რეკომენდაციები

ძირითადი რეკომენდაციები

მართვა მეტწილად დამოკიდებულია დაავადების სირთულეზე. მთავარია ჩამოთვლილი პრინციპების დაცვა: იზოლაცია შესაბამის ადგილას; ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ზომები; სიმპტომების მართვა; ოპტიმიზებული დამხმარე მოვლა; ორგანული მხარდაჭერა მძიმე/კრიტიკული ავადმყოფობის დროს.

დაფიქრდით, შეიძლება თუ არა პაციენტის მართვა სახლში. როგორც წესი, უსიმპტომო ან მსუბუქი პაციენტების მართვა შესაძლებელია სახლში ან საზოგადოებრივ დაწესებულებაში.[2]

საშუალო-მძიმე დაავადების მქონე პაციენტები შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებაში უნდა განათავსოთ. ზრდასრულებში ჰოსპიტალიზაციის დროს შეაფასეთ მოწყვლადობა. თუ პაციენტს კრიტიკული დაავადება აქვს, საჭიროა ინტენსიური დახმარება; ჩართეთ კრიტიკული მედიცინის გუნდი და საჭიროებისამებრ გადაიყვანეთ შესაბამის განყოფილებაში. რეკომენდებულია დაავადების პროგრესიის ნიშნებისა და სიმპტომების ახლო მონიტორინგი.[2][593]

საჭიროებისამებრ გამოიყენეთ სიმპტომური მკურნალობა. ეს შეიძლება მოიცავდეს ცხელების, ხველის, სუნთქვის უკმარისობის, შფოთვის, დელირიუმის ან აჟიტირების სიმპტომები.[2][594]

დაუყოვნებლივ დაიწყეთ დამხმარე მოვლა, კლინიკური გამოვლინების მიხედვით. ეს შეიძლება მოიცავდეს ჟანგბადით თერაპიას, ინტრავენურ გადასხმებს, ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკას, მაღალი დინებით ჟანგბადს, არაინვაზიურ ან ინვაზიურ მექანიკურ ვენტილაციას ან ექსტრაკორპორეულ მემბრანულ ოქსიგენაციას. სეფსისი და სეპტიკური შოკი უნდა იმართოს ლოკალური პროტოკოლების მიხედვით.[2]

ბაქტერიულ ინფექციაზე კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში განიხილეთ ემპირიული ანტიმიკრობული მკურნალობის დაწყება. ანტიბიოტიკები შეიძლება საჭირო გახდეს საშუალო, მძიმე ან კრიტიკულ პაციენტებში. მკურნალობა დაიწყეთ პირველადი შეფასებიდან 1 საათის ფარგლებში, თუ საეჭვოა სეფსისი ან პაციენტი აკმაყოფილებს მაღალი რისკის კრიტერიუმებს. რეჟიმი უნდა შევარჩიოთ კლინიკური დიაგნოზის, ადგილობრივი ეპიდემიოლოგიური და მგრძნობელობის მონაცემების და ლოკალური მკურნალობის გაიდლაინების მიხედვით.[2][561]

განიხილეთ სისტემური კორტიკოსტეროიდების დანიშვნა 7-10 დღით მძიმე ან კრიტიკული დაავადების მქონე ზრდასრულებში. საშუალო ხარისხის მტკიცებულებების თანახმად, სისტემური კორტიკოსტეროიდები სავარაუდოდ ამცირებს 28-დღიან სიკვდილობას მძიმე და კრიტიკულ პაციენტებში. სავარაუდოდ მცირდება ინვაზიური ვენტილაციის საჭიროებაც.[3][593][595]

შეაფასეთ, სჭირდება თუ არა პაციენტს რეაბილიტაცია ან შემდგომი მეთვალყურეობა გაწერის შემდეგ. პაციენტების გაწერა იზოლაციიდან და/ან დაწესებულებიდან შესაძლებელია ჩამოთვლილ შემთხვევებში: 10 დღე სიმპტომების გამოვლენიდან + 3 დღე ცხელების და რესპირატორული სიმპტომების გარეშე.[2]

სრული რეკომენდაციები

მკურნალობის ადგილის არჩევანი დამოკიდებულია სხვადასხვა ფაქტორებზე, როგორიცაა კლინიკური გამოვლინება, დაავადების სიმძიმე, დამხმარე მოვლის საჭიროება, მძიმე დაავადების რისკფაქტორების არსებობა, პირობები სახლში (მოიცავს მოწყვლადი პირების არსებობასაც). გადაწყვეტილება უნდა მიიღოთ ინდივიდუალურად, ზოგადი პრინციპების დაცვით.[2]

  • მსუბუქი დაავადება: მართვა შესაძლებელია სამედიცინო დაწესებულებაში, საზოგადოებრივ დაწესებულებაში ან სახლში. სახლში იზოლირება შეიძლება განიხილებოდეს პაციენტების უმეტესობისთვის, მათ შორის უსიმპტომო პაციენტებში.

  • საშუალო სიმძიმის დაავადება: მართვა შესაძლებელია სამედიცინო დაწესებულებაში, საზოგადოებრივ დაწესებულებაში ან სახლში. სახლის პირობებში იზოლაცია შეიძლება განიხილებოდეს დაბალი რისკის პაციენტებში (პაციენტები, რომლებსაც დამძიმების დაბალი რისკი აქვთ).

  • მძიმე დაავადება: მართვა მოწოდებულია შესაბამის სამედიცინო დაწესებულებაში.

  • კრიტიკული დაავადება: ინტენსიურ/კრიტიკულ განყოფილებაში.

მკურნალობის ლოკაციის შესახებ გადაწყვეტილება ეფუძნება ჯანმრთელობის ადგილობრივი ორგანოების მითითებებს და ხელმისაწვდომ რესურსებს. ზოგიერთ ქვეყანაში იყენებენ იძულებითი კარანტინის წესს.

ჰოსპიტალიზაციის საჭიროების მქონე ის პაციენტები, რომლებიც იმყოფებიან SARS-CoV-2-ის საგანგაშო ვარიანტით ინფიცირების რისკის ქვეშ, უნდა მოთავსდნენ ცალკე პალატაში, რომელსაც აქვს საკუთარი აბაზანა. დაცული უნდა იყოს ინფექციის კონტროლის ყველა შესაბამისი პროცედურა მათი იზოლაციის განმავლობაში სრულად. თუ მათი ტესტის პასუხი დადებითი აღმოჩნდა, შემდგომი რისკის შეფასება და პაციენტის მართვა უნდა გაგრძელდეს ინფექციური დაავადებების ლოკალური/რეგიონული ცენტრის სპეციალისტთან კონსულტაციით.[186]

ჰოსპიტალიზაციის ყველაზე ძლიერი რისკფაქტორებია: ხანდაზმული ასაკი (შანდების თანაფარდობა >2 ყველა ასაკობრივ ჯგუფში 44 წელს შემდეგ, ხოლო 75 წელს შემდეგ შანსების თანაფარდობა არის 37.9), გულის უკმარისობა, მამრობითი სქესი, თირკმლის ქრონიკული დაავადება და სხეულის მასის ინდექსის მომატება.[596] სიმპტომების დაწყებიდან ჰოსპიტალიზაციამდე დროის მედიანა დაახლოებით 7 დღეა.[45][517]

ბავშვებს იშვიათად ესაჭიროებათ ჰოსპიტალიზაცია, ხოლო ჰოსპიტალიზაციის შემთხვევაში, როგორც წესი, საკმარისია დამხმარე ტიპის მოვლა.[21][597] ბავშვებში ინტენსიური მოვლის საჭიროების რისკფაქტორებია: ასაკი <1 თვე, მამარობითი სქესი, ფონური თანმხლები დაავადებები, ქვედა რესპირატორული ტრაქტის ინფექციის ნიშნები/სიმპტომები გამოვლენისას.[598] ბავშვების უმეტესობას, რომელსაც ესაჭიროება ვენტილაცია, აქვს თანმხლები დაავადებები, უხშირესად კარდიოლოგიური.[437] COVID-19-ის მქონე ბავშვებში ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე, ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების მაჩვენებელი და მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება მსგავსია სეზონური გრიპის მქონე ბავშვებში იმავე მონაცემებისა.[576]

საერთო ჯამში, ჰოსპიტალიზებულ პაციენტთა 19% საჭიროებს არაინვაზიურ ვენტილაციას, 17% ინტენსიურ მოვლას, 9% ინვაზიურ ვენტილაციას, ხოლო 2% ექსტრაკორპორულ მემბანულ ოქსიგენაციას.[518] ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების სიხშირე ვარირებს სხვადასხვა კვლევებში; თუმცა, თითქმის 25000 პაციენტის მეტა-ანალიზის თანახმად, ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე იყო 32%, ხოლო სიკვდილობის დაჯამებული პრევალენტობა ინტენსიურ განყოფილებაში იყო 39%.[599] კიდევ ერთმა ბოლოდროინდელმა მეტა-ანალიზმა აჩვნეა, რომ ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში მოთავსებული პაციენტების სიკვდილობის მაჩვენებელი შეადგენს 35.5%-ს.[600] ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციის ყველაზე ხშირი მიზეზებია ჰიპოქსემიური სუნთქვის უკმარისობა, რომლის დროსაც ვითარდება ჰიპოტენზია და საჭიროებს მექანიკურ ვენტილაციას.[601] ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსებული პაციენტები იყვნენ ხანდაზმული ასაკის, მეტწილად მამრობითი სქესის და მათი კლინიკაში დარჩენის საშუალო ხანგრძლივობა 23 დღეს შეადგენდა (დიაპაზონი 12-დან 32 დღემდე).[602] ინფექციის კრიტიკული ფორმის ყველაზე მძლავრი რისკფაქტორებია: ჟანგბადის სატურაცია <88%; შრატში ტროპონინის, C-რეაქტიული ცილის და D-დიმერის დონის მატება; და, შედარებით მსუბუქი ფაქტორები: ხანდაზმულობა, სხეულის მასის ინდექსი >40, გულის უკმარისობა და მამრობითი სქესი.[596] ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში სიკვდილობის ყველაზე გავრცელებული რისკფაქტორებია: მექანიკური ვენტილაცია, თირკმელების მწვავე დაზიანება და მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომი.[603]

შესაძლო ან დადასტურებული, მსუბუქი დაავადების მქონე პაციენტები (მაგ. სიმპტომური პციენტები, რომლებიც COVID-19-ის შემთხვევის განსაზღვრებას აკმაყოფილებენ, მაგრამ არ ვლინდება ჰიპოქსია ან პნევმონია) და უსიმპტომო პაციენტები უნდა იყვნენ იზოლაციაში ვირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით.[2]

პაციენტის მკურნალობის ადგილი

  • პაციენტების მართვა შესაძლებელია სამედიცინო დაწესებულებაში, საზოგადოებრივ დაწესებულებაში ან სახლში. სახლის პირობებში იზოლირება შეიძლება მოწოდებული იყოს შემთხვევათა უმეტესობაში. რეკომენდებულია ტელემედიცინა ან ვიზიტები, შესაბამისად.[2][3] ეს გადაწყვეტილება საჭიროებს კლინიკურ განსჯას და გასათვალისწინებელია პაციენტის სახლის გარემოს შეფასება. ინფექციის პრევენციის და კონტროლის ზომები უნდა იყოს დაცული (ბაზისური ჰიგიენა, ადეკვატური ვენტილაცია); მომვლელს უნდა შეეძლოს პაციენტის მოვლა და დამძიმების ნიშნების ამოცნობა; მომვლელს უნდა ჰქონდეს შესაბამისი მხარდაჭერა (მაგ. საკვები, ნივთები, ფსიქოლოგიური მხარდაჭერა); საზოგადოებრივ პირობებში ხელმისაწვდომი უნდა იყოს პროფესიონალის მხარდაჭერა.[583]

იზოლაციის პერიოდი

  • პაციენტების გაწერა იზოლაციიდან და/ან დაწესებულებიდან შესაძლებელია ჩამოთვლილ შემთხვევებში: 10 დღე დადებითი ტესტის შემდეგ (უსიმტპმო პაციენტები); 10 დღე სიმპტომების გამოვლენიდან + 3 დღე ცხელების და რესპირატორული სიმპტომების გარეშე (სიმპტომური პაციენტები).[2]

  • აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) რეკომენდაციას უწევენ სახლის პირობებში თვითიზოლაციის შეწყვეტას სიმპტომების გამოვლენიდან სულ მცირე 10 დღის შემდეგ და სიცხის დამწევი წამლების გამოყენების გარეშე უკანასკნელი ცხელებიდან სულ მცირე 24 საათის გასვლის შემდეგ, სიმპტომების გაუმჯობესების შემთხვევაში (თუ ვირჩევთ სიმპტომებზე დაფუძნებულ სტრატეგიას). ასიმპტომურ პაციენტებში CDC-ის რეკომენდაციაა სახლში იზოლაციის შეწყვეტა დადებითი ტესტის თარიღიდან სულ მცირე 10 დღის გასვლის შემდეგ. ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიის გამოყენებისას აშშ დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები რეკომენდაციას უწევენ სულ მცირე ორი უარყოფითი პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის ტესტის დადასტურებას (24-საათიანი ინტერვალით) სანამ შეწყვეტთ იზოლაციას.[604] თუ პაციენტი ჰოსპიტალიზებულია, CDC-ის გაიდლაინი იზოლაციის შეწყვეტის თაობაზე იგივეა, რაც საშუალო სიმძიმის დაავადებისთვის (იხ. ქვემოთ).

  • იზოლირების შეწყვეტის შესახებ რეკომენდაციები ეფუძნება ადგილობრივ პირობებს და განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყნებს შორის. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში მსუბუქი დაავადების დროს თვითიზოლაციის პერიოდი 10 დღეა საზოგადოებრივ პირობებში.[605]

ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

სიმპტომების მართვა

  • ცხელება და ტკივილი: რეკომენდებულია პარაცეტამოლი ან იბუპროფენი.[2][594] COVID-19-ის მქონე პაციენტებში, ანთების საწინააღმდეგო არასტეროიდული საშუალებების მიღებისას, როგორიცაა მაგ. იბუპროფენი, მძიმე გვერდითი მოვლენების რისკის მტკიცებულება ამჟამად არ არსებობს. არ დაფიქსირებულა აღნიშნული მედიკამენტების ფონზე მდგომარეობის გამწვავება, გადარჩენადობის კლება ან სიცოცხლის ხარისხის დაქვეითება.[2][594][606][607][608][609][610][611][612] იბუპროფენი უნდა მიიღოთ ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზით, რაც შეიძლება მცირე ხნით, სიმპტომების საკონტროლოდ.

  • ხველა: ურჩიეთ პაციენტებს, მოერიდონ ზურგზე წოლას, ვინაიდან ეს ხველას არაეფექტურს ხდის. მიმართეთ მარტივ ზომებს (მაგ., ერთი სუფრის კოვზი თაფლი 1 წლის და უფროსი ასაკის პაციენტებში) ხველის შესამსუბუქებლად.[594] მეტა-ანალიზით დადგინდა, რომ თაფლი უპირატესია სტანდარტულ მკურნალობასთან შედარებით (მაგ. ხველის საწინააღმდეგო წამლები) ზედა სასუნქი გზების გაუმჯობესების, განსაკუთრებით ხველის სიხშირისა და სიმძიმის კუთხით.[613]

  • ყნოსვის დისფუნქცია: განიხილეთ მკურნალობა (ყნოსვის ტრენინგი) თუ დისფუნქცია 2 კვირაზე მეტხანს გრძელდება. ხშირად ყნოსვის დისფუნქცია სპონტანურად ალაგდება და არ საჭიროებს მკურნალობას. არ არსებობს მტკიცებულება მკურნალობის შესახებ COVID-19-ის მქონე პაციენტებში.[614]

დამხმარე მკურნალობა

  • პაციენტებს ურჩიეთ ადეკვატური კვება და წყლის მიღება. ზედმეტი სითხე აუარესებს ოქსიგენაციას.[2]

  • ურჩიეთ პაციენტებს, გააუმჯობესონ ჰაერის ცირკულირება ფანჯრის ან კარის გაღებით (ვენტილატორის გამოყენებით ინფექცია შეიძლება გავრცელდეს, ამიტომ მისი გამოყენება დაუშვებელია).[594]

  • ყველა პაციენტს ესაჭიროება ფსიქიკური და ფსიქოსოციალური მხარდაჭერა. შესაბამისად მართეთ უძილობის, დეპრესიის ან შფოთვის სიმპტომები.[2]

მონიტორინგი

  • მძიმე ავადმყოფობის რისკფაქტორების მქონე პაციენტების მონიტორინგი მოწოდებულია ხშირად. პაციენტებს უნდა ასწავლოთ გართულებების სიმპტომების ამოცნობა და ურგენტული დახმარების მოთხოვნა (მაგ. სუნთქვის გაძნელების, გულმკერდის არეში ტკივილის შემთხვევაში).[2][3]

  • პულსოქსიმეტრია და მონიტორინგი სახლში რეკომენდებულია სიმპტომურ პაციენტებში, რომელთაც აქვთ მძიმე დაავადების რისკფაქტორები და არ არიან ჰოსპიტალიზებული. საჭიროა პაციენტების განათლება და შესაბამისი მეთვალყურეობა.[2]

შესაძლო ან დადასტურებული, საშუალო სიმძიმის დაავადების მქონე პაციენტები (მაგ. პნევმონიის კლინიკური ნიშნები, მაგრამ მძიმე პნევმონია არ ვლინდება) იზოლირებას ექვემდებარებიან ვირუსის გავრცელების პრევენციის მიზნით.[2]

პაციენტის მკურნალობის ადგილი

  • პაციენტების მართვა შესაძლებელია სამედიცინო დაწესებულებაში, საზოგადოებრივ დაწესებულებაში ან სახლში. სახლში იზოლირება, ტელემედიცინის ან ვიზიტების გამოყენებით, შეიძლება განიხილებოდეს დაბალი რისკის მქონე პაციენტებში. დამძიმების მაღალი რისკის მქონე პაციენტების მართვა მოწოდებულია სამედიცინო დაწესებულებაში.[2][3]

იზოლაციის პერიოდი

  • პაციენტების გაწერა იზოლაციიდან და/ან დაწესებულებიდან შესაძლებელია ჩამოთვლილ შემთხვევებში: 10 დღე სიმპტომების გამოვლენიდან + 3 დღე ცხელების და რესპირატორული სიმპტომების გარეშე.[2]

  • აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) რეკომენდაციას უწევენ სახლის პირობებში თვითიზოლაციის შეწყვეტას სიმპტომების გამოვლენიდან სულ მცირე 10 დღის (გარდა მძიმე იმუნოკომპრიმისული შემთხვევისა) შემდეგ, 20 დღემდე (მძიმე იმუნოკომპრომისული მდგომარეობის დროს) და სიცხის დამწევი წამლების გამოყენების გარეშე უკანასკნელი ცხელებიდან სულ მცირე 24 საათის შემდეგ, სიმპტომების გაუმჯობესების შემთხვევაში (თუ ვირჩევთ სიმპტომებზე დაფუძნებულ სტრატეგიას). ასიმპტომურ პაციენტებში CDC-ის რეკომენდაციაა იზოლაციის შეწყვეტა დადებითი ტესტის თარიღიდან სულ მცირე 10 დღის (გარდა მძიმე იმუნოკომპრიმისული შემთხვევისა) შემდეგ, 20 დღემდე (მძიმე იმუნოკომპრომისული მდგომარეობის დროს). მძიმე იმუნოკომპრომისის მქონე პაციენტებს რეპლიკაციის უნარის მქონე ვირუსი შესაძლოა გამოუმიშავდეთ 20 დღეზე ხანგრძლივად. ასეთ დროს, პაციენტის იზოლაციის დასრულებადე, საჭიროა დამატებითი ტესტირება და კონსულტაცია ინფექციური დაავადებების და ინფექციის კონტროლის სპეციალისტებთან. ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიის გამოყენებისას აშშ დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები ალტერნატივად რეკომენდაციას უწევენ სულ მცირე ორი უარყოფითი პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის ტესტის დადასტურებას (24-საათიანი ინტერვალით) სანამ შეწყვეტთ იზოლაციას. უპირატესია სიმპტომებზე დაფუძნებული სტრატეგია; თუმცა, ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიით მოქმედება ასევე შეიძლება იყოს მიზანშეწონილი მძიმედ იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში.[615] თუ პაციენტი იზოლირებულია სახლის პირობებში, CDC რეკომენდაციას უწევს თვითიზოლაციის შეწყვეტას ისე, როგორც მსუბუქი დაავადების შემთხვევაში (იხ. ზემოთ).

  • იზოლირების შეწყვეტის შესახებ რეკომენდაციები ეფუძნება ადგილობრივ პირობებს და განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყნებს შორის. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში ჰოსპიტალიზებულ პაციენტში დადებითი ტესტის შემდეგ იზოლაცია 14 დღეს გრძელდება, ხოლო საზოგადოებრივ პირობებში, მსუბუქი დაავადების შემთხვევაში- 10 დღეს. იმუნოკომპეტენტური პირები, რომლებსაც აქვთ დადებითი პასუხი უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზას ჯაჭვურ რეაქციაზე (RT-PCR) და შეასრულეს 14-დღიანი იზოლაციის პერიოდი, არ არიან ვალდებულნი ჩაიტარონ ტესტირება კლინიკიდან გაწერამდე, თუ გაწერის თარიღი პაციენტის დაავადების გამოვლენიდან ან ტესტიდან 90 დღის ფარგლებში ჯდება (გარდა შემთხვევისა თუ პაციენტს ახალი სიმპტომები უვითარდება).[605]

ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

  • ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურები უნდა გაითვალისწინოთ COVID-19-ის მქონე პაციენტების მართვისას. სახლის პირობებში იზოლირების შემთხვევაში, პაციენტებს და ოჯახის წევრებს უნდა ურჩიოთ ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ზომების მიღება (იხ. ზემოთ).

სიმპტომური მართვა და დამხმარე მოვლა

  • სიმპტომების მართვა და პაციენტის დახმარება, სიმპტომების შესაბამისად (იხ. ზემოთ).

ანტიბიოტიკები

  • ბაქტერიულ ინფექციაზე კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში განიხილეთ ემპირიული ანტიმიკრობული მკურნალობის დაწყება.[2][3] ხანდაზმულ პაციენტებსა (განსაკუთრებით ხანგრძლივი მზრუნველობის დაწესებულებებში მყოფი) და 5 წლამდე ასაკის ბავშვებში შეიძლება განვიხილოთ ანტიბიოტიკების გამოყენებაც, რათა უზრუნველვყოთ შესაძლო პნევმონიის ემპირიული ანტიბიოტიკოთერაპია.[2]

მონიტორინგი

  • რეკომენდებულია დაავადების პროგრესიის ნიშნებისა და სიმპტომების ახლო მონიტორინგი.

  • თუ პაციენტი სახლში რჩება, პაციენტებს უნდა ასწავლოთ გართულებების სიმპტომების ამოცნობა და ურგენტული დახმარების მოთხოვნა (მაგ. სუნთქვის გაძნელების, გულმკერდის არეში ტკივილის შემთხვევაში). პულსოქსიმეტრია და მონიტორინგი სახლში რეკომენდებულია სიმპტომურ პაციენტებში, რომელთაც აქვთ მძიმე დაავადების რისკფაქტორები და არ არიან ჰოსპიტალიზებული. საჭიროა პაციენტების განათლება და შესაბამისი მეთვალყურეობა.[2]

  • თუ პაციენტის მართვა ჰოსპიტალში მიმდინარეობს, დააკვირდით კლინიკური დამძიმების ნიშნებს ადრეული გაფრთხილების ქულების გამოყენებით (ადრეული გაფრთხილების ეროვნული ქულა 2 [NEWS2]). დაუყოვნებლივ დაიწყეთ დამხმარე მოვლის ჩარევების გამოყენება.[2]

კორტიკოსტეროიდები

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია არ უწევს რეკომენდაციას კორტიკოსტეროიდებს მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის დაავადების მქონე პაციენტებში, რადგან შეიძლება მოიმატოს სიკვდილობის რისკმა.[595] დიდ ბრიტანეთში, ინგლისის ჯანდაცვის ეროვნული სერვისი მხარსს უჭერს ამ გაიდლაინებს და არ უწევს რეოკმენდაციას კორტიკოსტეროიდების გამოყენებას COVID-19-ის მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის შემთხვევების დროს.[616] აშშ-ში, ჯანდაცვის ეროვნული ინსტიტუტების გაიდლაინების მიხედვიტ არ არის რეკომენდებული კორტიკოსტეროიდების გამოყენება არაჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, რომელთაც აღენიშნებათ მსუბუქი ან საშუალო სიმძიმის დაავადება.[3]

მძიმე დაავადების საეჭვო ან დადასტურებული შემთხვევის მქონე პაციენტები არიან კლინიკური მდგომარეობის სწრაფი გაუარესების რისკის ქვეშ.[2]

  • ზრდასრულებში დაავადების მძიმე ფორმა განისაზღვრება, როგორც პნევმონიის კლინიკური ნიშნები და ჩამოთვლილთაგან სულ მცირე ერთი:

    • სუნთქვის სიხშირე > 30 ჩასუნთქვა/წთ

    • სუნთქვის მძიმე დისტრესი

    • SpO₂ ≤90% ოთახის ჰაერზე

  • ბავშვებში დაავადაბის მძიმე ფორმა განისაზღვრება, როგორც პნევმონიის კლინიკური ნიშნები და ჩამოთვლილთაგან სულ მცირე ერთი:

    • ცენტრალური ციანოზი ან SpO₂ <90

    • სუნთქვის მძიმე დისტრესი

    • ზოგადი საშიშროების ნიშნები: ძუძუთი კვების ან სასმელის მიღების გართულება, ლეთარგია ან ცნობიერების დაქვეითება ან კონვულსიები

    • გახშირებული სუნთქვა (<2 თვის ასაკი: ≥60 ჩასუნთქვა წუთში; 2-11 თვის ასაკი: ≥50 ჩასუნთქვა წუთში; 1-5 წლის ასაკი: ≥40 ჩასუნთქვა წუთში).

პაციენტის მკურნალობის ადგილი

  • პაციენტების მართვა უნდა მიმდინარეობდეს ჯანმრთელობის შესაბამის დაწესებულებაში, სპეციალისტთა ჯგუფის ხელმძღვანელობით.[2]

  • ნებისმიერი ზრდასრულის ჰოსპიტალიზაციის დროს შეაფასეთ, განეკუთვნება თუ არა იგი მოწყვლად ჯგუფს, განურჩევლად ასაკის და COVID-19-ის სტატუსისა. გამოიყენეთ კლინიკური მოწყვლადობის შკალა (CFS). Clinical Frailty Scale external link opens in a new window მეტა-ანალიზმა დაადგინა, რომ CFS-ის ზრდა ასოცირდება სიკვდილობის ზრდასთან (CFS-ის ყოველი 1 პუნქტიანი ზრდა ასოცირდება სიკვდილობის 12% -იან ზრდასთან).[617] თუმცა, ზოგიერთი გამოკვლევის თანახმად, საჭიროა მოწყვლადობის და მისი შედეგების უფრო დეტალური გამოკვლევა და გაითვალისწინეთ, რომ ხანდაზმულ ადამიანებში პროგნოზზე მსჯელობისას განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმოთ მოწყვლადობის გავლენას.[618]

  • კრიტიკული თერაპიის ბლოკში პაციენტის ჰოსპიტალიზაციის საკითხის განხილვაში ჩართეთ კრიტიკული დახმარების გუნდი, როდესაც:

    • კლინიკური მოწყვლადობის შკალით დგინდება, რომ პაციენტი ნაკლებად მოწყვლადია (მაგ., <5 ქულა), შესაძლოა სარგებლიანი აღმოჩნდეს კრიტიკული თერაპიის ბლოკში ორგანოების მხარდამჭერი ტიპის მკურნალობა. ამასთან, პაციენტს სურს ინტენსიური თერაპიის ბლოკში მკურნალობა; ან

    • კლინიკური მოწყვლადობის შკალით დგინდება, რომ პაციენტი მეტად მოწყვლადია (მაგ., ≥5 ქულა), არ არის დადგენილი ამ შემთხვევაში ორგანოების მხარდამჭერი კრიტიკული თერაპიის სარგებლიანობა. მკურნალობასთან დაკავშირებით რჩევა უნდა მიიღოთ კრიტიკული მედიცინის სპეციალისტებისგან.

  • გაითვალისწინეთ ფონური პათოლოგიების, თანმხლები დაავადებების და მწვავე ავადმყოფობის სიმძიმის ზეგავლენა პაციენტზე.[593]

იზოლაციის პერიოდი

  • პაციენტების გაწერა იზოლაციიდან და/ან დაწესებულებიდან შესაძლებელია ჩამოთვლილ შემთხვევებში: 10 დღე სიმპტომების გამოვლენიდან + 3 დღე ცხელების და რესპირატორული სიმპტომების გარეშე.[2]

  • აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) რეკომენდაციას უწევენ სახლის პირობებში თვითიზოლაციის შეწყვეტას სიმპტომების გამოვლენიდან სულ მცირე 10 დღის შემდეგ 20 დღემდე და სიცხის დამწევი წამლების გამოყენების გარეშე უკანასკნელი ცხელებიდან სულ მცირე 24 საათის გასვლის შემდეგ, სიმპტომების გაუმჯობესების შემთხვევაში (თუ ვირჩევთ სიმპტომებზე დაფუძნებულ სტრატეგიას). პაციენტის იზოლაციის შეწყვეტამდე განიხილეთ კონსულტაცია ინფექციის კონტროლის ექსპერტებთან. მძიმე იმუნოკომპრომისის მქონე პაციენტებს რეპლიკაციის უნარის მქონე ვირუსი შესაძლოა გამოუმიშავდეთ 20 დღეზე ხანგრძლივად. ასეთ დროს, პაციენტის იზოლაციის დასრულებადე, საჭიროა დამატებითი ტესტირება და კონსულტაცია ინფექციური დაავადებების და ინფექციის კონტროლის სპეციალისტებთან. ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიის გამოყენებისას აშშ დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები ალტერნატივად რეკომენდაციას უწევენ სულ მცირე ორი უარყოფითი პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის ტესტის დადასტურებას (24-საათიანი ინტერვალით) სანამ შეწყვეტთ იზოლაციას. უპირატესია სიმპტომებზე დაფუძნებული სტრატეგია; თუმცა, ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიით მოქმედება ასევე შეიძლება იყოს მიზანშეწონილი მძიმედ იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში.[615]

  • იზოლირების შეწყვეტის შესახებ რეკომენდაციები ეფუძნება ადგილობრივ პირობებს და განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყნებს შორის. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში ჰოსპიტალიზებულ პაციენტში დადებითი ტესტის შემდეგ იზოლაცია 14 დღეს გრძელდება. იმუნოკომპეტენტური პირები, რომლებსაც აქვთ დადებითი პასუხი უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზას ჯაჭვურ რეაქციაზე (RT-PCR) და შეასრულეს 14-დღიანი იზოლაციის პერიოდი, არ არიან ვალდებულნი ჩაიტარონ ტესტირება კლინიკიდან გაწერამდე, თუ გაწერის თარიღი პაციენტის დაავადების გამოვლენიდან ან ტესტიდან 90 დღის ფარგლებში ჯდება (გარდა შემთხვევისა თუ პაციენტს ახალი სიმპტომები უვითარდება).[605]

ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

  • ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურები უნდა გაითვალისწინოთ COVID-19-ის მქონე პაციენტების მართვისას.

ჟანგბადი

  • დაიწყეთ დამატებითი ჟანგბადის თერაპია დაუყოვნებლივ, თუ პაციენტს (ნებისმიერს) განუვითარდება გადაუდებელი მდგომარეობის ნიშნები (ე.ი. სუნთქვის ობსტრუქცია ან გაქრობა, მძიმე რესპირატორული დისტრესი, ცენტრალური ციანოზი, შოკი, კომა და/ან კონვულსიები) ან ამ მისი SpO₂ <90%, თუნდაც არ ვლინდებოდეს ზემოთ ხსენებული ნიშნები.[2][3] არ არსებობს მტკიცებულება ჟანგბადით თერაპიის სარგებლის შესახებ COVID-19-ის დროს ჰიპოქსიის არმქონე პაციენტებში.[619]

  • იმ ზრდასრულებისა და ბავშვების რეანიმაციის დროს, რომლებსაც აღენიშნებათ გადაუდებელი მდგომარეობების ნიშნები და საჭიროებენ სასუნთქი გზების გადაუდებელ მართვასა და ოქსიგენოთერაპიას, სამიზნე მაჩვენებლად აიღეთ SpO₂ ≥94%. როცა პაციენტი დასტაბილურდება, სამიზნე SpO₂ არის >90% ბავშვებში და არაორსულ მოზრდილებში და 92% - 95% ორსულებში. მცირეწლოვან ბავშვებში უპირატესია ოქსიგენაციის ნაზალური მეთოდები.[2] ზოგიერთი გაიდლაინის თანახმად, SpO₂ არ უნდა იყოს 96%-ზე მეტი.[620]

  • ზოგიერთ ცენტრში იყენებენ განსხვავებულ სამიზნეებს, რათა ჰოსპიტალში მოხდეს ჟანგბადის ნაკადის პრიორიტეტიზაცია ყველაზე მძიმე პაციენტებისთვის. ინგლისის ჯანმრთელობის ეროვნული სერვისი (NHS England) რეკომენდაციას უწევს 92-96%-იან სამიზნეს (ან 90-94%-ს, თუ კლინიკურად შესაძლებელია).[621]

  • განიხილეთ პოზიციონირების ტექნიკები (მაგ. მაღალი ასისტირებული ჯდომი) სასუთქი გზების გაწმენდის მართვა, რათა გაუმჯობესდეს ოქსიგენაცია და დავეხმაროთ პაციენტს სეკრეციების მოცილებაში. განიხილეთ ღვიძილის პერიოდში მუცელზე დაწოლა (დღეში 8-12 საათი, ინტერვალებით) თუ პაციენტი მძიმედაა და საჭიროებს დამატებით ჟანგბადს.[2][3] აღმოჩნდა, რომ ფხიზლად მყოფ, არაინტუბირებულ პაციენტებში მუცელზე მწოლიარე პოზიციის ადრეული დაწყება აუმჯობესებს ჟანგბადით გაჯერების მაჩვენებელს და აყოვნებს ან ამცირებს ინტენსიური თერაპიის საჭიროებას.[622][623][624][625][626]

  • აწარმოეთ პაციენტების მჭიდრო მონიტორინგი პროგსრესირებადი მწვავე ჰიპოქსემიური რესპირატორული უკმარისობის ნიშნებზე. სტანდარტული ოქსიგენოთერაპიის მიუხედავად თუ პაციენტის მდგომარეობა კვლავ უარესდება, საჭიროა ჟანგბადით/სასუნთქი აპარატით კომპლექსური დახმარება.[2][3]

სიმპტომური მართვა და დამხმარე მოვლა

  • სითხეები და ელექტროლიტები: სიფრთხილით გამოიყენეთ სითხეები ზრდასრულების და ბავშვების მართვის დროს, როდესაც არ გვაქვს ქსოვილების ჰიპოპერფუზია ან რეაგირება სითხეზე, ვინაიდან სითხეებით აგრესიულმა რეანიმაციამ შესაძლოა გააუარესოს ოქსიგენაციის დონე.[2] გამოასწორეთ ნებისმიერი ელექტროლიტური თუ მეტაბოლური დარღვევა, როგორიცაა ჰიპერგლიკემია ან მეტაბოლური აციდოზი, ადგილობრივი პროტოკოლების მიხედვით.[627]

  • ცხელება და ტკივილი: რეკომენდებულია პარაცეტამოლი ან იბუპროფენი.[2][594] COVID-19-ის მქონე პაციენტებში, ანთების საწინააღმდეგო არასტეროიდული საშუალებების მიღებისას, როგორიცაა მაგ. იბუპროფენი, მძიმე გვერდითი მოვლენების რისკის მტკიცებულება ამჟამად არ არსებობს. არ დაფიქსირებულა აღნიშნული მედიკამენტების ფონზე მდგომარეობის გამწვავება, გადარჩენადობის კლება ან სიცოცხლის ხარისხის დაქვეითება.[606][607][608][609][610][611][612] იბუპროფენი უნდა მიიღოთ ყველაზე დაბალი ეფექტური დოზით, რაც შეიძლება მცირე ხნით, სიმპტომების საკონტროლოდ.

  • ხველა: ურჩიეთ პაციენტებს, მოერიდონ ზურგზე წოლას, ვინაიდან ეს ხველას არაეფექტურს ხდის. მიმართეთ მარტივ ზომებს (მაგ., ერთი სუფრის კოვზი თაფლი 1 წლის და უფროსი ასაკის პაციენტებში) ხველის შესამსუბუქებლად. ხველის შემაჩერებელი პრეპარატების ხანმოკლე გამოყენება შეიძლება გაითვალისწინოთ შერჩეულ პაციენტებში (მაგ. თუ ხველა დისტრესს იწვევს), უკუჩვენებების არარსებობის შემთხვევაში.[594] მეტა-ანალიზით დადგინდა, რომ თაფლი უპირატესია სტანდარტულ მკურნალობასთან შედარებით (მაგ. ხველის საწინააღმდეგო წამლები) ზედა სასუნქი გზების გაუმჯობესების, განსაკუთრებით ხველის სიხშირისა და სიმძიმის კუთხით.[613]

  • სუნთქვის უკმარისობის მართვა: შეინარჩუნეთ ოთახი გრილ ტემპერატურაზე, წაახალისეთ რელაქსაცია, სუნთქვის ტექნიკები და შეაცვლევინეთ პაციენტს სხეულის პოზიციები. აღმოაჩინეთ და უმკურნალეთ სუნთქვის უკმარისობის ნებისმიერ შექცევად მიზეზს (მაგ., ფილტვის შეშუპებას). განიხილეთ ჟანგბადით საცდელი მკურნალობა ხელმისაწვდომობის შემთხვევაში. განიხილეთ ოპიოიდისა და ბენზოდიაზეპინის კომბინაცია პაციენტებისთვის, რომელთაც აღენიშნებათ საშუალო ან მძიმე სუნთქვის უკმარისობა ან დისტრესი.[594]

  • შფოთვა, დელირიუმი, აჟიტირება: დაადგინეთ და უმკურნალეთ ფონურ, შექცევად მიზეზებს (მაგ. დაამშვიდეთ პაციენტი, უმკურნალეთ ჰიპოქსიას, შეასწორეთ მეტაბოლური ან ენდოკრინული პათოლოგიები, უმკურნალეთ კოინფექციებს, მინიმუმამდე დაიყვანეთ იმ მედიკამენტების მოხმარება, რომლებიც შეიძლება იწვევდნენ დელირიუმს, უმკურნალეთ ნარკოტიკების მოხსნის სინდრომს, შეინარჩუნეთ ძილის ნორმალური ციკლი, უმკურნალეთ ტკივილს ან სუნთქვის უკმარისობას).[2][594] როდესაც შფოთვის ან აგზნების მართვა ვერ ხერხდება სხვა ზომებით, განიხილეთ ბენზოდიაზეპინების გამოყენება. დელირიუმის მართვისთვის განიხილეთ ჰალოპერიდოლი ან ფენოთიაზინი.[594] აგზნების დროს, რიგ შემთხვევებსი, მიზანშეწონილია ჰალოპერიდოლის (ან სხვა შესაფერისი ანტიფსიქოტური საშუალების) დაბალი დოზების გამოყენება.[2] არაფარმაკოლოგიური ჩარევები (როცა ეს შესაძლებელია) უპირატესია დელირიუმის სამართავად. უმნიშვნელოვანესია პრევენცია.[628]

  • პირის ღრუს მოვლა: არის პაციენტის ზოგადი მკურნალობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, რომლებიც იმყოფებიან ან არ იმყოფებიან ვენტილაციის ქვეშ და პირებში, რომლებიც იტარებენ ეტაპობრივ ან სიცოცხლის ბოლო პერიოდის მკურნალობას.[629]

  • ყველა პაციენტს ესაჭიროება ფსიქიკური და ფსიქოსოციალური მხარდაჭერა. შესაბამისად მართეთ უძილობის ან დეპრესიის სიმპტომები.[2]

ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკა

  • სისხლდენის რისკი შეაფასეთ ჰოსპიტალიზაციიდან რაც შეიძლება მალე, ან პირველი კონსულტაციის დროს, შეფასების შესაბამისი ინსტრუმენტის გამოყენებით.[630]

  • თუ არ გვაქვს უკუჩვენება, დაიწყეთ ვენური თრომბოემბოლიის შესაბამისი პროფილაქტიკა COVID-19-ის მქონე მწვავე ჰოსპიტალიზებულ მოზრდილებში და მოზარდებში იმავე სტანდარტით, როგორც ინფექციის არმქონე ჰოსპიტალიზებულ პირებში. COVID-19-ის დიაგნოზი ზეგავლენას არ უნდა ახდენდეს პედიატრის რეკომენდაციებზე ვენური თრომბოემბოლიის შესახებ ჰოსპიტალიზებული ბავშვებისთვის. ორსული პაციენტი უნდა მართოს სპეციალისტმა.[2][3][631][632] დაიწყეთ რაც შეიძლება მალე და ჰოსპიტალიზაციიდან 14 საათის განმავლობაში. განაგრძეთ ჰოსპიტალიზაციის პერიოდში ან 7 დღით, რომელიც უფრო ხანგრძლივია.[630]

  • დაბალმოლეკულური ჰეპატინი, არაფრაქციული ჰეპარინი ან ფონდაპარინუქსი რეკომენდებულია სტანდარტული თრომბოპროფილაქტიკის სახით.[2] დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის და სამედიცინო დახმარების დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი რეკომენდაციას უწევს დაბალმოლეკულურ ჰეპარინს, როგორც პირველი რიგის დანიშნულებას; ფონდაპარინუქსი ან არაფრაქციული ჰეპარინის გადანახულია პაციენტებისთვის, რომლებიც ვერ იღებენ დაბალმოლეკულურ ჰეპარინს.[630] არაფრაქციული ჰეპარინი წინააღმდეგნაჩვენებია მძიმე თრომბოციტოპენიის მქონე პაციენტებში. ფონდაპარინუქსი რეკომენდებულია პაციენტებში, რომელთაც ანამნეზში აღენიშნებათ ჰეპარინით ინდუცირებული თრომბოციტოპენია. პირდაპირი მოქმედების, პერორალური ანტიკოაგულანტების გამოყენება რეკომენდებული არ არის. მექანიკური თრომბოპროფილაქტიკა (მაგ. ხანგამოშვებითი პნევმატური კომპრესიის მოწყობილობები) რეკომენდებულია თუ ანტიკოაგულაცია უკუნაჩვენებია ან არ არის ხელმისაწვდომი.[632][633]

  • უცნობია ოპტიმალური დოზა. სტანდარტული პროფილაქტიკა რეკომენდებულია და უპირატესია, ვიდრე საშუალო ან სრული მკურნალობის რეჟიმები პაციენტებში, რომელთაც მაღალი დოზის ანტიკოაგულაციის ჩვენებები არ აქვთ.[2][630][632] ზოგიერთი კლინიცისტი იყენებს შუალედურ ან სრულდოზიან რეჟიმებს და არა პროფილაქტიკურ დოზებს, რადგან ეშინიათ შეუმჩნეველი თრომბების; თუმცა, ამან შეიძლება გამოიწვიოს სისხლდენა.[634] მონაცემები საკმარისი არ არის იმისათვის, რომ რეკომენდაცია გაეწიოს ანტიკოაგულანტის მომატებული დოზით გამოყენებას ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკისთვის COVID-19-ით დაავადებულ პაციენტებში, გარდა კლინიკური კვლევის კონტექსტისა.[3] თუმცა, ზოგიერთი გაიდლაინის რეოკმენდაციით, კრიტიკულ პაციენტებში შეიძლება განვიხილოთ დოზის ესკალაციური რეჟიმები.[631][635] დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის და სამედიცინო დახმარების დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი რეკომენდაციას უწევს საშუალო დოზებს მხოლოდ იმ პაციენტებში, რომლებიც სუნთქვის მხარდაჭერას საჭიროებენ. გადაწყვეტილება ეფუძნება მულტიდისციპლინურ ან უფროსი ექიმის მოსაზრებას, ან ადგილობრივ პროტოკოლს.[630] ვენური თრომბოემბოლიის და სისხლდენის რისკები ყოველდღიურად შეაფასეთ ამ პაციენტებში.[630] ინგლისის ჯანდაცვის სერვისი გირჩევთ, რომ თერაპიული დოზები არ უნდა გამოიყენოთ, თუ არ არსებობს სტანდარტული ჩვენება თერაპიული ანტიკოაგულაციისთვის, რადგან გამოკვლევები აჩვენებს, რომ თერაპიული დოზები არ აუმჯობესებს მძიმე დაავადების კლინიკურ შედეგს კრიტიკული მოვლის პირობებში.[636] დოზის მორგება შეიძლება საჭირო იყოს სხეულის წონის ექსტრემალური მაჩვენებლების ან თირკმლის უკმარისობის შემთხვევაში.[630]

  • პაციენტები, რომლებიც სხვა დაავადებისთვის უკვე ხმარობენ ანტიკოაგულანტს, უნდა განაგრძონ მისი მიღება მიმდინარე თერაპიული დოზით, გარდა შემთხვევისა, როდესაც გვაქვს უკუჩვენება. განიხილეთ დაბალმოლეკულურ ჰეპარინზე გადასვლა, თუ პაციენტის მდგომარეობა უარესდება (თუ ის უკვე არ იღებს დაბალმოლეკულურ ჰეპარინს).[630]

  • აწარმოეთ პაციენტების მონიტორინგი თრომბოემბოლიის ნიშნებზე და სიმპტომებზე, ხოლო კლინიკური ეჭვის გაჩენის შემთხვევაში მიჰყევით შესაბამის დიაგნოსტიკურ და მართვის გზებს.[2] თუ პაციენტის კლინიკური მდგომარეობა შეიცვლება, ვენური თრომბოემბოლიის რისკი, ხელახლა შეაფასეთ სისხლდენის რისკი და გადახედეთ ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკის მიმდინარეობას.[630]

  • განაგრძეთ გაწერამდე.[2] გაწერის შემდეგ თრომბოემბოლიის რუტინული პროფილაქტიკა, ძირითადად, რეკომენდებული არ არის, გარდა მაღალი რისკის მქონე პაციენტებისა.[3][631][632] დარწმუნდით, რომ პაციენტებს, ვისაც გაწერის შემდეგ სჭირდებათ თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკა, შეუძლიათ გამოიყენონ მკურნალობა სწორად ან სხვა დაეხმაროს მათ მკურნალობის გაგრძელებაში.[630]

  • ამჟამად არასაკმარისია მტკიცებულებები იმისთვის, რომ განისაზღვროს პროფილაქტიკური ანტიკოაგულაციის რისკები და სარგებელი COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში.[637] 4000-ზე მეტი პაციენტის რეტროსპექტული ანალიზის თანახმად, ანტიკოაგულაცია დაკავშირებულია სიკვდილობის და ინტუბირების საჭიროების კლებასთან ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში. თერაპიული ანტიკოაგულაცია დაკავშირებული იყო უფრო დაბალ სიკვდილობასთან, ვიდრე პროფილაქტიკური ანტიკოაგულაცია, თუმცა განსხვავება სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო.[638] 4000-ზე მეტ პაციენტზე ჩატარებული ობსერვაციული კოჰორტული კვლევის თანახმად, პროფილაქტიკური ანტიკოაგულაციის ადრეული დაწყება ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში ამცირებს 30-დღიანი სიკვდილობის რისკს და არ ზრდის მძიმე სისხლდენის მოვლენების ალბათობას (შედარებით პაციენტებთან, რომელთაც არ ჩაუტარდათ ანტიკოაგულაცია).[639] ექიმები უნდა დაეყრდნონ ანტიკოაგულაციური მართვის COVID-19-მდელ, მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ პრინციპებს, რომლებიც, კლინიკურ პრობლემებთან გასამკლავებლად, შერწყმული იქნება მათ რაციონალურ მიდგომებთან.[631]

ანტიმიკრობული საშუალებები

  • ბაქტერიულ ინფექციაზე კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში განიხილეთ ემპირიული ანტიმიკრობული მკურნალობის დაწყება. მკურნალობა დაიწყეთ პირველადი შეფასებიდან 1 საათის ფარგლებში, თუ საეჭვოა სეფსისი ან პაციენტი აკმაყოფილებს მაღალი რისკის კრიტერიუმებს; ან მკურნალობა შეგვიძლია დავიწყოთ პნევმონიის დიაგნოზის დადგენიდან 4 საათის ფარგლებში; არ დაელოდოთ მიკრობიოლოგიური ანალიზის შედეგებს. რეჟიმი უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ დიაგნოზს (მაგ. საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონია, ჰოსპიტალური პნევმონია, სეფსისი), ადგილობრივ ეპიდემიოლოგიურ და მგრძნობელობის მონაცემებს, ასევე მკურნალობის ადგილობრივ გალიდლაინებს.[2][3][561]

  • ზოგიერთი გაიდლაინით რეკომენდებულია ემპირიული ანტიბიოტიკოთერაპია ბაქტერიული პათოგენებისთვის საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის ყველა შემთხვევაში, COVID-19-ის დადასტურების გარეშე. სავარაუდოა, რომ COVID-19-ისა და პნევმონიის მქონე პაციენტებში იგივე ბაქტერიებია, რაც საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის მქონე პირებში, ამიტომ ემპირიული ანტიმიკრობული რეკომენდაციები იგივე უნდა იყოს.[562] თუმცა, ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო დახმარების დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი (NICE) აცხადებს, რომ ემპირიული ანტიმიკრობული მკურნალობის დაწყება მიზანშეწონილი არ არის, თუ თქვენ დარწმუნებული ხართ, რომ კლინიკური სურათი ტიპურია COVID-19-თვის.[561] არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულებები, რომ რეკომენდაცია გაეწიოს ფართო სპექტრის ანტიმიკრობული საშუალებების ემპირიულ გამოყენებას (თუ არ გვაქვს სხვა ჩვენება).[3]

  • ზოგიერთ პაციენტს შესაძლოა COVID-19-ის დადასტურების შემდეგ დასჭირდეს ანტიბიოტიკოთერაპიის გაგრძელება, კლინიკური გარემოებების გათვალისწინებით (ბაქტერიული ინფექციის კლინიკური ან მიკრობიოლოგიური თვალსაჩინოების დროს SARS-CoV-2-ზე ტესტირების შედეგის მიუხედავად. ასევე იმ შემთხვევაში, თუ SARS-CoV-2-ის ტესტის პასუხი დადებითია, თუმცა კლინიკური სურათი არ არის ტიპური COVID-19-თვის). ასეთ გარემოებებში, გადახედეთ ანტიბიოტიკების არჩევანს მიკრობიოლოგიური პასუხების გათვალისწინებით და გადადით შედარებით ვიწრო სპექტრის ანტიბიოტიკებზე, საჭიროებისამებრ. 48 საათის ფარგლებში გადახედეთ ანტიბიოტიკების ინტრავენური გზით გამოყენების საჭიროებას და განიხილეთ პერორალურ თერაპიაზე გადასვლის შესაძლებლობა. ამასთან, მკურნალობა გააგრძელეთ სულ 5 დღე გარდა შემთხვევისა, თუ გვაქვს მკურნალობის გაგრძელების მკაფიო ჩვენება.[561]

  • ყოველდღიურად შეაფასეთ ხელახლა ანტიბიოტიკების გამოყენება. შეამცირეთ ემპირიული თერაპია მიკრობიოლოგიური ანალიზის შედეგებსა და კლინიკურ მსჯელობაზე დაყრდნობით. რეგულარულად გადახედეთ მკურნალობის ინტრავენურიდან პერორალურ ფორმაზე გადასვლის შესაძლებლობას. მკურნალობის ხანგრძლივობა რაც შეიძლება მოკლე უნდა იყოს (მაგ. 5-დან 7 დღემდე). უნდა არსებობდეს ანტიბიოტიკების მართვის პროგრამები.[2] მეტა-ანალიზის თანახმად, COVID-19 მქონე პაციენტებში ანტიბიოტიკების დანიშვნის პრევალენტობა იყო 75%, რაც ბევრად მაღალია, ვიდრე ბაქტერიული კოინფექციის რისკი. შესაბამისად, ანტიბიოტიკის არასაჭირო გამოყენება სავარაუდოდ ხშირად ხდება ამ პაციენტებში.[640]

  • ადგილობრივი პროტოკოლების შესაბამისად უმკურნალეთ ლაბორატორიულად დადასტურებულ კოინფექციებს (მაგ. მალარია, ტუბერკულოზი, გრიპი).[2] გრიპის მკურნალობა ერთნაირია ყველა პაციენტში, SARS-CoV-2 კოინფექციის მიუხედავად. დაიწყეთ ემპირიული მკურნალობა ოსელტამივირით ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, როცა ევია ერთ ან ორივე ინფექციაზე, გრიპის ტესტის შედეგების მოლოდინის გარეშე. ანტივირუსული თერაპიის შეწყვეტა შესაძლებელია მას შემდეგ, რაც გრიპი გამოირიცხება.[3]

კორტიკოსტეროიდები

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია მხარს უჭერს სისტემური კორტიკოსტეროიდების გამოყენებას (დაბალი დოზით ინტრავენურად ან პერორალური დექსამეტაზონი ან ჰიდროკორტიზონი) 7-10 დღით მძიმე/კრიტიკული დაავადების მქონე ზრდასრულებში. ეს რეკომენდაცია ეფუძნება ორ მეტა-ანალიზს, რომელშიც დააჯამეს მონაცემები რვა რანდომიზებული კვლევიდან (7000-ზე მეტი პაციენტი), მათ შორის RECOVERY კვლევაც (დიდი ბრიტანეთი). საშუალო ხარისხის მტკიცებულებების თანახმად, სისტემური კორტიკოსტეროიდები სავარაუდოდ ამცირებს 28-დღიან სიკვდილობას მძიმე და კრიტიკულ პაციენტებში. სავარაუდოდ მცირდება ინვაზიური ვენტილაციის საჭიროებაც. დექსამეტაზონის და ჰიდროკორტიზონის პირდაპირი შედარების მტკიცებულებები არ არსებობს. მკურნალობის ზიანი ამ კონტექსტში სავარაუდოდ მცირეა. უცნობია, შეიძლება თუ არა ამ რეკომენდაციის გამოყენება იმუნოკომპრომისულ ბავშვებში. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია არ უწევს რეკომენდაციას კორტიკოსტეროიდებს მსუბუქი და საშუალო დაავადების მქონე პაციენტებში, რადგან შეიძლება მოიმატოს სიკვდილობის რისკმა.[595][641][642] ასევე არსებობს მტკიცებულება, რომ კორტიკოსტეროიდები, სავარაუდოდ, ამცირებენ ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში დარჩენის ხანგრძლივობას (დაბალი ხარისხის მტკიცებულება) და ზრდის ვენტილატორებისგან თავისუფალი დღეების რაოდენობას (საშუალო ხარისხის მტკიცებულება).[643][644]

  • დიდ ბრიტანეთში, ჯანდაცვის და სამედიცინო დახმარების დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი რეკომენდაციას უწევს დექსამეტაზონს ან ჰიდროკორტიზონს მძიმე/კრიტიკული COVID-19-ის მქონე პაციენტებში (ჯანმოს გაიდლაინის მიხედვით). მედიკამენტები ლიცენზირებულია ამ ჩვენებისთვის დიდ ბრიტანეტში.[593] NICE: COVID-19 prescribing brief – corticosteroids external link opens in a new window

  • ევროპაში, ევროპის წამლის სააგენტომ მხარი დაუჭირა დექსამეტაზონის გამოყენებას მძიმე დაავადების მქონე პირებში, რომელთაც ესაჭიროებათ ჟანგბადით თერაპია ან მექანიკური ვენტილაცია.[645]

  • აშშ ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის გაიდლაინებით რეკომენდებულია დექსამეტაზონი, ცალკე ან კომბინაციაში რემდესივირთან (იხ. Emerging external link opens in a new windowრემდესივირის შესახებ ინფორმაცია), ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, რომლებიც დამატებით ჟანგბადს საჭიროებენ. პანელის რეკომენდაციაა არ გამოვიყენოთ დექსამეტაზონი პაციენტებში, რომელთაც არ ესაჭიროებათ დამატებითი ჟანგბადი. ალტერნატიული კორტიკოსტეროიდების გამოყენება შეგვიძლია იმ შემთხვევაში, თუ დექსამეტაზონი ხელმისაწვდომი არ არის.[3] ამერიკის ინფექციური დაავადებების საზოგადოება ახალისებს დექსამეტაზონის გამოყენებას ინფექციის მძიმე ფორმის მქონე, ჰოსპიტალიზებულ პაციენებში.[646]

  • აწარმოეთ პაციენტების მონიტორინგი არასასურველ ეფექტებზე (მაგ. ჰიპერგლიკემია, მეორეული ინფექციები, ფსიქიატრიული ეფექტები, ლატენტური ინფექციების რეაქტივაცია) და შეაფასეთ წამალთაშორისი ურთიერთქმედებები.[3] კორტიკოსტეროიდებით მკურნალობის პერიოდში მიჰყევით გასტროპროტექციის (კუჭის დაცვა) ადგილობრივ გაიდლაინებს. რემდესევირსა და კორტიკოსტეროიდებს შორის კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება ნაკლებად სავარაუდოა; თუმცა, ლოპინავირი/რიტონავირი, ზოგჯერ, ზრდის ჰიდროკორტიზონის კონცენტრაციას.[593]

  • კლინიკური კვლევის პროცესშია ასევე საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდებიც (მაგ. ბუდესონიდი).[647]

რეკომენდაციები და მტკიცებულებები კორტიკოსტეროიდების გამოყენების შესახებ COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში[Figure caption and citation for the preceding image starts]: რეკომენდაციები და მტკიცებულებები კორტიკოსტეროიდების გამოყენების შესახებ COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებშიBMJ. 2020;370:m3379 [Citation ends].

მონიტორინგი

  • აწარმოეთ პაციენტების მჭიდრო მონიტორინგი კლინიკური მდგომარეობის გაუარესების ნიშნებზე და შემჩნევის შემთხვევაში იმოქმედეთ დაუყოვნებლივ შესაბამისი დამხმარე ტიპის მოვლის ინტერვენციებით.[2]

პაციენტის გაწერა და რეაბილიტაცია

  • რუტინულად შეაფასეთ ხანდაზმული პაციენტები შემდეგ ფაქტორებზე: გადაადგილების უნარი, ფუნქციური ყლაპვა, კონგიტიური უნარების დაქვეითება, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები. ამ შეფასების საფუძველზე მიიღეთ გადაწყვეტილება, თუ რამდენად არის პაციენტი მზად გაწერისთვის და აქვს თუ არა მას რეაბილიტაციის და შემდგომი მეთვალყურეობის საჭიროებები.[2]

პალიატიური მკურნალობა

  • პალიატიური თერაპიის ინტერვენციები ხელმისაწვდომი უნდა იყოს თითოეულ იმ დაწესებულებაში, რომელიც უზრუნველყოფს COVID-19-ის მქონე პაციენტების მკურნალობას. დაადგინეთ, აქვს თუ არა პაციენტს მკურნალობის კომპლექსური გეგმა და გაითვალისწინეთ მისი სურვილები და პირორიტეტები მკურნალობის გეგმის შედგენისას.[2] მიჰყევით პალიატიური მკურნალობის ადგილობრივ გაიდლაინებს.

კრიტიკული დაავადების მქონე პაციენტები (მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის, სეფსისის ან სეპტიური შოკის არსებობა) უნდა რეფერირდნენ ან ტრანსპორტირდნენ ინტენსიური/კრიტიკული მოვლის განყოფილებაში. გამოიყენეთ სტანდარტული პრაქტიკები (მაგ. მტკიცებულებაზე დაფუძნებული მეთოდები, რომლებიც კომპლექსურად გამოიყენება პაციენტების მოსავლელად), ადგილობრივი ან ჰოსპიტალური გაიდლაინების და საჭირო ადაპტაციების მიხედვით.[2]

პაციენტის მკურნალობის ადგილი

  • ინტენსიური/კრიტიკული მოვლის განყოფილებაში აწარმოეთ პაციენტების მართვა სპეციალიზებული გუნდის ხელმძღვანელობით.[2]

  • განიხილეთ მკურნალობის ვარიანტების რისკები, სარგებელი და შესაძლო შედეგები პაციენტებთან და მათ ოჯახებთან, მიეცით მათ საშუალება, გამოხატონ საკუთარი სურვილები მართვის პროცესთან დაკავშირებით. მკურნალობის შერჩევის დროს გაითვალისწინეთ მათი სურვილები და მოლოდინები. ხელმისაწვდომობის შემთხვევაში გამოიყენეთ გადაწყვეტილების მიღებისთვის დამხმარე ინსტრუმენტები. შეადგინეთ მკურნალობის ესკალაციის გეგმა. განიხილეთ წინასწარ არსებული გეგმები ან გადაწყვეტილებები მკურნალობის უარყოფის თაობაზე იმ შემთხვევაში, თუ პაციენტს აქვს თანმხლები მძიმე დაავადებები.[594]

იზოლაციის პერიოდი

  • პაციენტების გაწერა იზოლაციიდან და/ან დაწესებულებიდან შესაძლებელია ჩამოთვლილ შემთხვევებში: 10 დღე სიმპტომების გამოვლენიდან + 3 დღე ცხელების და რესპირატორული სიმპტომების გარეშე.[2]

  • აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) რეკომენდაციას უწევენ სახლის პირობებში თვითიზოლაციის შეწყვეტას სიმპტომების გამოვლენიდან სულ მცირე 10 დღის შემდეგ 20 დღემდე და სიცხის დამწევი წამლების გამოყენების გარეშე უკანასკნელი ცხელებიდან სულ მცირე 24 საათის გასვლის შემდეგ, სიმპტომების გაუმჯობესების შემთხვევაში (თუ ვირჩევთ სიმპტომებზე დაფუძნებულ სტრატეგიას). პაციენტის იზოლაციის შეწყვეტამდე განიხილეთ კონსულტაცია ინფექციის კონტროლის ექსპერტებთან. მძიმე იმუნოკომპრომისის მქონე პაციენტებს რეპლიკაციის უნარის მქონე ვირუსი შესაძლოა გამოუმიშავდეთ 20 დღეზე ხანგრძლივად. ასეთ დროს, პაციენტის იზოლაციის დასრულებადე, საჭიროა დამატებითი ტესტირება და კონსულტაცია ინფექციური დაავადებების და ინფექციის კონტროლის სპეციალისტებთან. ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიის გამოყენებისას აშშ დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები ალტერნატივად რეკომენდაციას უწევენ სულ მცირე ორი უარყოფითი პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის ტესტის დადასტურებას (24-საათიანი ინტერვალით) სანამ შეწყვეტთ იზოლაციას. უპირატესია სიმპტომებზე დაფუძნებული სტრატეგია; თუმცა, ტესტირებაზე დაფუძნებული სტრატეგიით მოქმედება ასევე შეიძლება იყოს მიზანშეწონილი მძიმედ იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში.[615]

  • იზოლირების შეწყვეტის შესახებ რეკომენდაციები ეფუძნება ადგილობრივ პირობებს და განსხვავებულია სხვადასხვა ქვეყნებს შორის. მაგალითად, დიდ ბრიტანეთში ჰოსპიტალიზებულ პაციენტში დადებითი ტესტის შემდეგ იზოლაცია 14 დღეს გრძელდება. იმუნოკომპეტენტური პირები, რომლებსაც აქვთ დადებითი პასუხი უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზას ჯაჭვურ რეაქციაზე (RT-PCR) და შეასრულეს 14-დღიანი იზოლაციის პერიოდი, არ არიან ვალდებულნი ჩაიტარონ ტესტირება კლინიკიდან გაწერამდე, თუ გაწერის თარიღი პაციენტის დაავადების გამოვლენიდან ან ტესტიდან 90 დღის ფარგლებში ჯდება (გარდა შემთხვევისა თუ პაციენტს ახალი სიმპტომები უვითარდება).[605]

ინფექციის პრევენცია და კონტროლი

  • ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურები უნდა გაითვალისწინოთ COVID-19-ის მქონე პაციენტების მართვისას.

მაღალი დინების ნაზალური ჟანგბადი ან არაინვაზიური ვენტილაცია

  • მსუბუქი მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის კონკრეტულ შემთხვევებში განიხილეთ მაღალი დინების ნაზალური ჟანგბადის მიწოდება (HFNO) ან არაინვაზიური ვენტილაცია (მაგ., სასუნთქი გზების მუდმივი დადებითი წნევა [CPAP] ან ორდონიანი დადებითი წნევა [BiPAP]). განიხილეთ ღვიძილის პერიოდში მუცელზე დაწოლა (დღეში 8-12 საათი, ინტერვალებით) თუ პაციენტი მძიმედაა და HFNO-ს ან არაინვაზიურ ვენტილაციას საჭიროებს.[2]

  • ასეთი ინტერვენციების დროს რეკომენდებულია საჰაერო საფრთხილო ზომების მიღება (მათ შორის CPAP ბუშტი), ვინაიდან არ არის დაზუსტებული ვირუსის აეროზოლიზაციის პოტენციალი.[2] ექიმებისთვის, რომელთაც არ აქვთ წვდომა პირადი დაცვის საშუალებებზე აეროზოლის წარმომქმნელი პროცედურების შესრულების დროს, რეკომენდებულია ახალი მეთოდები.[648][649][650][651]

  • პაციენტებს, რომელთაც აღენიშნებათ ჰიპერკაპნია, ჰემოდინამიკური არასტაბილურობა, მრავლობითი ორგანოს უკმარისობა ან პათოლოგიური ფსიქიკური მდგომარეობა, როგორც წესი, არ უნდა ჩაუტარდეთ HFNO, თუმცა მზარდია მონაცემები იმის თაობაზე, რომ HFNO-ს გამოყენება მსუბუქი და საშუალო და არაპროგრესირებადი ჰიპერკაპნიის მქონე პაციენტებში უსაფრთხოა. პაციენტებს, რომელთაც აღენიშნებათ ჰიპოქსემიური სუნთქვითი უკმარისობა, ჰემოდინამიკური არასტაბილურობა, მრავლობითი ორგანოს უკმარისობა ან პათოლოგიური ფსიქიკური მდგომარეობა, არ უნდა ჩაუტარდეთ აღნიშნული მკურნალობები სხვა ვარიანტების, მაგ. ინვაზიური ვენტილაციის ნაცვლად.[2]

  • მიმდინარე დავის საგანს წარმოადგენს, თუ რომელია რესპირატორული დახმარების ოპტიმალური მეთოდი მექანიკურ ვენტილაციამდე.[652] ინგლისის ჯანმრთელობის ეროვნული სერვისი (NHS England) რეკომენდაციას უწევს CPAP-ს, როგორც არაინვაზური ვენტილაციის უმჯობეს ფორმას ჰიპოქსემიური რესპირატორული უკმარისობის მქონე პაციენტებში (ტიპი 1). ისინი მხარს არ უჭერენ HFNO-ს გამოყენებას, ვინაიდან არასაკმარისია ეფექტურობა, ჟანგბადის მოხმარება (HFNO-მ შესაძლოა გამოიწვიოს ჟანგბადის მიწოდების გადატვირთვა და განყოფილების ჟანგბადით მომარაგების შეფერხება) და ინფექციის გავრცელების პრევენცია.[653] სხვა გაიდლაინები კი არაინვაზიურ ვენტილაციასთან შედარებით, ხელმისაწავდომობის შემთხვევაში, უპირატესობას ანიჭებენ HFNO-ს გამოყენებას.[3][620] მაღალი დინების ნაზალური ჟანგბადის გამოყენების თავიდან აცილების ტენდენციის მიუხედავად, მას აღმოაჩნდა აეროზოლის წარმოქმნის ისეთივე რისკი, როგორიც სტანდარტული ჟანგბადის ნიღბებს გააჩნიათ.[654]

  • ადრეული CPAP შესაძლოა გახდეს ხიდი ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციისკენ. ორდონიანი BiPAP გადანახული უნდა იყოს პაციენტებისთვის, რომელთაც აღენიშნებათ ჰიპერკაპნური მწვავე ან ქრონიკული სუნთქვითი უკმარისობა (მე-2 ტიპის უკმარისობა).[653]

  • ირიბი და დაბალი სარწმუნოობის მტკიცებულებების მიხედვით, არაინვაზიური ვენტილაცია, სავარაუდოდ, ამცირებს სიკვდილობას COVID-19-ით ინფიცირებულ პაციენტებში მექანიკური ვენტილაციის მსგავსად, თუმცა შესაძლოა ზრდიდეს ვირუსის ტრანსმისიის რისკს.[655][656]

  • აწარმოეთ პაციენტების მჭიდრო მონიტორინგი მდგომარეობის მწვავე გაუარესებაზე. აღნიშნული საცდელი ჩარევების შემდეგ თუ პაციენტის მდგომარეობა არ გაუმჯობესდა, საჭიროა სასწრაფო ენდოტრაქეული ინტუბირება.[2][620]

  • COVID-19-ის დროს, მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მართვის დეტალური გაიდლაინები სცდება მოცემული თემის ფარგლებს; დამატებითი მითითებებისთვის მიმართეთ სპეციალისტს.

მექანიკური ვენტილაცია

  • მწვავე გაუარესების დროს განიხილეთ ენდოტრაქეული ინტუბაცია და ინვაზიური მექანიკური ვენტილაცია, მიუხედავად ჟანგბადის მიწოდების/არაინვაზიური ვენტილაციის კომპლექსური მეთოდებისა.[2][3]

  • ორ მესამედს იმ პაციენტებისა, რომელთაც დიდ ბრიტანეთში კრიტიკული დახმარება ესაჭიროებოდათ, ჰოსპიტალიზაციიდან 24 საათის განმავლობაში დასჭირდათ მექანიკური ვენტილაციაც.[657] ნიუ იორკში, ჰოსპიტალიზებული პაციენტების 33%-ს განუვითარდა სუნთქვის უკმარისობა, რომელიც საჭიროებდა მექანიკურ ვენტილაციას. ასეთი პაციენტები, უმეტესად, იყვნენ მამრობითი სქესის, აღენიშნებოდათ სიმსუქნე, მომატებული ანთების მარკერები და ღვიძლის ფუნქციური სინჯები.[415] პაციენტებმა სუნთქვის აპარატზე გაატარეს საშუალოდ 18 დღე (დიაპაზონი 9-28 დღე).[658] კვლევების თანახმად, პაციენტებში, რომლებსაც დასჭირდათ ვენტილაცია, სიკვდილობის მაჩვენებელი იყო 36-88%.[659][660][661]

  • ენდოტრაქეული ინტუბაცია უნდა ჩაატაროს გამოცდილმა პროფესიონალმა, აეროგენული უსაფრთხოების ზომების დაცვით.[2] შესაძლებლობის შემთხვევაში რეკომენდებულია ინტუბაცია ვიდეო ლარინგოსკოპიის მეშვეობით.[3] მცირეწლოვანი ბავშვები, სიმსუქნის მქონე მოზრდილები ან ორსულები შეიძლება სწრაფად კარგავდნენ სატურაციას ინტუბაციის დროს. შესაბამისად, აუცილებელია პრე-ოქსიგენაცია შესუნთქული ჟანგბადის 100%-იანი ფრაქციით (FiO₂) 5 წუთის განმავლობაში.[2]

  • მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის შემთხვევაში, მექანიკური ვენტილაციის დროს, საჭიროა ფილტვის დამცავი, დაბალი მოცულობის/დაბალი წნევის ვენტილაციის სტრატეგია (ბავშვებში რეკომენდებულია უფრო დაბალი სამიზნე მაჩვენებლები). დადებითი წნევა ამოსუნთქვის ბოლოს (PEEP) უმჯობესია იყოს მაღალი ასეთ საშუალო და მძიმე მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მქონე პაციენტებისთვის. თუმცა, რეკომენდებულია PEEP-ის ინდივიდუალიზაცია, როდესაც მიმდინარეობს პაციენტის მონიტორინგი დადებით თუ საზიანო ეფექტებზე და წნევის მართვა ტიტრაციის დროს PEEP-ის ტიტრაციის რისკებისა და სარგებლის გათვალისწინებით.[2][3][620] ინგლისის ჯანდაცვის ეროვნული სერვისის რეკომენდაციით, ნორმალური დამყოლობის პაციენტებში მიზანშეწონილია გამოვიყენოთ დაბალი PEEP სტრატეგია, როდესაც შესაძლოა ფილტვის გაშლის მანევრის საჭიროება არ დადგეს.[662]

  • მიუხედავად იმისა, რომ COVID-19-ით გამოწვეული პნევმონიის მქონე ზოგიერთი პაციენტი აკმაყოფილებს მწვავე რესპირატორული დისტრეს სინდრომის კრიტერიუმებს, არსებობს დავა იმის შესახებ, რომ COVID-19-ით გამოწვეული პნევმონია შესაძლოა წარმოადგენდეს ატიპური ფენოტიპების მქონე სპეციფიკურ დაავადებას. არსებობს მწირი მტკიცებულება, რომლის მიხედვით ატიპური გამოვლინების მთავარი მახასიათებელია დისბალანსი ფილტვის კარგად შენარჩუნებულ ფუნქციონირებასა და ჰიპოქსემიის სიმძიმეს შორის.[663][664][665][666][667][668] თუმცა, აღნიშნული მიდგომა კრიტიკის საგანი გახდა.[669][670] ვარაუდობენ, რომ ყველაზე გონივრული მიდგომაა სხვა ეტიოლოგიის მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მონაცემების ექსტრაპოლირება COVID-19-ის მქონე პაციენტების ინტენსიური თერაპიისთვის.[671] აღნიშნულის შედეგად, ზოგიერთი ექიმი გვაფრთხილებს, რომ პროტოკოლის მიხედვით სუნთქვის აპარატის გამოყენებამ გარკვეულ შემთხვევებში შესაძლოა ფილტვის დააზიანოს, ამიტომ აპარატის პარამეტრები უნდა ეფუძნებოდეს ფიზიოლოგიურ მონაცემებს და არა სტანდარტულ პროტოკოლებს. მაღალ PEEP-ს შესაძლოა ჰქონდეს მავნე ეფექტი ნორმალური დამყოლობის მქონე პაციენტებში.[663] აუცილებელია PEEP-ის ფრთხილი ტიტრაცია.[672]

  • მძიმე რესპირატორული დისტრესის შემთხვევებში განიხილეთ მუცელზე დაწოლა დღეში 12-16 საათის განმავლობაში (უკეთესი ვენტილაციის მიზნით). ორსულობის მესამე ტრიმესტრში შესაძლებელია გვერდითი მწოლიარე პოზის გამოყენება. ბავშვებში სიფრთხილეა საჭირო.[2][3][620] ზოგიერთ პაციენტში შესაძლოა გახანგრძლივება უფრო ხელსაყრელი იყოს.[673] ქ. ვუჰანში, COVID-19-თან დაკავშირებული მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მქონე 12 პაციენტს შორის ჩატარებული მცირე კოჰორტული კვლევის თანახმად, მუცელზე წოლის გარკვეული პერიოდები შეიძლება აუმჯობესებდეს ფილტვის ფუნქციას.[674] ორი მცირე შემთხვევათა სერიის მიხედვით, მრავალ პაციენტს შეუძლია მუცელზე დაწოლილ პოზიციის ატანა, როცა ღვიძავთ, სპონტანურად სუნთქავენ ან იღებენ არაინვაზიურ ვენტილაციას. პაციენტებში, რომლებიც ამ მანევრს იტანენ, აღწერილია ოქსიგენაციის გაუმჯობესება და სუნთქვის სიხშირის შემცირება.[675][676]

  • რეკომენდებულია ფილტვის გაშლის მანევრები, მაგრამ არა საფეხურებრივი მანევრები.[3][620]

  • COVID-19-ის დროს, მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მართვის დეტალური გაიდლაინები, მაგ. სედაციის და ნერვკუნთოვანი ბლოკადის შესახებ, სცდება მოცემული თემის ფარგლებს; დამატებითი მითითებებისთვის მიმართეთ სპეციალისტს.

ფილტვის საინჰალაციო ვაზოდილატატორი

  • განიხილეთ საინჰალაციო ვაზოდილატორის გამოყენება ზრდასრულებში, რომელთაც აქვთ მძიმე მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომი, ვენტილაციის ოპტიმიზაციის მიუხედავად. თანდათან მოხსენით თუ ოქსიგენაცია არ გაუმჯობესდება.[3][620]

ექსტრაკორპორალური მემბრანული ოქსიგენაცია (ECMO)

  • განიხილეთ ექსტრაკორპორული მემბრანული ოქსიგენაცია (ECMO), ხელმისაწვდომობისა და კომპეტენტურობის გათვალისწინებით, თუ ყველა ზემოთ აღნიშნული მეთოდი წარუმატებელი გამოდგება.[2][620][677][678] ექსტრაკორპორული მემბრანის ოქსიგენაცია ყველა პაციენტისთვის შესაფერისი არ არის. უნდა ჩაუტარდეთ მხოლოდ იმ პაციენტებს, რომლებიც აკმაყოფილებენ კრიტერიუმებს.[679]

  • არასაკმარისია მტკიცებულებები ექსტრაკორპორული მემბრანული ოქსიგენაციის (ECMO) რუტინულად გამოყენების მხარდასაჭერად ან საწინააღმდეგოდ.[3]

  • ექსტრაკორპორული მემბრანული ოქსიგენაციით (ECMO) გადარჩენილ COVID-19-ით ინფიცირებულ პაციენტებში (31%) 60-დღიანი გადარჩენადობის მაჩვენებელი მსგავსია იმ კვლევების შედეგებისა (იგულისხმება გადარჩენადობის მაჩვენებელი), რომლებშიც განხილულია ECMO მძიმე მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის დროს (ARDS).[680] 1035 პაციენტის კოჰორტული კვლევის თანახმად, მიახლოებითი სიკვდილობა ECMO-დან 90 დღეში და სიკვდილობა ჰოსპიტალიზაციის ბოლოს იყო <40%, რაც მწვავე ჰიპოქსემიური რესპირატორული უკმარისობის მონაცემების მსგავსია.[681]

  • ერთჯერადი წვდომის, ორმაგი ეტაპის ვენოვენური ECMO ადრეული ექსტუბაციით აღმოჩნდა უსაფრთხო და ეფექტური COVID-19-ით ინფიცირებულ, სუთქვის უკმარისობის მქონე პაციენტებში.[682]

სეპტიკური შოკის/სეფსისის მართვა

  • COVID-19-ის მქონე პაციენტებში სეფსისის და სეპტიკური შოკის მართვა ამ თემის ფარგლებს სცდება. იხილეთ Complications external link opens in a new windowნაწილი.

სიმპტომური მართვა და დამხმარე მოვლა

  • განიხილეთ სითხეებისა და ელექტროლიტების მართვა, ანტიმიკრობული მკურნალობა, ვენური თრომბოემბოლიის პროდილაქტიკა და სიმპტომების მართვა საჭიროებისამებრ (იხ. ზემოთ).

  • თუ დაბალმოლეკულური ჰეპარინი ვერ გამოიყენება, არაფრაქციული ჰეპარინი უპირატესია ფონდაპარინუქსთან შედარებით კრიტიკულ პაციენტებში.[632] ზოგიერთი გაიდლაინის რეოკმენდაციით, კრიტიკულ პაციენტებში შეიძლება განვიხილოთ დოზის ესკალაციური რეჟიმები.[631][635] დიდი ბრიტანეთის ჯანდაცვის და სამედიცინო დახმარების დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი რეკომენდაციას უწევს საშუალო დოზებს მხოლოდ იმ პაციენტებში, რომლებიც სუნთქვის მხარდაჭერას საჭიროებენ. გადაწყვეტილება ეფუძნება მულტიდისციპლინურ ან უფროსი ექიმის მოსაზრებას, ან ადგილობრივ პროტოკოლს. ვენური თრომბოემბოლიის და სისხლდენის რისკები ყოველდღიურად შეაფასეთ ამ პაციენტებში.[630] ინგლისის ჯანდაცვის სერვისი გირჩევთ, რომ თერაპიული დოზები არ უნდა გამოიყენოთ, თუ არ არსებობს სტანდარტული ჩვენება თერაპიული ანტიკოაგულაციისთვის, რადგან გამოკვლევები აჩვენებს, რომ თერაპიული დოზები არ აუმჯობესებს მძიმე დაავადების კლინიკურ შედეგს კრიტიკული მოვლის პირობებში.[636]

კორტიკოსტეროიდები

  • კრიტიკული პაციენტების სამართავად განიხილეთ სისტემური კორტიკოსტეროიდების გამოყენება (იხ. ზემოთ). აშშ ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის პანელის გაიდლაინებით რეკომენდებულია დექსამეტაზონი, ცალკე ან კომბინაციაში რემდესივირთან, ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, რომელთაც ჭირდებათ მაღალი დინებით ჟანგბადი ან არაინვაზიური ვენტილაცია. პანელი რეკომენდაციას უწევს მხოლოდ დექსამეტაზონს მექანიკური ვენტილაციის ან ექსტრაკორპორეული მემბრანული ოქსიგენაციის (ECMO) შემთხვევაში.[3]

  • ერთ-ერთმა მეტა-ანალიზმა აჩვენა, რომ კრიტიკულ პაციენტებში კორტიკოსტეროიდების გამოყენება ზრდის ვენური თრომბოემბოლიის რისკს. თუმცა, იმის გამო, რომ კვლევები იყო ჰეტეროგენური, ხოლო მასში აღწერილი კორტიკოსტეროიდების რეჟიმები განსხვავებული, მეტა-ანალიზის შედეგები არ არის საბოლოო და ზუსტი.[683]

პაციენტის გაწერა და რეაბილიტაცია

  • რუტინულად შეაფასეთ ინტენსიურ განყოფილებაში მყოფი პაციენტები შემდეგ ფაქტორებზე: გადაადგილების უნარი, ფუნქციური ყლაპვა, კონგიტიური უნარების დაქვეითება, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები. ამ შეფასების საფუძველზე მიიღეთ გადაწყვეტილება, თუ რამდენად არის პაციენტი მზად გაწერისთვის და აქვს თუ არა მას რეაბილიტაციის და შემდგომი მეთვალყურეობის საჭიროებები.[2]

პალიატიური მკურნალობა

  • პალიატიური თერაპიის ინტერვენციები ხელმისაწვდომი უნდა იყოს თითოეულ იმ დაწესებულებაში, რომელიც უზრუნველყოფს COVID-19-ის მქონე პაციენტების მკურნალობას. დაადგინეთ, აქვს თუ არა პაციენტს მკურნალობის კომპლექსური გეგმა და გაითვალისწინეთ მისი სურვილები და პირორიტეტები მკურნალობის გეგმის შედგენისას.[2] მიჰყევით პალიატიური მკურნალობის ადგილობრივ გაიდლაინებს.

ორსულები უნდა მართოს მულტიდისციპლინურმა ჯგუფმა, რომლის შემადგენლობაში იქნებიან მეანი, პერინატალური, ნეონატალური და ინტენსიური თერაპიის სპეციალისტები, ასევე ბებიაქალები, ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და ფსიქოსოციალური მხარდაჭერის პერსონალი. რეკომენდებულია ქალზე ორიენტირებული, პროფესიონალური მიდგომა.[2] მძიმე ან კრიტიკული დაავადების მქონე ორსულების შემთხვევაში, ჰიპოქსემიის გამოვლენის შემდეგ საჭიროა მულტიდისციპლინური გუნდის შეკრება დაუყოვნებლივ, ნაყოფის მომწიფების, დაავადების პროგრესირების და მშობიარობის გზების განსახილველად.[684]

მონაცემები COVID-19-ის მქონე ორსულების მართვის შესახებ მწირია; თუმცა, მართვა გულისხმობს იგივე დამხმარე თერაპიას, რაც აღწერილია ზემოთ, ორსულობის თანმხლები ფიზიოლოგიური ცვლილებების გათვალისწინებით.[2]

სამშობიაროში მოთავსებულ ორსულებში უსიმპტომო SARS-CoV-2-ინფექციის სიხშირე დაბალია (<3% კონეკტიკუტის ერთ კოჰორტაში და 0.43% კალიფორნიის ერთ კოჰორტაში).[685][686] შეიძლება ვერ დაგვეხმაროს ქალების და მათი პარტნიორების სკრინინგი სამშობიაროში მიღებამდე. ნიუ იორკში ჩატარებული მცირე ობსერვაციული კვლევის თანახმად, უსიმპტომო ორსულების 15%-ზე მეტი დადებითია SARS-CoV-2 ინფექციაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ტელეფონით სკრინინგი (კითხვარის გამოყენებით) უარყოფითი იყო. ასევე, უარყოფითი სკრინინგის მიუხედავად, ორსულების პარტნიორების 58% დადებითი იყო ინფექციაზე.[687] ნიუ იორკის სამეანო პოპულაციის კვლევაში, კლინიკაში მიმართვისას SARS-CoV-2-ზე ტესტირებით გამოვლენილი ინფიცირებული ქალების 88% უსიმპტომო იყო.[688]

პაციენტის მკურნალობის ადგილი

  • ორსული პაციენტების მართვა შესაძლებელია სამედიცინო დაწესებულებაში, საზოგადოებრივ დაწესებულებაში ან სახლში. თუ ეჭვია ან დადასტურებულია მსუბუქი დაავადების არსებობა, შეიძლება საჭირო არ იყოს ჰოსპიტალიზაცია, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა არსებობს სწრაფი დამძიმების საფრთხე ან პაციენტი კლინიკაში შეიძლება ვერ დაბრუნდეს სწრაფად.[2] დაიცავით ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის პროცედურები, არაორსული პაციენტების მსგავსად.

  • განიხილეთ მკურნალობა სახლის პირობებში ასიმპტომური ან მსუბუქი შემთხვევების დროს, თუ პაციენტს არ აქვს პოტენციურად მძიმე დაავადების ნიშნები (მაგ., სუნთქვის უკმარისობა, ჰემოფთიზი, ახლად წარმოშობილი ტკივილი/ზეწოლის შეგრძნება გულმკერდის არეში, მადის დაქვეითება, დეჰიდრატაცია, კონფუზია), თანმხლები დაავადებები და სამეანო პრობლემები; შეუძლია საკუთარი თავის მოვლა; შესაძლებელია მონიტორინგი და შემდგომი მეთვალყურეობა. სხვამხრივ, ორსულების მართვა ჰოსპიტალში მიმდინარეობს ჩვეული დედისა და ნაყოფის მონიტორინგით, თუ ეს შესაძლებელია.[492][689][690]

  • თუ ორსული იზოლაციაშია სახლის პირობებში, მოწოდებულია რუტინული ანტენატალური ან პოსტნატალური ვიზიტების გადადება მანამ, სანამ იზოლაცია დასრულდება. შეძლებისდაგვარად, მოწოდებულია გასაუბრება ტელემედიცინის საშუალებით. გაესაუბრეთ ქალებს ჯანსაღი კვების, მოძრაობის/ვარჯიშის, მიკრონუტრიენტების მიღების, მოწევის, ალკოჰოლის/ნარკოტიკების შესახებ. ურჩიეთ ქალებს ურგენტული დახმარების მოთხოვნა იმ შემთხვევაში, თუ გამოვლინდება საფრთხის შემცველი ნიშნები ან ორსულობასთან დაკავშირებული გართულებები.[2]

  • მეანებისა და გინეკოლოგების ამერიკულმა კოლეჯმა გამოაქვეყნა ალგორითმი, რომელიც დაგეხმარებათ, გადაწყვიტოთ, რომელია უფრო შესაფერისი, ჰოსპიტალიზაცია თუ სახლის პირობებში მკურნალობა. ACOG: outpatient assessment and management for pregnant women with suspected or confirmed novel coronavirus (COVID-19) external link opens in a new window

ანტენატალური კორტიკოსტეროიდები

  • ნაადრევი მშობიარობის (24-37-ე გესტაციური კვირის ფარგლებში) რისკის მქონე ქალებში საჭიროა გავითვალისწინოთ ანტენატალური კორტიკოსტეროიდების გამოყენება ნაყოფის ფილტვის მომწიფებისთვის. თუმცა, მკურნალობა ფრთხილად უნდა დაინიშნოს, რადგან დედის კლინიკური მდგომარეობა შეიძლება გაუარესდეს. საჭიროა მულტიდისციპლინური გუნდის ჩართვა.[492][690][691] ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს ანტენატალური კორტიკოსტეროიდების გამოყენებას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც არ არსებობს დედის ინფექციის კლინიკური თვალსაჩინოება და ხელმისაწვდომია მშობიარობის და ახალშობილის მოვლის შესაბამისი პირობები. ჯანმოს რეკომენდაციით, კორტიკოსტეროიდების გამოყენება აგრეთვე მიზანშეწონილია COVID-19-ის მსუბუქი ფორმით მიმდინარე ინფექციის მქონე ქალებში, რისკებისა და სარგებლის შეფასების შემდეგ.[2]

  • არ არსებობს მტკიცებულება, რომ კორტიკოსტეროიდების ის დოზები, რომლებიც ნაყოფის ფილტვის მომწიფებისთვის გამოიყენება, რაიმე ზიანს აყენებდეს COVID-19 კონტექსტში; თუმცა, უსაფრთხოების მტკიცებულებებიც არ არსებობს. დედაზე უცნობი გავლენა უნდა შევადაროთ ნაყოფის პოტენციურ სარგებელს, განსაკუთრებით მოგვიანებით დღენაკლ ბავშვებში.[692]

მკურნალობა

  • დღემდე ჩატარებული კვლევების უმეტესობაში არ მონაწილეობდნენ ორსულები. თუმცა, ორსულებს უარი არ უნდა ეთქვათ პოტენციურად ეფექტურ მკურნალობაზე ამ აგენტების მხოლოდ თეორიული საფრთხის გამო. გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა პაციენტთან და კლინიკურ გუნდთან ერთად.[3]

  • არ არსებობს დამაჯერებელი მტკიცებულება, რომ სისტემური კორტიკოსტეროიდები ზრდის თანდაყოლილი პათოლოგიების ინციდენტობას. მიჩნეულია, რომ კორტიკოსტეროიდების სარგებლის კოეფიციენტი აჭარბებს რისკების კოეფიციენტს ორსულ ან მეძუძურ დედებში, რომელთაც აღენიშნებათ დაავადების მძიმე ან კრიტიკული ფორმა.[593]

ვენური თრომბოემბოლიზმის პროფილაქტიკა

  • ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტები რეკომენდაციას უწევს ანტიკუაგულაციის პროფილაქტიკური დოზის გამოყენებას ორსულ ქალებში, რომლებიც მძიმე დაავადების მიზეზით არიან ჰოსპიტალიზებულნი (თუ არ არსებობს უკუჩვენება). მშობიარობის დროს ანტიკოაგულაციის ჩატარება საჭიროებს სპეციალიზებულ მოვლას და დაგეგმვას. მართვა უნდა მიმდინარეობდეს ისევე, როგორც სხვა დაავადებების მქონე ორსული ქალების შემთხვევაში, რომელთაც ანტიკოაგულაცია ესაჭიროებათ. ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკა კლინიკიდან გაწერის შემდეგ რეკომენდებული არ არის.[3]

  • მეანთა და გინეკოლოგთა სამეფო კოლეჯმა (RCOG) გამოაქვეყნა მითითებები ორსულ ქალებში ვენური თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკის შესახებ.[692]

მშობიარობა

  • ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურები უნდა გაითვალისწინოთ მშობიარობის დროს. ორივე მშობელი უნდა გადიოდეს სკრინინგს COVID-19-ზე, შემთხვევის სტანდარტული განსაზღვრების მიხედვით.[2]

  • მშობიარობის მეთოდი უნდა იყოს ინდივიდუალიზებული, რომელიც დაფუძნებული იქნება სამეანო ჩვენებებზე და ორსული ქალის პრეფერენციებზე. ზედმეტი ქირურგიული გართულებების თავიდან ასაცილებლად, დადასტურებული ინფექციის მქონე ქალებში სასურველია ვაგინალური მშობიარობა. მშობიარობის პროვოცირება, მშობიარობის დაჩქარება და საკეისრო წესით კვეთა, როგორც წესი, რეკომენდებულია მხოლოდ დედისა და ნაყოფის მდგომარეობიდან გამომდინარე, კლინიკური ჩვენების პირობებში. მხოლოდ COVID-19-ის სტატუსი არ წარმოადგენს საკეისრო კვეთის ჩვენებას.[2][492][690] არ არის რეკომენდებული აუზში მშობიარობა ინფექციის საეჭვო ან დადასტურებული შემთხვევის დროს.[692]

  • ჭიპლარის გადაჭრის დაყოვნება (1 წთ დაბადების შემდეგ) რეკომენდებულია დედისა და ბავშვის ჯანმრთელობის და ნუტრიციული შედეგების გასაუმჯობესებლად. ტრანსმისიის რისკი სისხლით ითვლება მინიმალურად. არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ჭიპლარის გადაჭრის დაყოვნება ზრდის ვირუსული ტრანსმისიის რისკს დედისგან ბავშვზე.[2]

  • შესაძლო ან დადასტურებული ინფექციის მქონე დედების ახალშობილები უნდა ჩაითვალონ ეპიდკვლევის ქვეშ მყოფ პირებად და უნდა გადაიყვანოთ იზოლირებულად, ჯანმრთელი ახალშობილებისგან განცალკევებით. ტესტირება რეკომენდებულია დაბადებიდან 24 საათში და, უარყოფითი პასუხის შემთხვევაში, განმეორებით 48 საათში.[693]

ახალშობილების მოვლა

  • ექსპერტების მოსაზრება განსხვავებულია მშობიარობის შემდეგ დედისა და ბავშვის განცალკევების თაობაზე; გადაწყვეტილება უნდა მიიღოთ ინდივიდუალურად, კოლეგების დახმარებით.

  • რეტროსპექტული კოჰორტული ანალიზი, დღემდე ყველაზე ფართომასშტაბური, ვერ ადასტურებს კლინიკურ მტკიცებულებას ვერტიკალურ გადაცემაზე. შეისწავლეს 101 ახალშობილი, რომელთა დედებსაც შესაძლო/დადასტურებული SARS-CoV-2 ინფექცია ჰქონდათ. ახალშობილების უმეტესობა იმავე ოთახში იყო და ძუძუთი იკვებებოდა. ეს ნიშნავს, რომ დაცალკევება შეიძლება არ იყოს საჭირო და ძუძუთი კვება უსაფრთხოა.[694] დედადან ჩვილ ბავშვზე გადაცემა იშვიათია, იმ პირობით, რომ აუცილებელია წვეთოვანი და კონტაქტური ზომების დაცვა.[695]

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს დედებისა და ჩვილების ერთად დარჩენას, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა დედას არ შეუძლია ბავშვის მოვლა შეუძლოდ ყოფნის გამო. ძუძუთი კვება უნდა წავახალისოთ და უზრუნველვყოთ ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის შესაბამისი ზომების მიღება (მაგ., ხელის ჰიგიენა ბავშვთან შეხებამდე და შემდეგ, ნიღბის ტარება ძუძუთი კვებისას).[2] ჯანმოს რჩევების თანახმად, ძუძუთი კვების სარგებელი აჭარბებს გავრცელების პოტენციურ რისკს.[696]

  • დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები მკაცრად გვირჩევენ, დროებით განვაცალკევოთ ახალშობილი COVID-19-ის საეჭვო ან დადასტურებული ინფექციის მქონე დედისგან. თუმცა, რისკები და სარგებელი უნდა განვიხილოთ დედასთან, რადგან ამჟამინდელი მტკიცებულებით ეს რისკი საკმაოდ დაბალია; სამედიცინო პერსონალმა პატივი უნდა სცეს დედის გადაწყვეტილებას. თუ ახალშობილის და დედის განცალკევება არ მოხდა, აუცილებელია განხორციელდეს ტრანსმისიის რისკის შემცირების ზომები.[697] დადასტურებული ინფქეციის მქონე დედას აუცილებელია ვურჩიოთ, მიიღოს სიფრთხილის ყველა შესაძლო ზომა, რათა ძუძუთი კვების დროს ჩვილი არ დაინფიცირდეს (მაგ. ხელის ჰიგიენა, სახის დაფარვა ნაჭრით). გამოწველილი რძე ახალშობილს უნდა მიაწოდოს ჯანმრთელმა მომვლელმა.[698]

  • მეან-გინეკოლოგთა სამეფო კოლეჯი რეკომენდაციას უწევს ინფექციის მქონე დედების და ჯანმრთელი ბავშვების ერთად ყოფნას, პოსტნატალურ პერიოდში. რეკომენდებულია რისკებისა და სარგებლის განხილვა ნეონატოლოგებთან და ოჯახებთან, რათა გადაწყვეტილება ინდივიდუალური იყოს ბავშვების შემთხვევაში, რომლებიც უფრო მოწყვლადი არიან ინფექციის მიმართ. მეან-გინეკოლოგთა სამეფო კოლეჯი აღნიშნავს, რომ ძუძუთი კვების სარგებელი მეტია, ვიდრე ვირუსის გადაცემის რისკი დედის რძით; რეკომენდებულია პრევენციული ზომების მიღება ბავშვის დაინფიცირების თავიდან ასაცილებლად.[692]

  • ამერიკის პედიატრიის აკადემიის რეკომენდაციით, ყველაზე უსაფრთხო ვარიანტი დედისა და ახალშობილის განცალკევებაა, თუმცა, ისინი აცნობიარებენ, რომ არსებობს სიტუაციები, როდესაც ეს შეუძლებელია ან დედა არჩევს იმავე ოთახში ყოფნას, რომელშიც ჩვილი იმყოფება. ამერიკის პედიატრიის აკადემია მხარს უჭერს ძუძუთი კვებას, როგორც ნუტრიციის საუკეთესო არჩევანს. სათანადო ჰიგიენური ზომების მიღების შემდეგ შესაძლებელია ძუძუდან რძის გამოწველა და არაინფიცირებული მომვლელის მიერ ჩვილის გამოკვება. თუ დედა აირჩევს ჩვილის თავად გამოკვებას, რეკომენდებულია პრევენციული ზომების მიღება. გაწერის შემდგომ, COVID-19-ის მქონე დედებს ურჩიეთ, მიიღონ პრევენციის ზომები (მაგ., დისტანცირება, ხელის ჰიგიენა, სასუნთქი გზების ჰიგიენა/ნიღბის ტარება) ახალშობილების დასაცავად იქამდე, სანამ: სხეულის ტემპერატურა უნდა შენარჩუნდება ნორმის ფარგლებში 72 საათის განმავლობაში სიცხის დამწევი მედიკამენტის გარეშე სიმპტომების გამოვლენიდან სულ მცირე 10 დღის შემდეგ; ან როდესაც ორი მომდევნო ტესტი SARS-CoV-2-ზე, რომელიც ჩატარებულია ერთმანეთისგან ≥24 საათის ინტერვალით, უარყოფითია. შესაძლოა საჭირო გახდეს არაინფიცირებული მომვლელის დახმარება. დოკუმენტირებული ინფექციის მქონე ახალშობილი საჭიროებს მჭიდრო ამბულატორიულ მეთვალყურეობას გაწერის შემდგომ მშობიარობიდან 14 დღის განმავლობაში.[693]

COVID-19-ის ტრიაჟის, მართვის და მკურნალობის რეკომენდაციები აივ-ინფიცირებულ მოსახლეობაში იდენტურია ზოგადი მოსახლეობის რეკომენდაციებისა. გააგრძელეთ ანტირეტროვირუსული თერაპია და ოპორტუნისტული ინფექციების პროფილაქტიკა შეძლებისდაგვარად, ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებშიც კი. გაიარეთ კონსულტაცია აივ-სპეციალისტთან სანამ შეცვლით ან გამოცვლით ანტირეტროვირუსულ მედიკამენტებს. ყურადღება მიაქციეთ წამალთშორის ურთიერთქმედებებს და ტოქსიკურობას COVID-19-ის მკურნალობისას.[3]

Best Practice-მა გამოაქვეყნა ცალკეული თემა, რომელიც შეეხება COVID-19-ის დროს თანაარსებული მდგომარეობების მართვას. BMJ Best Practice: management of co-existing conditions in the context of COVID-19 external link opens in a new window

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს