუნველყოფილი ნიღბის სათანადოდ მორგება, ისევე როგორც პირადი დაცვის საშუალებების შესაბამისი გამოყენებისა და სხვა სიფრთხილის ზომების დაცვა.

    • ნიღბის ტარება უნივერსალურად მკაცრად რეკომენდებულია სამედიცინო დაწესებულებებში, ინფექციის დადასტურებული ან საეჭვო საზოგადოებრივი ან კლასტერული გადაცემის ადგილებში.

  • მიიღეთ აეროგენული უსაფრთხოების ზომები იმ პროცედურების დროს, რომლებიც შეიცავენ აეროზოლების გამოთავისუფლების რისკს, მაგ. მოათავსეთ პაციენტი უარყოფითი წნევის ოთახში და ატარეთ ნაწილაკოვანი რესპირატორი.

    • რესპირატორი ყოველთვის უნდა ვატაროთ პირადი დაცვის სხვა საშუალებებთან ერთად აეროზოლის წარმოქმნის პროცედურების ჩატარებისას და იმ პირობებში, სადაც ეს პროცედურები რეგულარულად ტარდება საეჭვო ან დადასტურებული დაავადების მქონე პაციენტებზე (მაგ. ინტენსიური თერაპიის განყოფილებები, სასწრაფო დახმარების განყოფილებები).

    • ზოგიერთი ქვეყანა და ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს აეროგენლი გადაცემის უსაფრთხოების ზომების დაცვასაც COVID-19-ის შემთხვევებში..

  • ლაბორატორიული გამოკვლევებისთვის მოპოვებული თითოეული სინჯი უნდა განვიხილოთ, როგორც პოტენციურად ინფექციური მასალა.

  • პირადი დაცვის საშუალებების სწორი მოხმარება იცავს ჯანდაცვის პერსონალს.

    • სწრაფმა მიმოხილვამ და მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ პირადი დამცავი აღჭურვილობის ტარება მნიშვნელოვან დაცვას უზრუნველყოფდა ინფექციისგან, ვიდრე მისი არტარება. მაღალი სიზუსტის მტკიცებულება მიუთითებს, რომ N95 ნიღბების გამოყენება მნიშვნელოვნად ამცირებს ინფექციის რისკს. ხელთათმანების და ხალათების ტარების ეფექტი არ გამოვლინდა. პერსონალური დამცავი აღჭურვილობის სხვადასხვა კომბინაციის შესახებ მტკიცებულებები საკმარისი არ არის.[486]

  • თავი აარიდეთ COVID-19-ის შესაძლო შემთხვევების პირისპირ გასინჯვას პირველადი ჯანდაცვის პირობებში. პაციენტების უმეტესობის მართვა შესაძლებელია დისტანციურად, ტელეფონით ან ვიდეო კონსულტაციებით.[487]

  • ხელმისაწვდომია დეტალური გზამკვლევი ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის შესახებ:

ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ზოგადი ზომები საზოგადოებისთვის

  • საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რეკომენდაციები განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით. გაეცანით ადგილობრივ წესებს.

    • როგორც წესი, რეკომენდებულია 1-2 მეტრიანი (3-6 ფუტი) დისტანციის დაცვა (რეკომენდაციები განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით), ხელების ხშირი დაბანა საპნითა და წყლით (ან სანიტაიზერი, რომელიც სულ მცირე 60% ალკოჰოლს შეიცავს), ხველის და ცემინების დროს პირზე ხელის აფარება, ხალხმრავალ ადგილებში და ცუდად განიავებულ სივრცეებში ყოფნისგან თავის შეკავება, ზედაპირების გასუფთავება და დეზინფექცია, ჯანმრთელობის მონიტორინგი და იზოლირება საჭიროებისამებრ, აცრა.[488][489]

    • WHO: advice for the public – coronavirus disease (COVID-19) Opens in new window

  • ინფექციის გავრცელების შესამცირებლად და დასაყოვნებლად, არაერთმა ქვეყანამ მიიღო გარკვეული სავალდებულო ზომები (მაგ., სოციალური დისტანცირება, ქალაქების ჩაკეტვა, სახლში დარჩენის ბრძანება, კომენდანტის საათი, არაესენციური კომერციული ობიექტების დახურვა, შეკრებების აკრძალვა, სკოლებისა და უნივერსიტეტების დახურვა, დისტანციური მუშაობა, ექსპოზირებული პირების კარანტინი).

    • როცა ერთმანეთს შეადარეს არაფარმაცევტული მკაცრი ღონისძიებების მქონე ქვეყნები და უფრო თავისუფალი არაფარმაცევტული ინტერვენციების მქონე ქვეყნები, არაფარმაცევტული აკრძალვების დანერგვა უკავშირდებოდა შემთხვევების მნიშვნელოვან შემცირებას. თუმცა, არ იყო ნათელი, მნიშვნელოვანი სარგებლის ეფექტს იძლეოდა თუ არა უფრო შემზღუდავი არაფარმაცევტულია ჩარევები ნაკლებად შემზღუდავ არაფარმაცევტულ ინტერვენციებთან შედარებით (ნებისმიერ შესწავლილ ქვეყანაში).[490]

    • საზოგადოებრივი, მასობრივი კარანტინის უარყოფითი შედეგებია: ფსიქოლოგიური დისტრესი, საკვების მოპოვების გართულება, ეკონომიკური პრობლემები, ჯანდაცვის სერვისებზე წვდომის შეფერხება, კომუნიკაციის არათანასწორობა, განათლების მიღების ალტერნატიული გზების წვდომის უთასწორობა, გენდერული ნიშნით ძალადობა.[491]

  • ზოგიერთმა ქვეყანამ გამოაქვეყნა სახელმძღვანელო პანდემიის შემდეგი ეტაპის შესახებ, ცხოვრება COVID-19-თან ერთად. ეს ახალი ეტაპი ფოკუსირებულია ვირუსის გართულებების ყველაზე მაღალი რისკის მქონე პირების დაცვაზე. გაეცანით ადგილობრივ გაიდლაინებს.

  • შემდეგი გზამკვლელები გამოქვეყნებულია დიდ ბრიტანეთში:

სახის ნიღბები

  • საზოგადოებრივი ჯანდაცვის რეკომენდაციები ნიღბების ტარების შესახებ განსხვავდება ქვეყნების მიხედვით. გაეცანით ადგილობრივ მითითებებს. ბევრმა ქვეყანამ დაასრულა ნიღბების მანდატი, გარდა გარკვეული მაღალი რისკის სიტუაციებისა.

  • ჯანმო რეკომენდაციას უწევს ნიღბის ტარებას, მიუხედავად ვაქცინაციის სტატუსისა ან გადატანილი ინფექციის ისტორიისა, ისეთ პირობებში, სადაც არის საზოგადოებრივი ან კლასტერული გადაცემა, როდესაც გაქვთ კონტაქტი არა შინამეურნეობის წევრებთან შემდეგ გარემოებებში:[485]

    • შენობის შიგნით, სადაც ვენტილაცია ცუდია ან ვერ ხერხდება მისი შეფასება, მიუხედავად იმისა, შესაძლებელია თუ არა ფიზიკური დისტანციის დაცვა მინიმუმ 1 მეტრით (3 ფუტი)

    • შენობის შიგნით, სადაც უზრუნველყოფილია ადექვატური ვენტილაცია, თუ ფიზიკური დისტანციის დაცვა შეუძლებელია

    • შენობის გარეთ, თუ ფიზიკური დისტანციის დაცვა შეუძლებელია

    • იმ ადამიანებისთვის, რომლებიც იმყოფებიან ინფექციით გამოწვეული მძიმე გართულებების მაღალი რისკის ქვეშ, თუ ფიზიკური დისტანცია ვერ შენარჩუნდება ნებისმიერ გარემოში.

  • ნიღბები არ არის რეკომენდებული:

    • ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვის დროს

    • 5 წლამდე ასაკის ბავშვებში წყაროს კონტროლისთვის (რისკზე დაფუძნებული მიდგომა უნდა იყოს გამოყენებული 6-11 წლის ასაკის ბავშვებში)

    • მძიმე კოგნიტური ან რესპირატორული დარღვევების, განვითარების დარღვევების, შეზღუდული შესაძლებლობების ან სხვა სპეციფიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობის მქონე ბავშვებში, რომლებსაც უჭირთ ნიღბის ტარება ან აქვთ ჯანმრთელობის პრობლემები, რომლებიც ხელს უშლის ნიღბის ტარებას.

  • არ არსებობს მაღალი ხარისხის ან პირდაპირი სამეცნიერო მტკიცებულებები ნიღბის ფართო მოხმარების შესახებ საზოგადოებრივ პირობებში. ეფექტიანობის შესახებ მონაცემები ეფუძნება შეზღუდული რაოდენობის და არათანმიმდევრულ ობსერვაციულ და ეპიდემიოლოგიურ კვლევებს.

    • ერთადერთი რანდომიზებული, კონტროლირებული კვლევა, რომელიც მიზნად ისახავდა ნიღბების ეფექტურობის შეფასებას, ასკვნის, რომ გარეთ (ღია სივრცეებში) ნიღბის ტარება არ ცვლიდა ინფიცირების სიხშირეს. თუმცა, კვლევის ფარგლებში არ შეფასებულა, თუ რამდენად მცირდება ტრანსმისიის რისკი ნიღბის მტარებლისგან სხვებზე (წყაროს კონტროლი).[492] სხვა რესპირატორული ვირუსული დაავადებების რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევებიდან ჩანს, რომ ნიღბები მნიშვნელოვნად სარგებლიანი არ არის გადაცემის შეზღუდვაში, მაგრამ ეს კვლევები არის უხარისხო და არასპეციფიკური SARS-CoV-2-სთვის.[493]

    • კოქრეინისმ იმოხილვამ აჩვენა, რომ ნიღბის ტარება მცირედ ან საერთოდ არ ცვლის გრიპის მსგავსი დაავადებების გადადების მაჩვენებელს; თუმცა, ეს მონაცემები ეფუძნება დაბალი სიზუსტის მტკიცებულებებს და არ შეიცავს COVID-19-ზე ჩატარებული სხვა კვლევების შედეგებს.[494]

    • სწრაფი მიმოხილვის თანახმად, სასუნთქი ტრაქტის ინფექციის პრევენციის კუთხით სამედიცინო ნიღბის ეფექტურობის შესახებ მტკიცებულებები უფრო სოლიდურია ჯანდაცვის დაწესებულების თვალსაზრისით, საგოზადოებრივ პირობებთან შედარებით; შედარებითი ეფექტიანობის შესახებ SARS-CoV-2-ის ინფექციის კონტექსტში პირდაპირი მტკიცებულებები არასაკმარისია. მტკიცებულებების სიმძლავრე დაბალი-საშუალოა იმის შესახებ, რომ სახის ნიღაბი საზოგადოებრივ პირობებში უფრო ეფექტურია, ვიდრე ნიღბის გარეშე სიარული.[495][496]

    • ქსოვილის ნიღაბს შეზღუდული ეფექტურობა ახასიათებს გადაცემის პრევენციისთვის, შედარებით ქირურგიულ ნიღბებთან. ეფექტურობა რამდენიმე ფაქტორზეა დამოკიდებული (მაგ. ქსოვილის ტიპი, შრეების რაოდენობა, მორგება, ნესტიანობის დონე) და შეიძლება ზრდიდეს კიდეც ინფექციის რისკს.[497][498]

  • ნიღბების ტარებას აქვს უარყოფითი მხარეები, მათ შორის თავის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება, სახის კანის დაზიანებები, გამაღიზიანებელით გმოწვეული დერმატიტი, აკნეს გაუარესება, ნიღბების ტარების სირთულე მოსახლეობის გარკვეულ ნაწილში (მაგ. ბავშვები, სწავლის შეზღუდული უნარის მქონე პირები, ფსიქიკური დაავადება ან კოგნიტური დაქვეითება, ასთმა, ქრონიკული რესპირაციული ან სუნთქვის პრობლემები, სახის ტრავმა ან ბოლოდროინდელი ორალური ყბა-სახის ქირურგია, ცხელ და ნოტიო გარემოში ცხოვრება), ფსიქოლოგიური პრობლემები, კომუნიკაციის სირთულე, ცუდი დამყოლობა, ნარჩენების განადგურების პრობლემები და გაზრდილი ვირუსული დატვირთვა. მონაცემები არასაკმარისია გვერდითი ეფექტების რაოდენობრივი გამოსახვისთვის, რამაც შეიძლება შეამციროს სახის ნიღბების მიმართ მიმღებლობა, დამყოლობა და ეფექტურობა.[485][499][500]

მოგზაურობასთან დაკავშირებული კონტროლის ზომები

  • ბევრმა ქვეყანამ გაატარა ზომები, მათ შორის საზღვრების სრული ან ნაწილობრივი დახურვა, შესვლის ან გასვლის სკრინინგი და/ან მოგზაურთა კარანტინი; თუმცა, ეს ზომები აღარ არის მოქმედი უმეტეს ქვეყნებში. გაეცანით ადგილობრივ გაიდლაინებს.

    • დაბალი და ძალიან დაბალი ხარისხის მტკიცებულებების თანახმად, მოგზაურობის შეზღუდვები გვეხმარება ინფექციის გავრცელების შეჩერებაში ქვეყნებს შორის. საზღვრებზე შეზღუდვები სავარაუდოდ უფრო ეფექტურია, ვიდრე სკრინინგი შესვლის/გასვლის დროს; სკრინინგი უფრო ეფექტურია სხვა ზომებთან კომბინაციაში (კარანტინი, დაკვირვება).[501]

    • დაბალი ხარისხის მტკიცებულების თანახმად, სამოგზაურო ჰაბებში სკრინინგი შეიძლება დაგვეხმაროს ინფექციის იმპორტირების შეფერხებაში; თუმცა, მტკიცებულება ეფუძნება მათემატიკურ მოდელირებას და გარკვეულ დაშვებებს. მტკიცებულების თანახმად, ერთჯერადი სკრინინგი ჯანმრთელ ადამიანებში გამოტოვებს შემთხვევების 40-100%-ს, თუმცა ამ დასკვნის ხარისხი ძალიან დაბალი-საშუალო შეიძლება იყოს. თუ ინფექციის პრევალენტობა ძალიან დაბალია, სიმპტომების ან ტემპერატურის სკრინინგი შეიძლება იყოს მცირე რაოდენობით ცრუ უარყოფითი შედეგების და მრავალი ჭეშმარიტი უარყოფითი შედეგების მომტანი, მიუხედავად დაბალი ზოგადი სიზუსტისა. განმეორებითი სკრინინგის ფონზე გამოვლინება მეტი შემთხვევა და ცრუ შედეგებით მოტანილი ზიანი ნაკლები იქნება.[502]

    • კოქრეინის მიმოხილვის თანახმად, კარანტინი მნიშვნელოვანია დაავადების და სიკვდილის შემთხვევების რაოდენობის შესამცირებლად, განსაკუთრებით, როცა ადრიანადვე იწყება და გამოიყენება ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის სხვა ზომებთან კომბინაციაში. თუმცა, ამჟამინდელი მტკიცებულება მწირია და კვლევების უმეტესობა ეფუძნება მათემატიკურ მოდელირებას (გაკეთებულია მრავალი პარამეტრული დაშვება).[503]

  • იძულებითი კარანტინით გამოწვეულ ფსიქოსოციალურ ეფექტებს შესაძლოა ხანგრძლივვადიანი ზეგავლენა ჰქონდეს ადამიანებზე.[504][505]

ცხოვრების სტილის ცვლილება

  • სიცოცხლის წესის ცვლილებებმა (მაგ. მოწევის შეწყვეტა, წონის კლება) შესაძლოა ხელი შეუწყოს COVID-19-ის რისკის შემცირებას და ამასთან, იყოს სხვა ინტერვენციების დამხმარე სასარგებლო კომპონენტი.[506]

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია მოუწოდებს თამბაქოს მომახმარებელს შეწყვიტონ ამ ნივთიერების მოხმარება, ვინაიდან თამბაქოს გამოყენებისა და მასთან მეორეული ექსპოზიციის მავნე ზეგავლენის შესახებ დადასტურებული ინფორმაცია არსებობს.[214]

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს განცხადებას