ეპიდემიოლოგია

მოზრდილები

  • ჩინეთში, დადასტურებული შემთხვევების 87% აღინიშნა 30-79 წლის პირებში, 3% კი 80 წელს გადაცილებულ პაციენტებში. პაციენტების დაახლოებით 51% არის მამრობითი სქესის.[4]

  • იტალიაში თანმხლები დაავადებების ასაკის მედიანა და დაავადებების პრევალენტობა უფრო მაღალი იყო, ვიდრე ჩინეთში.[5]

  • დიდ ბრიტანეთში პაციენტების ასაკის მედიანა იყო 73 წელი; მამრობითი სქესის იყო პაციენტების 60% (პროსპექტული ობსერვაციული კოჰორტული კვლევა, რომელშიც 20 000 ჰოსპიტალიზებული პაციენტი შედიოდა).[6]

  • აშშ-ში ხანდაზმულები (≥65 წლის) შეადგენდნენ შემთხვევების 31%-ს, ჰოსპიტალიზირებულთა 45%-ს, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსებულთა 53%-ს, ფატალური შემთხვევების 80%-ს. ყველაზე მძიმე გამოსავალი ფიქსირდებოდა ≥85 წლის პაციენტებში.[7]

ბავშვები

  • მტკიცებულების თანახმად, ბავშვებს ინფექციის მიმართ ნაკლები მოწყვლადობა აქვთ, შედარებით ზრდასრულებთან. ინფიცირების შანსების თანაფარდობა 0.56-ია (შედარებით ზრდასრულებთან). მოზარდებში მოწყვლადობა წააგავს ზრდასრულების მაჩვენებლებს.[8]

  • ინფიცირებული ბავშვების საშუალო ასაკი არის 6.5 წელი.[9] ინფიცირების სიხშირე ბავშვებსა და მოზარდებში ვარიაბელურია გეოგრაფიული ადგილმდებარეობის მიხედვით:[4][10][11][12][13][14][15]

    • ჩინეთი: 2.1% (ასაკის მედიანა 7 წ.)

    • იტალია: 1.2% (ასაკის მედიანა 4-5 წ; უფრო მაღალია მამაკაცებში, მაგრამ სტატისტიკურად მნიშვნელოვნად არა)

    • ესპანეთი: 0.8% (ასაკის მედიანა 3 წ.)

    • აშშ - 12.4% (2658 შემთხვევა 100 000 ბავშვზე), 2020 წლის 24 დეკემბრის

    • American Academy of Pediatrics: children and COVID-19 – state-level data report external link opens in a new window

  • დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული პროსპექტული ობსერვაციული კოჰორტული კვლევის თანახმად, ბავშვები და ახალგაზრდები ჰოსპიტალიზებული პაციენტების 0.9%-ს წარმოადგენენ. ჰოსპიტალიზებული ბავშვების ასაკის მედიანა იყო 4.6 წელი, 56% იყო მამრობითი სქესის, 35% იყო 12 თვემდე, 42%-ს ჰქონდა სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადება. ეთნიკურობის კუთხით, 57% იყო თეთრკანიანი, 12% სამხრეთ აზიელი, ხოლო 10% ფერადკანიანი1 თვემდე ასაკი, 10-14 წლის ასაკი და ფერადკანიანი რასა იყო კრიტიკული დახმარების საჭიროების რისკფაქტორები.[16]

  • აშშ-ში 135 000 ბავშვის რეტროსპექტული კვლევის თანახმად, ინფიცირებული ბავშვების საშუალო ასაკი იყო 8.8 წელი; 53% იყო მამრობითი სქესის. ეთნიკური კუთხით, 59% იყო თეთრკანიანი, 15% იყო შავკანიანი, 11% იყო ლათინოამერიკელი და 3% იყო აზიელი. ბავშვების მხოლოდ 4%-ს ჰქონდა ტესტი დადებითი მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის გამომწვევ კორონავირუს-2-ზე (SARS-CoV-2); კლინიკური გამოვლინებები, როგორც წესი, მსუბუქი იყო.[17]

  • შემთხვევების უმეტესობა აღინიშნა ოჯახურ კლასტერებში, ან იმ ბავშვებში, რომელთაც ახლო კონტაქტი ჰქონდათ ინფიცირებულ პაციენტთან. ბავშვი იშვიათად არის პირველი შემთხვევა ოჯახურ კლასტერებში.[18] მოზრდილებისგან განსხვავებით, ბავშვებში ასაკის ან სქესის მიხედვით დაავადების მძიმე ფორმის მომატებული რისკი არ აღინიშნება.[19]

ორსულები

  • დადასტურებული COVID-19-ის მქონე 2500-ზე მეტი ორსული ქალის მეტა-ანალიზის თანახმად, ქალების 73.9% იყო მესამე ტრიმესტრში; 50.8% იყო შავკანიანი, აზიელი ან უმცირესობის წარმომადგენელი; 38.2% -ს აწუხებდა სიმსუქნე; და 32.5% -ს ჰქონდა ქრონიკული თანმხლები დაავადებები.[20]

  • დიდ ბრიტანეთში SARS-CoV-2-ით ჰოსპიტალიზაციის ინციდენტობა ორსულებს შორის არის 4.9 ყოველ 1000 ორსულობაზე. ქალების უმეტესობა იყო მეორე ან მესამე ტრიმესტრში. აღნიშნული პაციენტებიდან 41% იყო 35 წლის ან უფროსი, 56% იყო შავკანიანი ან სხვა ეთნიკური უმცირესობის ჯგუფის წარმომადგენელი, 69% იყო ჭარბწონიანი ან სიმსუქნის პრობლემის მქონე, 34%-ს ჰქონდა ფონური დაავადებები.[21]

  • აშშ-ში დაფიქსირებულია ორსულთა დაინფიცირების 51,396 შემთხვევა (28 დეკემბერი, 2020), 9298 ჰოსპიტალიზაცია და 60 გარდაცვალება.[22] დაახლოებით 400,000, 15-40 წლის ასაკის სიმპტომური ინფიცირებული ორსული ქალის მონაცემთა ანალიზის თანახმად, ლათინური და არა-ლათინური, შავკანიანი ორსულები, არაპროპორციულად უფრო ხშირად არიან ინფიცირებულები.[23]

სამედიცინო პერსონალი

  • ინფექციის ინციდენტობა სამედიცინო პერსონალში ვარირებს 0%-დან 49.6%-მდე (პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციით), ხოლო SARS-CoV-2-ის სეროდადებითობის პრევალენტობა ვარირებს 1.6%-დან 31.6%-მდე. მაღალი ვარიაცია სავარაუდოდ დაკავშირებულია პირობების, ექსპოზიციის, საზოგადოებრივი გავრცელების, სიმპტომური სტატუსის, ინფექციის კონტროლის ზომების გამოყენების და სხვა ფაქტორების განსხვავებულობასთან.[24][25]

  • 130 000-მდე სამედიცინო პროფესიონალის სისტემური მიმოხილვის და მეტა-ანალიზის თანახმად, SARS-CoV-2 ანტისხეულების ჯამური სეროპრევალენტობა ანტისხეულებით იყო 8.7%, ყველაზე მაღალი ჩრდილოეთ ამერიკაში (12.7%), შედარებით ევროპასთან (8.5%), აფრიკასთან (8.2%), აზიასთან (4%). სეროდადებითობის რისკფაქტორები იყო: მამრობითი სქესი; შავკანიანი, აზიელი ან ლათინოამერიკელი ეთნიკურობა; COVID-19 პაციენტებთან მუშაობა; სამედიცინო პროფესია.[26]

  • ჯანმრთელობის მსოფლიო მონაცემებში დაფიქსირებული შემთხვევების დაახლოებით 14%-ს შეადგენს სამედიცინო პერსონალი (დიაპაზონი 2-35%).[27]

  • COVID-19-ის მქონე სამედიცინო პერსონალის უმეტესობას კონტაქტი ვირუსთან ჰქონდა სამსახურში. აშშ-ში შეისწავლეს სამედიცინო პერსონალის დაინფიცირების 9000-ზე მეტი შემთხვევა. 55%-ს აღენიშნებოდა კონტაქტი მხოლოდ სამედიცინო დაწესებულებაში, 27%-ს მხოლოდ საოჯახო პირობებში, 13%-ს მხოლოდ საზოგადოებაში და 5%-ს ერთზე მეტ ვითარებაში.[28]

  • ყველაზე ხშირად დაზარალებული სამედიცინო პერსონალი იყო ექთნები. მხოლოდ 5%-ს განუვითარდა მძიმე დაავადება და 0.5% გარდაიცვალა.[29] მძიმე ან კრიტიკული დაავადების ინციდენტობა და სიკვდილობა სამედიცინო პერსონალისთვის უდრო დაბალია, ვიდრე ყველა პაციენტში ერთად.[30]

  • შოტლანდიაში ჩატარებული კვლევის თანახმად, სამედიცინო პერსონალის ნაწილი, რომელიც უშუალო კონტაქტში იმყოფებოდა COVID-19-ით დაინფიცირებულ პაციენტებთან, 3-ჯერ უფრო ხშირად ჰოსპიტალიზდებოდა, ვიდრე პერსონალი, რომელსაც არ ჰქონია უშუალო კონტაქტი პაციენტებთან. იმავე კვლევის მიხედვით, ჰოსპიტალიზაციების 17%-ს შეადგენდა სამედიცინო პერსონალი და მათი ოჯახის წევრები.[31]

  • აშშ-ს 13 კლინიკის ჰოსპიტალიზაციის მონაცემების თანახმად, ჰოსპიტალიზებული ზრდასრული პირების 6% იყო სამედიცინო პერსონალი, აქედან 36%- საექთნო პროფესიები. ჰოსპიტალიზებული პერსონალის 90%-ს ჰქონდა სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადება, ყველაზე ხშირად სიმსუქნე, ჰიპერტენზია და დიაბეტი.[32]

წყაროები

რისკფაქტორები

ინფექციის მაღალი რისკი: გავრცელების მაღალი რისკის რეგიონში მუშაობა ან ცხოვრება (დახურული სივრცეები), საზოგადოებრივი გავრცელების პირობებში მოგზაურობა ან ცხოვრება, სამედიცინო დაწესებულებაში მუშაობა (მოიცავს საავადმყოფოებს და საცხოვრებელ დაწესებულებებს) ბოლო 14 დღის განმავლობაში სიმპტომების გამოვლენამდე.[176]

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მიხედვით, "კონტაქტი" არის ადამიანი, რომელსაც ჰქონდა რომელიმე ჩამოთვლილი ექსპოზიცია შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან სიმპტომების გამოვლენამდე 2 დღით ადრე ან 14 დღის შემდეგ: პირისპირ კონტაქტი შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან 1 მეტრის (3 ფუტი) დისტანციაზე, სულ მცირე 15 წუთით; პირდაპირი ფიზიკური კონტაქტი შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან; COVID-19-ის შესაძლო/დადასტურებული შემთხვევის მოვლა ჰოსპიტალში, პირადი დაცვის საშუალებების გარეშე; სხვა სიტუაციები, რისკის ადგილობრივი შეფასების მიხედვით.[176]

დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების განმარტებით, ახლო კონტაქტი არის პირი, რომელიც ინფიცირებული პაციენტისგან 2 მეტრზე ნაკლებ (6 ფუტი) დისტანციაზე იმყოფებოდა სულ მცირე 15 წუთის განმავლობაში 24 საათის პერიოდში, პაციენტის სიმპტომების დაწყებამდე 2 დღით ადრე (უსიმპტომო პაციენტებში- ტესტირებამდე 2 დღით ადრე). წინა განმარტების თანახმად, ექსპოზიციის 15-წუთიანი პერიოდი უნდა ყოფილიყო უწყვეტი.[177] აღნიშნული ეფუძნება პენიტენციალურ დაწესებულებაში ჩატარებულ კვლევას, რომლის თანახმადაც ოფიცერმა ვირუსი გადადო ექვს პატიმარს მას შემდეგ, რაც 8-საათიანი მორიგეობის განმავლობაში ჯამში 17-წუთიანი კონტაქტი ჰქონდა დაკავებულებთან (ნიღბით და სათვალით).[178]

ხანდაზმული ასაკი ინფექციის რისკფაქტორია.[179] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, ინფექციის ყველაზე მაღალი რისკი ფიქსირდება 40-64 წლის ასაკობრივ ჯგუფში, შემდეგ 75 წელს ზემოთ ასაკის პირებში და 65-74 წლის ასაკობრივ ჯგუფში.[180] ზრდასრულებში მძიმე ავადმყოფობის რისკი იზრდება ასაკთან ერთად. ხანდაზმულები (65 წელს გადაცილებული) ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ არიან.[181][182] ყველაზე მაღალი სიკვდილობა აღინიშნება 80 წლის ან უფროს პაციენტებში.[183] აშშ-ში ხანდაზმულები (≥65 წლის) შეადგენდნენ შემთხვევების 31%-ს, ჰოსპიტალიზირებულთა 45%-ს, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსებულთა 53%-ს, ფატალური შემთხვევების 80%-ს. ყველაზე მძიმე გამოსავალი ფიქსირდებოდა ≥85 წლის პაციენტებში.[7] მიუხედავად იმისა, რომ ასაკი დამოუკიდებელი რისკფაქტორია, რისკი ხანდაზმულებში ნაწილობრივ დაკავშირებულია თანმხლები დაავადებების არსებობასთან.

ფართო გადაცემის შემთხვევები დაფიქსირებულია გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[112] მძიმე ავადმყოფობის რისკი უფრო მაღალია პაციენტებში, რომლებიც ცხოვრობენ ხანდაზმულთა საცხოვრებლებში ან სხვა გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[182] ხანდაზმული პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივ საცხოვრებელ დაწესებულებებში ცხოვრობენ, ფატალური შემთხვევების ერთ მესამედს წარმოადგენენ ინგლისსა და უელსში; სხვა ქვეყნებშიც მსგავსი სურათი ვლინდება. ეს სავარაუდოდ განპირობებულია პირადი დაცვის საშუალებების დეფიციტით, მოწყვლადი მოსახლეობით და ტესტირების არასაკმარისი რაოდენობით.[184] ინგლისში ხანდაზმულთა საცხოვრელები სახლების ერთ მესამედზე მეტში დაფიქსირებულია შემთხვევები.[185] დიდ ბრიტანეთში ოთხ სახლში ჩატარებული კვლევის თანახმად, მცხოვრებთა 26% გარდაიცვალა 2 თვის პერიოდში. ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობა 2 თვის განმავლობაში გაიზარდა 203%-ით, წინა წლებთან შედარებით. მცხოვრებთა დაახლოებით 40%-ს დადებითი შედეგი ჰქონდა SARS-CoV-2-ზე, მათგან 43%-ს უსიმპტომო, ხოლო 18% -ს ჰქონდა ატიპური სიმპტომები.[186] აშშ-ში სპეციალურ საცხოვრებელში მცხოვრები 5000-ზე მეტი მოხუცის კვლევის მიხედვით, 30-დღიანი, ყველა მიზეზით სიკვდილობის მაჩვენებელი იყო 21%. ხანდაზმული ასაკი, მამრობითი სქესი, კოგნიტური და ფიზიკური ფუნქციის შეზღუდვა დამოუკიდებლად იყო დაკავშირებული სიკვდილობასთან.[187]

მამრობითი სქესი წარმოადგენს მძიმე დაავადების, ინტენსიური თერაპიის საჭიროების და სიკვდილიანობის რისკის ფაქტორს.[188] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია მამაკაცებში (18.4%), ვიდრე ქალებში (13.3%).[180] არსებობს ჰიპოთეზა, რომ ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს ანდროგენების არსებობით, ან ქალებთან შედარებით SARS-CoV-2-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულების უფრო დაბალი რაოდენობით ან ქალების უფრო ძლიერი იმუნური პასუხით. თუმცა, საჭიროა დამატებითი კვლევების ჩატარება.[189][190][191] ალკოჰოლის მოხმარების და მოწევის უფრო მაღალი პრევალენტობა შეიძლება ხსნიდეს ინფიცირების სიხშირეს მამაკაცებში.[192]

შავკანიანი, აზიელი და სხვა უმცირესობების წარმომადგენელი (BAME) ჯგუფების ადამიანები ინფიცირების და უარესი გამოსავლის, ასევე ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე თეთრკანიანი მოსახლეობა.[193][194]

დიდი ბრიტანეთის ჯვარედინ-სექციური კვლევის მონაცმეების მიხედვით, სამხრეთ აზიელ და შავკანიან პაციენტებს ჰქონდათ საეჭვო ინფქეციის 1.93 და 1.47 შანსი, შესაბამისად.[195] ეთნიკური უმცირესობების ჯგუფებში პაციენტების საშუალო ასაკი უფრო დაბალია, ვიდრე თეთრკანიან პაციენტებში.[196] დიდი ბრიტანეთის ეთნიკურ უმცირესობებში (სამხრეთ აზიელი, აღმოსავლეთ აზიელი, შავკანიანი, სხვა ეთნიკური უმცირესობები), რომლებიც ჰოსპიტალში იმყოფებოდნენ, უფრო მაღალი იყო ინტენსიურ განყოფილებაში გადაყვანის სიხშირე და ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება, ვიდრე თეთრკანიანებში, მიუხედავად იმისა, რომ დაავადება თავდაპირველად მსგავსი სიმძიმის იყო და კოჰორტა უფრო ახალგაზრდა იყო, ნაკლები თანმხლები დაავადებებით.[197]

დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის მონაცემები (2020 წლის 26 დეკემბრის მდგომარეობით) ასაკზე დაკორექტირების შემდეგ აჩვენებს, რომ ესპანურენოვან ან ლათინოს და არალათინოამერიკელ ინდიელებში, ალიასკას ადგილობრივ მოსახლეობაში და არალათინოამერიკელ შავკანიან მოსახლეობაში ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე დაახლოებით 3.5, 3.5-ჯერ და 3.1-ჯერ აღემატება არალათინოამერიკელი თეთრკანიანების ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს.[198] თუმცა, აშშ-ის კოჰორტული კვლევების მიხედვით არ გამოვლენილა სხვაობა არალათინოამერიკელ შავკანიანებს და ლათინოამერიკელებს შორის თეთრკანიან პაციენტებთან შედარებით მას შემდეგ, რაც დაკორექტირდა სოციდემოგრაფიული ფაქტორებისა და თანმხლები დაავადებების მონაცემები (მაგ. სქესი, ასაკი, დაზღვევა).[199][200] COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებულთა დიდი ეროვნული რეესტრის მონაცემებით, ჰოსპიტალიზაციების შემთხვევათა 50%-ს შეადგენდნენ შავკანიანები და ლათინოსები. სოციოდემოგრაფიული და კლინიკური მახასიათებლების კორექტირების შემდეგ, ეთნიკურობის მიხედვით სიკვდილობა და ძირითადი გულ-სისხლძარღვთა ან ცერებროვასკულური გვერდითი მოვლენების მაჩვენებლები არ განსხვავდებოდა. ეს მიუთითებს, რომ არაპროპორციულად მაღალი ჰოსპიტალიზაციების გამო, შავკანიან და ლათინოს პაციენტებში სიკვდილობისა და ავადობის უფრო მაღალი რისკი შეიძლება იყოს.[201] აშშ-ში 10,000-ზე მეტ გარდაცვლილ პაციენტზე ჩატარებულ კვლევაში გამოვლინდა, რომ გარდაცვლილი ლათინოამერიკელების 35% და არათეთრკანიანების 30% <65 წლის ასაკის იყო, ხოლო თეთრკანიან, არალათინოამერიკელ პაციენტებში იგივე მაჩვენებელი 13%-ს შეადგენდა.[202] 114,000-ზე მეტი COVID-19–ასოცირებული სიკვდილის შემთხვევის შესწავლით აშშ-ში გამოვლინდა, რომ გარდაცვლილთა 51.3% იყო არა-ესპანური წარმოშობის თეთრკანიანი, 24.2% იყო ლათინო-ესპანური წარმოშობის, ხოლო 18.7% იყო არა-ესპანური წარმოშობის შავკანიანი ეთნოსის.[203]

კლინიკური შედეგების მხრივ რასობრივი განსხვავებები ნაწილობრივ შესაძლოა განპირობებული იყოს თანმხლები დაავადებების მაღალი მაჩვენებლებით ზოგიერთ ეთნიკურ ჯგუფში.[204]

თანმხლები დაავადებების მქონე პირებში უფრო მაღალია მძიმე ავადმყოფობის და სიკვდილობის რისკი.[205] თანხმლები დაავადებების რაოდენობასთან ერთად მატულობს ინფექციის სიმძიმის რისკი.[206] აშშ-ში, ჰოსპიტალიზებული პაციენტების დაახლოებით 90%-ს აღენიშნებოდა სულ მცირე 1 თანმხლები დაავადება.[198] COVID-19-ის მქონე ზრდასრულებში ყველაზე პრევალენტური თანხმლები დაავადებებია ჰიპერტენზია, დიაბეტი, ქრონიკული რესპირატორული დაავადება, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება და სხვა ქრონიკული დაავადებები, მაგ. კიბო.[207] დიდ ბრიტანეთში, 20,000 ჰოსპიტალიზებულ პაციენტზე ჩატარებული პროსპექტული ობსერვაციულო კოჰორტული კვლევის მიხედვით, ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო გულის ქრონიკული დაავადება (31%), გაურთულებელი დიაბეტი (21%), ფილტვის არაასთმური ქრონიკული დაავადება (18%) და თირკმელების ქრონიკული დაავადება (16%).[6] მსგავსად, აშშ-ში ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო: გულსისხლძარღვთა დაავადებები (32%), დიაბეტი (30%), ფილტვის ქრონიკული დაავადება (18%). ჰოსპიტალიზაცია ექვსჯერ უფრო ხშირი იყო და სიკვდილი 12-ჯერ უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა პაციენტებში, რომლებსაც თანმხლები დაავადებები ჰქონდათ (შედარებით ჯანმრთელ პაციენტებთან).[208] აშშ-ში მოზრდილების დაახლოებით 56% COVID-19-ის გამო ჰოსპიტალიზაციის რისკის მქონეა, რაც განპირობებულია სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადებების არსებობით. აღნიშნული თანმხლები დაავადებები დაკავშირებულია მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან; შესაბამისად, ცხოვრების სტილის ცვლილებით შესაძლებელია რისკის სტატუსის ცვლილებაც.[209]

345 პედიატრიული შემთხვევიდან 23%-ს ჰქონდა სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ფილტვის ქრონიკული დაავადება, კარდიოვასკულური დაავადება ან იმუნოსუპრესია.[210] ერთი კვლევის თანახმად, ჰოსპიტალიზებული ბავშვების 39%-ს აღენიშნებოდა თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ასთმა, ნევროლოგიური დაავადებები, დიაბეტი, სიმსუქნე, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და ავთვისებიანი/ჰემატოლოგიური მდგომარეობები.[211] თანმხლები დაავადებების მქონე ბავშვებში დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების ფარდობითი რისკი შეადგენს 1.79-ს, ხოლო სიკვდილობის ფარდობითი რისკი კი 2.81-ს, იმ ბავშვებთან შედარებით, რომელთაც თანმხლები დაავადებები არ აღენიშნებათ.[212]

ახალგაზრდების (18-25 წ) დაახლოებით 32%-ს აშშ-ში ჰქონდა თანმხლები დაავადებები, რომლებიც დაავადების მძიმე ფორმის რისკს ზრდიდა, მაგ. გულის მდგომარეობები, დიაბეტი, ასთმა, იმუნური მდგომარეობები, ღვიძლის დაავადებები და სიმსუქნე. მოწევა (ელექტრონული სიგარეტის ჩათვლით) ბოლო 30 დღის განმავლობაში ზრდის რისკს. დაავადების მძიმე ფორმის რისკი ახალგაზრდა არამწეველებში იკლებს 16%-მდე.[213]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ იმყოფებიან გულის მნიშვნელოვანი დაავადებების მქონე პირები (მაგ. გულის უკმარისობა, კორონარული არტერიების დაავადება, კარდიომიოპათია).[206] არითმიები, კორონარული დაავადება და გულსისხლძარღვთა დაავადება მნიშვნელოვნადაა დაკავშირებული ინტენსიურ განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციასთან. გულის უკმარისობა, არითმიები, კორონარული არტერიების დაავადება და გულსისხლძარღვთა დაავადება ასევე უკავშირდება სიკვდილობის მაღალ რისკს.[214] მძიმე დაავადების ან გარდაცვალების ფარდობითი რისკი მნიშვნელოვნად მაღალი იყო პირებში, რომელთაც გულსისხლძარღვთა დაავადების სხვა რისკფაქტორებიც ჰქონდათ (მაგ. ჰიპერტენცია, დიაბეტი) ან უკვე დაწყებული ჰქონდათ გულსისხლძარღვთა დაავადება.[215]

ჰიპერტენზიის მქონე პირები შესაძლოა იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ.[206] ჰიპერტენზია დაკავშირებულია უარყოფით გამოსავლებთან, მათ შორის სიკვდილობასთან, COVID-19-ის მძიმე ფორმასთან, მწვავე რესპირატორულ დისტრესსინდრომთან, ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსებასთან და დაავადების პროგრესირებასთან.[216] ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებში 2.98-ჯერ უფრო მაღალია მძიმე დაავადების რისკი; სიკვდილობის რისკი 2.88-ჯერ მაღალია ჰიპერტენზიის არმქონე პაციენტებთან შედარებით.[217]

სიმსუქნით (≥30 კგ/მ²) ან მძიმე სიმსუქნით დაავადებული პაციენტები (≥40 კგ/მ²) დგანან დაავადების მძიმე ფორმის მომატებული რისკის ქვეშ, ხოლო ჭარბი წონის მქონე პაციენტები (25-30 კგ/მ²) შესაძლოა იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, ამ უკანასკნელი ჯგუფის შესახებ მტკიცებულებები შეზღუდულია.[206] სიმსუქნე დაკავშირებულია ინფიცირების, ჰოსპიტალიზაციის, დამძიმების უფრო მაღალ რისკთან. ასევე ინვეზიური ვენტილაციის საჭიროების და საავადმყოფოში სიკვდილობის მომატებულ რისკთან.[218][219][220] სიმსუქნეს მნიშვნელოვანი როლი აქვს COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილის რისკში, განსაკუთრებით მამაკაცებში და ახალგაზრდებში (<60 წლის ასაკი).[221] სიმსუქნით დაავადებულ პაციენტებში ასევე მაღალია ვენური თრომბოემბოლიისა და დიალიზის საჭიროებსი რისკიც.[222] სხეულის მასის ინდექსის მომატება ორსულებში მძიმე დაავადების მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია.[223] სიმსუქნე ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებაა ბავშვებში. სიმსუქნე მნიშვნელოვნად უკავშირდება მექანიკური ვენტილაციის საჭიროებას 2 წლის და უფროს ბავშვებში (ნიუ იორკში ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის თანახმად).[224]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ დგანან მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პირები. 1-ლი ტიპის ან გესტაციური დიაბეტის მქონე პირები აგრეთვე იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა პაციენტთა ამ ჯგუფების შესახებ მტკიცებულებათა რაოდენობა მწირია.[206] დიაბეტის ჯამური პრევალენტობა COVID-19-ის მქონე პაციენტებში დაახლოებით 15%-ია.[225] დიაბეტი ასოცირებულია დაავადების პროგრესირების, ინტენსიური განყოფილების საჭიროების, მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის, მექანიკური ვენტილაციის და სიკვდილობის მომატებულ რისკთან.[226][227] დიაბეტის მქონე პაციენტებში სიკვდილობის და ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების რისკი მნიშვნელოვნად უფრო მეტია, ვიდრე დიაბეტის არმქონე პირებში (ჯამური რისკების თანაფარდობა 1.88 და 1.61, შესაბამისად).[225] ინგლისში COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილობის შემთხვევების ერთი მესამედი გვხვდება დიაბეტის მქონე პაციენტებში. 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პირებში ჰოსპიტალური სიკვდილობის რისკი 3.5-ჯერ მაღალია, ხოლო მე-2 ტიპის დიაბეტის დროს 2.03-ჯერ.[228] ინგლისში 19 000 კრიტიკული პაციენტის ანალიზის თანახმად, მე-2 ტიპის დიაბეტი ასოცირებულია 20%-ით მეტ სიკვდილობასთან მძიმე პაციენტებში; განურჩევლად ასაკის, სქესის, ეთნიკურობის, სიმსუქნის ან სხვა თანმხლები დაავადებებისა.[229] 1-ლი ან მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებში არასასურველი პროგნოზის და მაღალი სიკვდილობის რისკფაქტორებია ხანდაზმულობა, მამრობითი სქესი, არა-თეთრკანიანობა, დაბალი სოციოეკონომიკური დონე, თირკმლის ფუნქციის დარღვევა, ინსულტის ან გულის უკმარისობის ანამნეზი, გლიკოზირებული ჰემოგლობინის მაღალი დონე, სხეულის მასის მაღალი ინდექსი, C რეაქტიული ცილის მაღალი შემცველობა, დიაბეტური კეტოაციდოზი და ინსულინის გამოყენება.[230][231][232] მიუხედავად ამისა, გლიკოზირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) დონეები არ იყო დაკავშირებული სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებული პაციენტების (დიაბეტის და COVID-19-ის მქონე) დიდ კოჰორტაში აშშ-ში; თუმცა, ინსულინით მკურნალობა და სიმსუქნე ძლიერი და დამოუკიდებელი რისკფაქტორებია ჰოსპიტალური სიკვდილობისთვის.[233] ჰიპერგლიკემია ჰოსპიტალიზაციისას ცუდი პროგნოზის დამოუკიდებელი რისკფაქტორია (დიაბეტის არსებობისას ან დიაბეტის გარეშე).[234][235] ახლადდიაგნოსტირებული დიაბეტის მქონე პაციენტების ჯგუფში უფრო მაღალია სიკვდილობის რისკი, ვიდრე დიაბეტის, ჰიპერგლიკემიის ან ნორმოგლიკემიის ანამნეზის მქონე პაციენტებში.[236] ასეთ პაციენტებში არასასურველი პროგნოზის მიზეზი, მაღალი ალბათობით, არის დიაბეტის სინდრომული ბუნება ისეთ ფაქტორებთან ერთად, როგორებიცაა ჰიპერგლიკემია, ხანდამზულობა და თანხმლები დაავადებების არსებობა (მაგ. სიმსუქნე, ჰიპერტენზია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება).[237] მეტფორმინის გამოყენება დაკავშირებულია შედარებით დაბალ სიკვდილობასთან.[238]

არ არსებობს ზუსტი მტკიცებულება, რომ ასთმის ან ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების (ფქოდ) მქონე პაციენტებში უფრო მაღალია ინფექციის რისკი.[239][240] ფქოდ-ის მქონე პაციენტები (მოიცავს ემფიზემას და ქრონიკულ ბრონქიტს) მძიმე ავადმყოფობის რისკის ქვეშ არიან.[206] ფქოდ დაკავშირებულია მძიმე ავადმყოფობის რისკის და სიკვდილობის 3-ჯერზე მეტად გაზრდასთან.[241] საშუალ ან მძიმე ფორმის ასთმით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[206] მეტა-ანალიზის თანახმად, ასთმა არ არის დაკავშირებული მძიმე დაავადებასთან, უარეს პროგნოზთან და ინტუბაციის/მექანიკური ვენტილაციის მაღალ რისკთან. ასთმის მქონე პაციენტებს სიკვდილობის უფრო დაბალი რისკი ჰქონდათ, ვიდრე ასთმის არმქონე პირებს.[242] ფილტვის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები (მაგ. ცისტური ფიბროზი, ფილტვის იდიოპათიური ფიბროზი) შესაძლოა იმყოფებოდნენ მძიმე დაავადების განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ შეზღუდულია.[206] არ არსებობს მონაცემები იმის შესახებ, რომ პედიატრიული რესპირატორული დაავადებები (ასთმის ჩათვლით) წარმოადგენს ინფექციის ან სიმძიმის რისკფაქტორს.[243]

ინფექციის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ თირკმლის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები. დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პაციენტებში (32.9%), ამ დაავადების არმქონე პაციენტებთან შედარებით (14.4%).[180] თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, ამასთან, არიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშაც.[206] თირკმლის ქრონიკული დაავადების პრევალენტობა COVID-19-ის ფონზე იყო 5.2% (2.3% თირკმლის ბოლო სტადიის დაავადებაზე). ეს თირკმლის მწვავე დაზიანების, როგორც გართულების, დამოუკიდებელი რისკფაქტორია.[244]

კიბოს მქონე პაციენტებს ინფექციის უფრო მაღალი რისკი აქვთ, სავარაუდოდ, იმუნოსუპრესიული მკურნალობის და/ან ჰოსპიტალში ხშირი ვიზიტების გამო.[245] COVID-19-ით ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში კიბოს ჯამური პრევალენტობა დაახლოებით 2.6%-ს შეადგენს. ჩინეთში ინციდენტობა უფრო დაბალია, ვიდრე დასავლეთ ქვეყნებში.[246] ინფექციის მძიმე ფორმის რისკი აგრეთვე მაღალია კიბოთი დაავადებულ პაციენტებში.[206] ონკოლოგიური პაციენტების შემთხვევაში მძიმე დაავადების რისკი 76%-ით მეტია, ვიდრე ონკოლოგიური დაავადების არმქონე პირებში.[247] ასევე მომატებულია უარესი კლინიკური გამოსავლის რისკი, ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობის მაჩვენებელი (განსაკუთრებით მეტასტაზური დაავადების, ჰემატოლოგიური კიბოს ან ფილტვის კიბოს შემთხვევებში). მდგომარეობა უფრო სწრაფად მძიმდება, ვიდრე კიბოს არმქონე პაციენტებში.[248][249] ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის სიხშირის შანსების თანაფარდობა კიბოს მქონე და კიბოს არმქონე ჯგუფებს შორის შეადგენდა 2.88-ს და 2.25-ს (რიგითობა დაცულია).[250] კიბოს მქონე პაციენტებში ჯამური ლეტალობის მაჩვენებელი ჰოსპიტალში შეადგენს 14.1%-ს.[246] ონკოლოგიური დაავადებების მქონე პაციენტებში სიკვდილობის რისკფაქტორებია: მამრობითი სქესი, ხანდაზმული ასაკი, სხვა თანმხლები დაავადებები, ჰიპერტენზია, ფქოდი, გართულებების არსებობა (მაგ. მწვავე რესპირატორული დისტრეს სინდრომი, თირკმლის მწვავე უკმარისობა და ა.შ). ჰემატოლოგიური კიბოს მქონე პაციენტებში სიკვდილობა უფრო მაღალია, ვიდრე მყარი ქსოვილების ავთვისებიანი დაავადების შემთხვევაში. ახლო წარსულში ქიმიოთერაპიის ჩატარება მნიშვნელოვნად არ უკავშირდება სიკვდილობის მომატებულ სიხშირეს.[251] აქტიური ქიმიოთერაპია ან უკანასკნელი 30 დღის განმავლობაში ქიმიოთერაპიის ჩატარება ზრდის სიკვდილის რიკს, თუმცა, ტარგეტული თერაპიები, იმუნოთერაპიები, ქირურგიული ჩარევა და სხივური თერაპია, შეიძლება ითქვას, არ ზრდის დაავადების მძიმე ფორმს ან სიკვდილის რისკს.[252][253] კიბოთი დაავადებული ბავშვები ინფექციის მიმართ უფრო მოწყვლადი არიან, ვიდრე პედიატრიული პაციენტები ონკოლოგიური დაავადების გარეშე. შეზღუდული რაოდენობის მონაცემების მიხედვით, ავადობის საერთო მაჩვენებელი კიბოს მქონე პედიატრიულ პაციენტებში დაბალია და მხოლოდ 5%-ს ესაჭიროება ჰოსპიტალიზაცია.[254]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირები.[206] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების და COVID-19-ის მქონე პაციენტებში, აშშ-ში (პაციენტების საშუალო ასაკი <40 წ), 69% იყო ჰოსპიტალიზებული, 11% იყო მოთავსებული ინტენსიურ განყოფილებაში და 7% გარდაიცვალა.[255] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირებში ინფექცია შესაძლოა გახდეს მწვავე გულმკერდის სინდრომის მიზეზი.[256][257]

მყარი ორგანოს ტრანსპლანტაციის შედეგად იმუნოკომპრომისულ მდგომარეობაში მყოფ პირებს აღენიშნებათ მძიმე დაავადების მაღალი რისკი.[206] მყარი ორგანოების ტრანსპლანტანტის რეციპიენტი პაციენტები იმყოფებიან ჰოსპიტალიზაციის, ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში გადაყვანის და სიკვდილობის მომატებული რისკის ქვეშ. თუმცა, ჰოსპიტალიზაციის მაღალი სიხშირე, შესაძლოა, ასახავდეს მჭიდრო ჰოსპიტალური მონიტორინგის, როგორც უპირატესი სტრატეგიის შერჩევას ასეთ პაციენტებში (და არ მიუთითებს დაავადების სიმძიმეზე). მყარი ორგანოს ტრანსპლანტანტის რეციპიენტ პაციენტებში ჯამური სიკვდილობა შეადგენდა 20%-ს.[258] ღვიძლის ტრანსპლანტანტის რეციპიენტებში ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის მაჩვენებელი არაპროპორციულად მაღალი იყო იმ პაციენტებთან შედარებით, რომლებსაც ტრანსპლანტაცია არ ჩატარებიათ, განურჩევლად ასაკის ან ტრანსპლანტაციის შემდეგ გასული დროისა. ხანდაზმულობა და დიაბეტი პაციენტთა ამ ჯგუფში მნიშვნელოვანი რისკფაქტორებია.[259]

მიმდინარე ან წარსულში მწეველ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[206] ამჟამად მწეველები მძიმე ან კრიტიკული დაავადების რისკის ქვეშ არიან. მოწევის ანამნეზის შემთხვევაშიც მნიშვნელოვნად მაღალია მძიმე და კრიტიკული დაავადების რისკი, ჰოსპიტალური სიკვდილობა, დაავადების პროგრესირება და მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება.[260] მწეველებს, არამწეველებთან შედარებით, სიკვდილობის ორმაგი რისკი გააჩნიათ.[261] ეს შეიძლება უკავშირდებოდეს სასუნთქ გზებში ანგიოტენზინ-გარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის რეცეპტორის მომატებულ ექსპრესიას მწეველებში.[262] ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ მიმოიხილა არსებული მტკიცებულებები და გამოაქვეყნა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოწევა დაკავშირებულია უფრო მძიმე დაავადებასთან და სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში.[263]

ცერებროვასკულური დაავადების მქონე პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[206] COVID-19-ით ინფიცირებულ პაციენტებში ცერებროვასკულური დაავადების ჯამური პრევალენტობა 3%-ს შეადგენს.[264] ცერებროვასკულური დაავადების ანამნეზის მქონე პაციენტებში უფრო მაღალია გვერდითი მოვლენების რისკი, ვიდრე პაციენტებში, რომლებსაც მსგავსი დაავადება არ აქვთ.[265] არსებული ცერებროვასკულური დაავადების მქონე პაციენტებში 2.67-ჯერ უფრო მაღალია ცუდი კლინიკური გამოსავალის შანსები, მათ შორის ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაცია, მექანიკური ვენტილაცია და სიკვდილობა.[266]

დემენცია დაკავშირებულია ინფექციის და მომატებული სიკვდილობის მაღალ რისკთან.[267] დემენციით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ შეზღუდულია.[206] დიაბეტის ინციდენტობა COVID-19-ის მქონე პაციენტებში დაახლოებით 9%-ია.[268] დიდ ბრიტანეთში, 2020 წლის მარტიდან ივნისამდე COVID-19-ით გარდაცვლილ პაციენტებს შორის, ერთ მეოთხედს ჰქონდა დემენცია. დემენცია და ალცჰაიმერის დაავადება ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადება იყო COVID-19-თან ერთად, მარტი-ივნისის (2020) პერიოდში.[269]

ღვიძლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, განსაკუთრებით ციროზით დაავადებული პაციენტები, იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ მწირია.[206] ღვიძლის ქრონიკული დაავადების პრევალენტობა COVID-19 პაციენტებში დაახლოებით 3%-ია. ღვიძლის ქრონიკული დაავადების არსებობა ასოცირებულია უფრო მძიმე დაავადებასთან და ჯამურ სიკვდილობასთან.[270] 30-დღიანი სიკვდილობა უფრომ მაღალია ციროზის მქონე პაციენტებში. სიკვდილის მთავარი მიზეზი რესპირატორული გართულებები ან ღვიძლის ფუნქციის დაქვეითებაა, რაც ღვიძლის ბოლო სტადიის დაავადებით რთულდება.[271]

მეტაბოლური დისფუნქციის თანმხლები, ღვიძლის გაცხიმოვნებით მიმდინარე დაავადების მქონე პირებში (MAFLD; იგივე ღვიძლის არაალკოჰოლური გაცხიმოვნება) აღინიშნება მძიმე ავადობის მაღალი რისკი, შანსების თანაფარდობა 2.93.[272] COVID-19-ის სიმძიმე ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადების მქონე პაციენტებში დაკავშირებულია უფრო მცირე ასაკთან (<60 წ.) და ფიბროზის (FIB-4) საშუალო ან მაღალ ქულასთან.[273][274]

ქირურგიული სიკვდილობა და გართულებები უფრო ხშირია COVID-19-ის მქონე პაციენტებში (არმქონე პაციენტებთან შედარებით).[275] ჩინეთში 34 პაციენტის რეტროსპექტული კვლევით, რომელთაც გეგმიური ქირურგიული ჩარევა ჩაუტარდათ COVID-19-ის ინკუბაციის პერიოდში, აღმოჩნდა, რომ ქირურგიული ჩარევის შემდეგ ყველა პაციენტს განუვითარდა პნევმონია. აღნიშნული პაციენტების დაახლოებით 44%-ის დასჭირდა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში გადაყვანა, ხოლო 20%- გარდაიცვალა.[276] ფილტვის პოსტოპერაციული გართულებები გვხვდება პერიოპერაციული SARS-CoV-2-ის შემთხვევების ნახევარში. ინფექცია დაკავშირებულია უფრო მაღალ სიკვდილობასთან, განსაკუთრებით მამაკაცებში და 70 წელს გადაცილებულ პირებში.[277]

ორსულ ქალებში დაავადების მძიმე ფორმის რისკი უფრო მაღალია.[206] 15-44 წლის ასაკის დაახლოებით 400,000 სიმპტომური ინფექციის მქონე ქალის ანალიზის მიხედვით, ორსულ ქალებში გმაოვლინდა ჰოსპიტალიზაციის, ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში მკურნალობის, ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის ან ექსტრაკორპორული მემბრანული ოქსიგენაციის და სიკვდილის მომატებული რისკი.[23]

იმუნოკომპრომისულ პაციენტებს (მაგ. სისხლის ან ძვლის ტვინის ტრანსპლანტანტის მიმღები პაციენტები, იმუნური დეფიციტის მქონე პირები, კორტიკოსტეროიდების ან სხვა იმუნოსუპრესანტების გახანგრძლივებული კურსის მიმღები პაციენტები) შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე დაავადების მომატებული რისკი; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ მწირია.[206] ნაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივად იღებენ ბიოლოგიურ საშუალებებს, არ ექვემდებარებიან უარესი გამოსავლის რისკს; თუმცა, ბოლო პერიოდში კორტიკოსტეროიდების, თიოპურინის ან კომბინაციური თერაპიის გამოყენება შესაძლოა უკავშირდებოდეს დაავადების მძიმე ფორმის და ცუდი კლინიკური შედეგების მომატებულ რისკს.[278][279] გლუკოკორტიკოსტეროიდებზე ექსპოზიცია ≥10 მგ/დღეში (პრედნიზოლონი) დაკავშირებულია ჰოსპიტალიზაციის უფრო მაღალ რისკთან, რევმატოლოგიური დაავადების მქონე პაციენტებში.[280] ციკლოსპორინით/ტაკროლიმუსით მკურნალობის შემთხვევაში ასევე მომატებული იყო ჰოსპიტალიზაციის რისკი; თუმცა, უცნობია, მომატებული რისკი მედიკამენტს უკავშირდება, ფონურ დაავადებას, თუ სხვა ფაქტორებს.[281] ქვემოთ იხილეთ აივ ინფექცია და აუტოიმუნურ დაავადებები.

აუტოიმუნური დაავადება დაკავშირებულია ინფექციის მომატებულ რისკთან. თუმცა, კლინიკური გამოსავალი არ იყო უარესი როცა შეადარეს აუტოიმუნური დაავადებების მქონე და არმქონე პირები. კორტიკოსტეროიდების გამოყენება ზრდის ინფიცირების რისკს და მძიმე გამოსავლის რისკს; კომბინაციაში დაავადების მოდიფიცირების გამომწვევი ანტირევმატული მედიკამენტები (DMARDs) ასევე ასოცირებულია მძიმე გამოსავლის მომატებულ რისკთან. DMARD მონოთერაპია, განსაკუთრებით სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორის ინჰიბიტორების მოხმარება, ამცირებს მძიმე დაავადების და სიკვდილობის რისკს. მძიმე დაავადებასთან დაკავშირებული სხვა ფაქტორებია: ხანდაზმული ასაკი და თანმხლები დაავადებების არსებობა.[282] გაფანტული სკლეროზით დაავადებულ პირებში ინფექციის მძიმე ფორმის რისკფაქტორებია ნევროლოგიური ქმედუუნარობა, ასაკი და სიმსუქნე.[283] ინაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პაციენტებში ინფექციის რისკი შედარებადია ზოგად მოსახლეობასი ინფიცირების რისკთან, ხოლო პაციენტის კლინიკური შედეგები (ჰოსპიტალიზაცია, ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში მოთავსება და სიკვდილობა) უარესია წყლულოვანი კოლიტის მქონე და კორტიკოსტეროიდებით ან ამინოსალიცილატებით მომკურნალე პაციენტებში. ბიოლოგიური საშუალებებით მომკურნალე პაციენტებში კლინიკური შედეგები უკეთესია.[284]

D ვიტამინის დეფიციტი შეიძლება უკავშირდებოდეს დაინფიცირების მომატებულ რისკს.[285] ობსერვაციული და რეტროსპექტიული კვლევებით გამოვლინდა კავშირი D ვიტამინის დეფიციტსა და ინფექციის მომატებულ რისკს შორის.[286][287][288][289][290] ისრაელში ჩატარებული პოპულაციური კვლევის მიხედვით, COVID-19-ზე დადებითი ტესტის მქონე პაციენტებს D ვიტამინის მნიშვნელოვნად უფრო დაბალი შემცველობა ჰქონდათ პლაზმაში, ვიდრე უარყოფითი ტესტის მქონე პირებს. უნივარიაბელურმა ანალიზმა გამოავლინა კავშირი პლაზმაში D ვიტამინის დაბალ შემცველობასა და ჰოსპიტალიზაციის მომატებულ რისკს შორის. კვლევის დასვკნის თანახმად, D ვიტამინის დაბალი დონე პლაზმაში წარმოადგენს დამოუკიდებელ რისკფაქტორს COVID-19-ის ინფექციისა და ჰოსპიტალიზაციისთვის.[291] მეტა-ანალიზის მიხედვით დადგინა, რომ D ვიტამინის ნაკლებობა ზრდის ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის რისკს, ხოლო დაავადების მძიმე ფორმის მქონე პაციენტებში უფრო ხშირად აღინიშნება D ვიტამინის დეფიციტი მსუბუქი მიმდინარეობის დაავადების მქონე პაციენტებთან შედარებით.[292] ირანში, 235 ჰოსპიტალიზებული პაციენტის ერთმომენტიანი ანალიზის თანახმად, თუ პაციენტს ჰოსპიტალიზაციის დროს შრატში D ვიტამინი ნორმაში ჰქონდა (25(OH)D დონე ≥30 ნანოგრამი/ლ), C-რეაქტიული ცილის კოცნენტრაცია მნიშვნელოვნად დაბალი იყო და ლიმფოციტების რაოდენობა მეტი იყო. ეს ნიშნავს, რომ D ვიტამინის საკმარისი რაოდენობა აუმჯობესებდა იმუნურ ფუნქციას ამ პაციენტებში. მძიმე დაავადება ნაკლებპრევალენტური იყო საკმარისი D ვიტამინის მქონე პაციენტებში, მათ შორის 40 წელს გადაცილებულებში. გარდაცვლილთაგან 90%-ს ჰქონდა ვიტამინის დეფიციტი.[293]

მტკიცებულების თანახმად, შეიძლება არსებობდეს ასოციაცია ჰაერის დაბინძურებასა და COVID-19-ის რისკს შორის.[294][295] შემთხვევების ყველაზე დიდი რაოდენობა დაფიქსირდა იტალიის ყველაზე დაბინძურებულ რეგიონებში, ამასთან, პაციენტებს ამ რეგიონებში დაავადდების უფრო მძიმე ფორმა უვლინდებოდათ, რაც საჭიროებდა ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში მათ მართვას. სხვა რეგიონებთან შედარებით, სიკვდილობის მაჩვენებელი დაბინძურებულ რეგიონებში 2-ჯერ უფრო მაღალი იყო.[296] ერთი კვლევის თანახმად, იტალიის, ესპანეთის, საფრანგეთისა და გერმანიის 66 ადმინისტრაციულ რეგიონში დაფიქსირებული COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილის შემთხვევებიდან 78% დაფიქსირდა მხოლოდ ხუთ რეგიონში, სადაც ჰაერი ყველაზე დაბინძურებული იყო აზოტის დიოქსიდით.[297] ჰარვარდის გამოუქვეყნებელმა კვლევამ დაადგინა, რომ აშშ-ის ჰაერის დაბინძურების მაღალი დონის რეგიონებში მცხოვრებ ადამიანებში COVID-19-ით სიკვდილის რისკი უფრო მაღალია, ვიდრე ნაკლებად დაბინძურებულ ადგილებში მაცხოვრებლებში. მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ წვრილი ნაწილაკების 1 მიკროგრამი/მ³-ით გაზრდა იწვევს COVID-19 სიკვდილის მაჩვენებლის 8%-იან მატებას.[298]

საზოგადოებაში ეპიდაფეთქების გავრცელება, გეოგრაფიული განედი, ტემპერატურა, ნესტი გავლენას ახდენს სეზონური რესპირატორული ვირუსის ქცევაზე.[299] მტკიცებულების თანახმად, ცივი და მშრალი პირობები შეიძლება ხელს უწყობდეს გავრცელებას. თბილი და ნესტიანი გარემო ამცირებს ინფექციების სიხშირეს; თუმცა, მტკიცებულება საკმარისი არ არის დასკვნის გამოსატანად.[300][301] თუმცა, სხვა მტკიცებულების თანახმად, გარემოს ტემპერატურა მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს გავრცელებაზე, განსაკუთრებით ახალი პათოგენის პანდემიის სტადიაზე.[302][303][304] აუცილებელია დამატებითი კვლევა კლიმატის ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, რადგან სხვა კორონავირუსების შემთხვევაში ცივი ტემპერატურა ასოცირებულია მაღალ გავრცელებასთან. მაღალი განედი შესაძლოა ასოცირებული იყოს დაავადების და სიკვდილის მომატებულ რისკთან ზოგიერთ ქვეყანაში.[305] არსებობს დადებითი კორელაცია სიკვდილობის დაბალ სიხშირეს და ქვეყნის სიახლოვეს შორის ეკვატორთან, რაც მიუთითებს მზის ექსპოზიციის (და D ვიტამინის დონის) კავშირზე დაბალ სიკვდილობასთან.[306]

დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია ქალაქებში მცხოვრებ პაციენტებში (26.2%), სოფლად მცხოვრებ პირებთან შედარებით (5.6%); ასევე, უფრო მაღალია სოციალურად შეჭირვებულ რეგიონებში (29.5%), ვიდრე ნაკლებად შეჭირვებულ არეალში (7.7%).[180]

არსებობდა თავდაპირველი, რომ ამ მედიკამენტებით ნამკურნალები პაციენტები იმყოფებიან ინფექციის უფრო მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ, ვინაიდან ვითარდება ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის (ACE2) რეცეპტორის ექსპრესიის აფრეგულაცია.[307] თუმცა, მაღალი ხარისხის მტკიცებულების თანახმად, ამ მედიკამენტების გამოყენება არ ასოცირდება მძიმე დაავადებასთან. არ არსებობს ასოციაცია ამ მედიკამენტებსა და SARS-CoV-2-ის ტესტის დადებითობას შორის სიმპტომურ პაციენტებში.[308][309] ამ მტკიცებულების მიუხედავად, სხვა მეტა-ანალიზის მიხედვით, ანგიოტენზინ II რეცეპტორების ანტაგონისტები, მაგრამ არა ანგიოტენზინგარდამქმნელი ენზიმის (ACE) ინჰიბიტორები, შეიძლება ზრდიდნენ SARS-CoV-2-ით ინფიცირების რისკს <60 წლამდე ზრდასრულებში.[310] ინგლისში 19 000-ზე მეტი პაციენტის პროსპექტული კოჰორტული კვლევის თანახმად, ეს მედიკამენტები დაკავშირებულია COVID-19-ის მნიშვნელოვნად ნაკლებ რისკთან და არ არის დაკავშირებული ინტენსიური მოვლის საჭიროების რისკის მომატებასთან. თუმცა, არსებობს ვარიაციები ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, რის გამოც არსებობს ეჭვი ეთნიკურად სპეციფიკურ ეფექტებზე.[311] დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და კლინიკური დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, მტკიცებულებათა სიმწირის გამო, დასკვნის გაკეთება შეუძლებელია იმის შესახებ, ზრდის თუ ამცირებს COVID-19-ის ან მისი მძიმე ფორმის რისკს აღნიშნული მედიკამენტები.[312] პროფესიული საზოგადოებები გვირჩევენ, რომ პაციენტებმა, რომლებიც უკვე იტარებენ მკურნალობას ამ წამლებით, უნდა განაგრძონ მათი მიღება.[313][314][315]

ერთ-ერთი მეტა-ანალიზის მიხედვით, დისლიპიდემია დაკავშირებულია დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მაღალ რისკთან; თუმცა, მტკიცებულება მწირია.[316][317]

არსებობს მოსაზრება, რომ ამ მედიკამენტების ფონზე ინფექციის რისკი ან მძიმე დაავადების რისკი იზრდება, რადგან სტატინების ფონზე იმატებს ACE2-ის ექსპრესია (ლაბორატორიულ პირობებში, ცხოველებში), რამაც შეიძლება გაააქტიუროს ანთებითი გზა მწვავე რესპირატორული დისტრეს-სინდრომის დროს და გამოიწვიოს უფრო მძიმე დაავადება.[307] ოთხი რეტროსპექტული კვლევის მეტა ანალიზი ასევე მიუთითებს სტატინების მომხმარებლებში ლეტალური ან მძიმე დაავადების რისკის შემცირებაზე.[318] ობსერვაციულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სტატინების ბოლოდროინდელი მიღება არ ასოცირდება მწვავე ინფექციის ან ყველა მიზეზით გამოწვეული სიკვდილობის მატებასთან ან შემცირებასთან.[319] დამატებითი კვლევებია საჭირო სტატინების სავარაუდო თერაპიული ან პირიქით, საზიანო ეფექტების აღმოსაჩენად.[320]

ცნობილია, რომ პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორები ზრდიან ინფექციების რისკს ჰიპოქლორიდრიის გამო. არსებობს დამოუკიდებელი, დოზა დამოკიდებული კავშირის მტკიცებულება ანტისეკრეტორულ მედიკამენტებსა და COVID-19-ის დადებითობას შორის. პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორების მიმღებ პაციენტებს აქვთ COVID-19-ის ტესტის დადებითი პასუხის მნიშვნელოვნად მაღალი ალბათობა იმ პირებთან შედარებით, რომლებიც ამ მედიკამენტებს არ იღებენ. ის პაციენტები რომლებიც იღებენ H2 ანტაგონისტებს, არ იმყოფებიან მომატებული რისკის ქვეშ.[321] პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორით მკურნალობის შემთხვევაში, პაციენტები შესაძლოა ასევე იყვნენ მძიმე კლინიკური შედეგების რისკის ქვეშ.[322][323] პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორების აქტიურ ან რეგულარულ მომხმარებლებს აქვთ მძიმე კლინიკური შედეგების მომატებული რისკი. ამასთან, პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორების მომხმარებელ პაციენტებში მეტია ხანგრძლივი ჰოსპიტალიზაციის ალბათობა არამომხმარებელ პაციენტებთან შედარებით, თუმცა ეს სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ აღმოჩნდა. წარსულში პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორების გამოყენება არ არის დაკავშირებული ინფქეციის მიმართ მიდრეკილების ან მძიმე შედეგების რისკთან.[324]

კვლავ უცნობია, ახდენს თუ არა აივ ინფექცია გავლენას COVID-19-ზე და მის მიმდინარეობაზე. რეტროსპექტული კოჰორტული კვლევის თანახმად, აივ-დადებით პირებში დიდ ბრიტანეთში უფრო მაღალია სიკვდილობის რისკი.[325] პაციენტებზე ჩატარებულმა ყველაზე დიდმა კოჰორტულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სიკვდილობის ნედლი (დასამუშავებელი) მაჩვენებელი უფრო მაღალია აივ დადებით პაციენტებში, აივ უარყოფით პაციენტებთან შედარებით. მიკერძოებულობის მიხედვით შესაბამისობაში მოყვანილმა ანალიზებმა არ გამოავლინა განსხვავება კლინიკურ შედეგებს შორის, რამაც აჩვენა, რომ სიკვდილობის აღნიშნული მაღალი მაჩვენებელი განპირობებული იყო აივ დადებით პაციენტებში დაავადების მძიმე ფორმის რისკფაქტორების მაღალი დატვირთვით. დაავადაბის მძიმე ფორმის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ მამაკაცები, რომლებსაც აღენიშნებათ ანტირეტროვირუსულ თერაპიასთან დაკავშირებული გართულებები.[326] კოჰორტული კვლევის თანახმად, აივ-დადებითი პაციენტები, რომლებიც ტენოფოვირ/დიზოპროქსილ/ემტრიციტაბინს იღებდნენ, აღნიშნავდნენ COVID-19-ის და ჰოსპიტალიზაციის ნაკლებ შემთხვევებს, ვიდრე სხვა ანტირეტროვირუსული თერაპიების ფონზე.[327]

თალასემიით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[206]

დაუნის სინდრომის მქონე პაციენტებს შეიძლება აღენიშნებოდეთ ჰოსპიტალიზაციის და გარდაცვალების მაღალი რისკი, სავარაუდოდ იმუნური დისფუნქციის, გულის პათოლოგიების და ფილტვის პათოლოგიების არსებობის გამო. დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული კოჰორტული კვლევის თანახმად, ჰოსპიტალიზაციის რისკი 4-მაგია, ხოლო COVID-19-ით სიკვდილობის რისკი 10-მაგია დაუნის სინდრომის მქონე პირებში.[328]

ბავშვები შესაძლოა იყვნენ ინფექციის მომატებული რისკის ქვეშ, თუ მათ: აღენიშნებათ ზოგიერთი დაავადება (მაგ. სიმსუქნე, დიაბეტი, ასთმა და ფილტვის ქრონიკული დაავადება, ნამგლისებრუჯრედული დაავადება, იმუნოსუპრესია); სამედიცინო თვალსაზრისით კომპლექსური პრობლემები; აქვთ მძიმე გენეტიკური, ნევროლოგიური ან მეტაბოლური ტიპის დაავადებები; ან გულის თანდაყოლილი დაავადება. თუმცა, მტკიცებულებები არასაკმარისია.[206]

A და B სისხლის ჯგუფები დაკავშირებულია ინფექციის უფრო მაღალ რისკთან, ვიდრე არა-A,B ჯგუფები. A ჯგუფს შეიძლება ახასიათებდეს სიკვდილობის უფრო მაღალი რისკი. არ არსებობს მტკიცებულება AB სისხლის ჯგუფსა და ინფექციის რისკს შორის კავშირზე. 0 სისხლის ჯგუფი სავარაუდოდ იცავს პირს ინფექციისგან. რეზუს (Rh) დადებითი პირები უფრო მოწყვლადები არიან ინფექციის მიმართ, ვიდრე Rh-უარყოფითი.[329] გენომური ასოციაციის კვლევის თანახმად, II ჯგუფის (A) სისხლის მქონე პაციენტებში რესპირატორული უკმარისობის რისკი 45%-ით მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჯგუფის სისხლის მქონე პირებში. ასევე, სისხლის I ჯგუფი (O) დამცველობითი ეფექტით ხასიათდებოდა. ორი ქრომოსომული ლოკუსი ასოცირებულია რესპირატორულ უკმარისობასთან, ერთ-ერთი ემთხვევა ABO სისხლის ჯგუფების ლოკუსს.[175] 

არსებობს გარკვეული ახალი მტკიცებულებები, რომ ნაწლავური მიკროფლორის დისფუნქცია, შესაძლოა, ჩართული იყოს COVID-19-ის პათოგენეზში, თუმცა ეს მოსაზრება არ დადასტურებულა. როგორც ჩანს, ჰოსპიტალიზაციის განმავლობაში პაციენტებს აქვთ სასარგებლო პათოგენების დეფიციტი (Eubacterium ventriosum, Faecalibacterium prausnitzii, Roseburia და Lachnospiraceae taxa) და ოპორტუნისტული პათოგენების ჭარბი ზრდა (Clostridium hathewayi, Actinomyces viscosus, Bacteroides nordi). ნაწლავის მიკრობიომის შემადგენლობა დაკავშირებულია დაავადების სიმძიმესთან.[330][331][332]

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს