პროგნოზი

ლეტალობის მაჩვენებელი

გლობალურად, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებზე დაყრდნობით (2020 წლის 14 ივლისის მდგომარეობით), შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი, რომელიც განისაზღვრება, როგორც აღრიცხული სიკვდილის საერთო რაოდენობის შეფარდება დაავადების დაფიქსირებული შემთხვევების საერთო რაოდენობასთან, არის 4.4%. შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად იცვლება ქვეყნების მიხედვით; კერძოდ, ამჟამად უფრო მაღალია დიდ ბრიტანეტში, საფრანგეთში, იტალიასა და ესპანეთში, ხოლო გაცილებით დაბალია რუსეთში, აშშ-ში, გერმანიაში, ავსტრალიაში, თურქეთში, ისლანდიასა და სინგაპურში.[674]

ჩინეთში შემთხვევათა ლეტალობის ჯამური მაჩვენებელი დაახლოებით 2.3% იყო (0.9% თანმხლები დაავადებების არმქონე პაციენტებში). ეს მონაცემი ეფუძნება 72 314 შემთხვევის სერიას, რომელიც მოიცავდა ყველა აღრიცხულ შემთხვევას 2019 წლის 31 დეკემბრიდან 2020 წლის 11 თებერვლამდე (მეტწილად ჰოსპიტალიზებული პაციენტები).[14] თუმცა, ერთ-ერთი სხვა კვლევის შეფასებით, ჩინეთში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი უფრო დაბალია და შეადგენს 1.38%-ს (არასრული მონაცემების, დემოგრაფიისა და სისტემური შეცდომების ნედლი რიცხვების კორექტირების შემდეგ).[675]

ამ რიცხვების ინტერპრეტაცია საჭიროა უკიდურესი სიფრთხილით. პანდემიის დროს შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი, როგორც წესი, თავდაპირველად მაღალია და მონაცემების დაგროვებასთან ერთად იკლებს. მაგალითად, 2009 წელს, H1N1 გრიპის პანდემიის დასაწყისში, შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი ვარირებდა 0.1%-დან 5.1%-მდე სხვადასხვა ქვეყნებში, მაგრამ საბოლოოდ 0.02%-ს გაუტოლდა.[676] Centre for Evidence-Based Medicine: global COVID-19 case fatality rates external link opens in a new window

ფაქტორები, რომლებიც გავლენას ახდენენ შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელზე:

  • დაავადების მძიმე ფორმის მქონე პაციენტების შემთხვევათა მეტი გამოვლენა

  • ტესტირების შეზღუდვები (ზოგიერთ ქვეყანაში მხოლოდ მძიმე სიმპტომების მქონე პაციენტებს უტარდებათ ტესტირება)

  • ტესტირების სიხშირე თითოეულ ქვეყანაში

  • სიმპტომების გამოვლენასა და სიკვდილს შორის დაყოვნებები

  • ადგილობრივი ფაქტორები (მათ შორის, პაციენტის დემოგრაფიული მონაცემები, ჯანდაცვაზე წვდომა და ჯანდაცვის ხარისხი, სხვა ენდემური დაავადებები). 

მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ სიკვდილის დღიური რაოდენობის ინტერპრეტაციისას საჭიროა სიფრთხილე. კონკრეტულ დღეს აღრიცხული სიკვდილის შემთხვევების რაოდენობა შესაძლოა ზუსტად არ ასახავდეს იმ დღის რეალურ მონაცემს, სიკვდილის შემთხვევათა აღრიცხვაში დაყოვნებების გამო. ეს მოკლე ვადაში ართულებს გაგებას, რამდენად მცირდება სიკვდილის რიცხვი დროთა განმავლობაში.[677]

იტალიაში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი შეიძლება უფრო მაღალი იყოს, რადგან ხანდაზმული მოსახლეობის რაოდენობით იტალია მსოფლიოში მეორე ადგილზეა; ანტიბიოტიკებისადმი რეზისტენტობით გამოწვეული სიკვდილობის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მაჩვენებლით გამოირჩევა ევროპაში; მაღალია მოწევის ინციდენტობა (დაავადების მძიმე ფორმის დადგენილი რისკფაქტორი). COVID-19-თან დაკავშირებული სიკვდილობის აღრიცხვის მეთოდმა შეიძლება ასევე განაპირობა იტალიაში შემთხვევათა რაოდენობის გადაჭარბებით შეფასება. პაციენტი, რომელიც კვდება COVID-19-"ით" და პაციენტი, რომელიც კვდება COVID-19-"ისგან" - ორივე ტიპის შემთხვევა მონაწილეობს სიკვდილობის დაანგარიშებაში. გარდაცვალების მოწმობების მხოლოდ 12% აჩვენებს სიკვდილის პირდაპირ მიზეზად COVID-19-ს, ხოლო 88%-ში ფიქსირდება, სულ მცირე, ერთი თანხმლები დაავადება.[676][678]

შემთხვევათა ლეტალობის ჯამური მაჩვენებელი სავარაუდოდ ნაკლებია ლეტალობაზე, რაც დაფიქსირდა მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის (SARS) (10%) და შუა აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომის (MERS) (37%) დროს.[4] შემთხვევათა ლეტალობის უფრო დაბალი მაჩვენებლის მიუხედავად, COVID-19-მა ბევრად უფრო მეტი ფატალური შემთხვევა გამოიწვია, ვიდრე SARS-მა და MERS-მა ჯამში.[679] 

ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი

ინფექციის ფატალობის მაჩვენებელი (IFR) არის სიკვდილის შემთხვევების პროპორცია ყველა ინფიცირებულს შორის, მათ შორის იგულისხმება დადასტურებული, არადიაგნოსტირებული (მსუბუქი სიმპტომებით ან ასიმპტომურად მიმდინარე) და აღურიცხავი შემთხვევები. ვინაიდან მძიმე/ჰოსპიტალიზებული შემთხვევებში ტესტირება უფრო ხშირია, შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი მგრძნობიარეა შერჩევის ცდომილების (selection bias) მიმართ, ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი კი უკეთ ასახავს დაავადების ლეტალობას, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც მოსახლეობაში ტესტირება ფართომასშტაბიან სახეს იღებს.

"Diamond Princess" საკრუიზო გემზე შექმნილი უნიკალური სიტუაცია იძლევა კარანტინში მყოფ პირებს შორის ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებლის უფრო ზუსტად შეფასების საშუალებას. გემის ბორტზე ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი 0.85% იყო. თუმცა, სიკვდილის ყველა შემთხვევა დაფიქსირდა 70 წელზე უფროსი ასაკის პაციენტებში, შესაბამისად, ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი ახალგაზრდა, ჯანმრთელ მოსახლეობაში შეიძლება გაცილებით დაბალი იყოს.[680]

სეროპრევალენტობის კვლევების მიხედვით იზრდება მტკიცებულებები, რომ ინფექციის პრევალენტობა გაცილებით უფრო მაღალია, ვიდრე ოფიციალურ მონაცემებში ჩანს, ვირუსი კი ნაკლებად ლეტალურია, ვიდრე გლობალურად დაავადებისა და სიკვდილის შემთხვევების რაოდენობა მიუთითებს. თუმცა, ამ კვლევებს შესაძლოა ჰქონდეთ შეზღუდვები და საჭიროებენ რეცენზირებას. მიუხედავად ამისა, აღნიშნული კვლევები გვაჩვენებს, რომ ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი გაცილებით დაბალია, ვიდრე ამჟამინდელი შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი.

  • აშშ: სეროპრევალენტობის კვლევები დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის მიხედვით, სხვადასხვა შტატებში (23 მარტიდან 3 მაისამდე): ნიუ იორკის მეტროპოლიტენის რეგიონი (6.93%); კონეკტიკუტი (4.94%); მიზური (2.65%); იუტა (2.18%); სამხრეთ ფლორიდა (1.85%); ვაშინგტონის შტატის დასავლეთი ნაწილი (1.13%). ეს ნიშნავს, რომ აღრიცხული შემთხვევების რაოდენობას და სეროპროვალენტური კვლევების მიხედვით გამოთვლილ რაოდენობას შორის 6-24-ჯერ უფრო მეტი განსხვავებაა, ვიდრე აქამდე თვლიდნენ (შტატების მიხედვით). ეს ნიშნავს, რომ ლეტალობის მაჩვენებელი აშშ-ში შეიძლება ბევრად დაბალი იყოს, ვიდრე ეს აქამდე ითვლებოდა.[681]

  • ესპანეთი: ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებული სეროპრევალენტობის კვლევა მიუთითებს 5% -იან მაჩვენებელზე, ცხელ წერტილებში გავრცელებული მაჩვენებლები (მაგალითად, მადრიდი) ხუთჯერ აღემატება დაბალი რისკის რეგიონებში დაფიქსირებულ მაჩვენებლებს.[682]

  • შვეიცარია: სეროპრევალენტობის მონაცემები ჟენევიდან მიუთითებს, რომ ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი არის 0.64% ზოგად მოსახლეობაში, 0.0092% 20-49 წლის პირებში, 0.14% 50-64 წლის კატეგორიაში, ხოლო 5.6% ხანდაზმულ (65 და უფროს) ჯგუფში.[683]

  • ირანი: შეფასებითი სეროპრევალენტობა მოსახლეობისა და ტესტის შესრულების მახასიათებლების მიხედვით დაკორექტირების შემდგომ გილანის პროვინციაში იყო 22-33%-ს, რის შედეგადაც ინფექციის ლეტალობის შეფასებითმა მაჩვენებელმა შეადგინა 0.08-0.12%.[684]

  • დანია: სისხლის დონორებში სეროპრევალენტობის კვლევის მიხედვით ინფექციის ლეტალობის შეფასებითი მაჩვენებელი დაახლოებით 0.08%-ს შეადგენს 70 წლამდე ასაკის პაციენტებში.[685]

  • ნიუ იორკი: ტესტირების პირველი რაუნდის შედეგებზე დაყრდნობით, მკვლევართა ჯგუფის შეფასებით, ოლქის მოზრდილი მოსახლეობის დაახლოებით 13.9%-ს გააჩნია ანტისხეულები ვირუსის მიმართ. ოლქში ამჟამინდელი სიკვდილთა რაოდენობის მიხედვით ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი 0.5%-ია.[686]

  • ლოს ანჯელესის ოლქი, კალიფორნია: ტესტირების პირველი რაუნდის შედეგებზე დაყრდნობით, მკვლევართა ჯგუფის შეფასებით, ოლქის მოზრდილი მოსახლეობის დაახლოებით 2.8-5.6%-ს გააჩნია ანტისხეულები ვირუსის მიმართ. ოლქში ამჟამინდელი სიკვდილთა რაოდენობის მიხედვით ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი 0.1-0.2%-ია.[687] ლოს ანჯელესის ოლქში, მოზრდილთა სეროპრევალენტობის გამოქვეყნებული მონაცემების მიხედვით, აპრილის დასაწყისში მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომი კორონავირუსი 2-ის (SARS-CoV-2) მიმართ ანტისხეულების პრევალენტობა მოსახლეობაში შეადგენდა 4.65%-ს. ამ მონაცემის საფუძველზე ავტორები ვარაუდობენ, რომ ოლქის დაახლოებით 367,000 მაცხოვრებელს აქვს ანტისხეულები SARS-CoV-2-ის მიმართ. ეს რიცხვი ბევრად აღემატება იმავე დროს დადასტურებული ინფექციების რაუდენობას, რაც 8430-ს შეადგენდა. დაასვკნეს, რომ დადასტურებულ შემთხვევებზე დაყრდნობით დათვლილი ლეტალობის მაჩვენებელი შეიძლება გაცილებით უფრო მაღალი იყოს, ვიდრე ინფექციების რეალურ რიცხვზე დაყრდნობით გამოთვლილი მაჩვენებელი.[688]

  • სანტა კლარას ოლქი, კალიფორნია: აპრილის დასაწყისში 3300 ადამიანზე ჩატარებული ანალიზის მიხედვით, SARS-CoV-2-ის მიმართ ანტისხეულების სეროპრევალენტობა სანტა კლარას ოლქში მერყეობდა 2.49-4.16% ფარგლებში. ამ მონაცემებზე დაყრდნობით, მკვლევარების შეფასებით, ამ დროისთვის ვირუსით დაინფიცირდა 48,000-81,000 ადამიანი (ოლქის მოსახლეობა დაახლოებით 2 მილიონია). აღნიშნული მონაცემების საფუძველზე მკვლევარების შეფასებით ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელია 0.1-0.2%.[689]

  • გერმანია: სამედიცინო პერსონალში, მესამეული მკურნალობის კლინიკებში საერთო სეროპრევალნტობა დაბალი იყო (1.6%).[690]

  • ისლანდია: ქვეყანა, სადაც ყველაზე მეტი ტესტირება ჩატარდა ერთ სულ მოსახლეზე - ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელი მერყეობს 0.01%-დან 0.19%-მდე.[676]

  • ჩინეთი: სეროდადებითობა ვარირებს 3.2%-დან 3.8%-მდე ვუჰანში, იკლებს ჩინეთის სხვა ქალაქებში, ეპიცენტრიდან მოშორებით.[691]

მონაცემების დაგროვებასთან ერთად სავარაუდოა აღნიშნული შეფასებების ცვლილება.

დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების ამჟამინდელი საუკეთესო დათვლით, სიმპტომური შემთხვევების ჯამური ლეტალობის მაჩვენებელი 0.4%-ია. ის ითვალისწინებს ასიმპტომური შემთხვევების 35%-იან მაჩვენებელს ინფიცირებულთა შორის, რაც ინფექციის ლეტალობის მაჩვენებელს დაახლოებით 0.26%-ს ხდის.[692]

ლეტალობის მაჩვენებელი ასაკისა და თანხმლები დაავადებების გათვალისწინებით

შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი იზრდება ასაკთან ერთად.[675] თანხმლები დაავადებების არსებობა დაკავშირებულია დაავადების მეტ სიმძიმესთან და არასასურველ კლინიკურ გამოსავალთან, ხოლო რისკი იმატებს თანხმლები დაავადებების რაოდენობასთან ერთად.[693]

ჩინეთში სიკვდილის შემთხვევების უმეტესობა დაფიქსირდა 60 წლისა და მეტი ასაკის პაციენტებში და/ან მანამდე არსებული თანმხლები დაავადებების (მაგ., ჰიპერტენზია, დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება)მქონე პირებში. შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო კრიტიკულ შემთხვევებში (49%). ასევე უფრო მაღალი იყო 80 წლის და მეტი ასაკის პირებში (15%), მამაკაცებში (2.8%, ხოლო 1.7% ქალებში) და თანხმლები დაავადების მქონე პაციენტებში (10.5% გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების დროს, 7.3% დიაბეტის დროს, 6.3% ქრონიკული რესპირატორული დაავადების დროს, 6% ჰიპერტენზიის დროს და 5.6% ავთვისებიანი სიმსივნის შემთხვევაში).[14] ერთ-ერთმა სხვა კვლევამ აჩვენა, რომ ჩინეთში ≥60 წლის ასაკის პაციენტებში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი 6.4%-ია, <60 წლის ასაკის პაციენტებში - 0.32%, ხოლო ≥80 წლის ასაკის პაციენტებში - 13.4%.[675]

იტალიაში 60-69 წლის პაციენტებში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი იყო 9.5%, 70-79 წლის პაციენტებში - 35.5%, ≥80 წლის პაციენტებში კი - 52.5%.[694] ლომბარდიის რეგიონში, 1591 კრიტიკული პაციენტის სერიაში უმეტესობა იყო ხანდაზმული მამაკაცი, უდიდეს ნაწილს დასჭირდა მექანიკური ვენტილაცია და მაღალი PEEP, სიკვდილობის მაჩვენებელი ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში იყო 26%.[695]

აშშ-ში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი ყველაზე მაღალი იყო ≥85 წლის პაციენტებში (10-27%), შემდეგ 65-84 წლის პირებში (3-11%), 55-64 (1-3%) და 20-54 (<1%) ასაკობრივ ჯგუფებში და ბოლოს ≤19 წლის პაციენტებში (არ დაფიქსირებულა ფატალური შემთხვევა). სიკვდილის შემთხვევების 80%-ში პაციენტები ≥65 წლის იყვნენ.[17] ვაშინგტონის შტატის ერთ-ერთ ჰოსპიტალში, კრიტიკულად მძიმე პაციენტებში, რომლებიც მოთავსებულნი იყვნენ ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში, შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელმა 67%-ს მიაღწია. ამ პაციენტთა უმრავლესობას აღენიშნებოდა თანხმლები დაავადებები, მათ შორის ყველაზე ხშირად გულის შეგუბებითი უკმარისობა და თირკმლის ქრონიკული დაავადება.[696] ვაშინგტონში, გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებაში მცხოვრებ პირებში შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი შეადგენდა 34%-ს.[697]

შემთხვევათა ლეტალობის მაჩვენებელი, ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, კიბოს მქონე პაციენტებში ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი დაავადებების შემთხვევაში იყო 37%, ხოლო მყარი ორგანოების ავთვისებიანი მდგომარეობის დროს - 25%. ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტთა 55%-ში დაფიქსირდა COVID-19-ით სიკვდილი.[698]

ბავშვებში პროგნოზი კეთილსაიმედოა და როგორც წესი, გამოჯანმრთელდებიან 1-2 კვირის განმავლობაში, ხოლო სიკვდილი ძალიან იშვიათია.[28]

პროგნოზული ფაქტორები

COVID-19-ის მქონე პაციენტებში სიკვდილის წამყვანი მიზეზი არის სუნთქვის უკმარისობა, რომელიც მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომითაა განპირობებული.[699] ნიუ იორკში ჩატარებული კვლევის თანახმად, პაციენტებში, რომლებიც საჭიროებენ ინვაზიურ მექანიკურ ვენტილაციას, სიკვდილობის მაჩვენებელი არის 88%, თუმცა სხვა კვლევებით მაჩვენებელი ბევრად ნაკლებია (36-53%).[176][177][700] სიკვდილის შემთხვევებში სხვა ყველაზე ხშირი გართულებებია მიოკარდიუმის დაზიანება, ღვიძლის ან თირკმლის დაზიანება და მულტიორგანული დისფუნქცია.[701] ნიუ იორკის ერთ-ერთი კვლევის თანახმად, ჰოსპიტალური სიკვდილობის ყველაზე ძლიერი პროგნოზული ფაქტორი ფილტვის ქრონიკული დაავადება იყო, შემდეგ ქრონიკული გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, ხანდაზმულობა და ინტერლეიინ-6-ისა და D-დიმერის მომატებული დონე ჰოსპიტალიზაციის მომენტში.[522] ქ. ვუჰანში 52 კრიტიკულ პაციენტს შორის ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის თანახმად, პაციენტების 61.5% მოკვდა 28 დღის განმავლობაში. ინტენსიურ განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციიდან სიკვდილამდე გასული დროის მედიანა იყო 7 დღე იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც ვერ გადარჩნენ.[702]

პროგნოზული ფაქტორები, რომლებიც დაკავშირებულია დაავადების მძიმე ან კრიტიკულ მდგომარეობაში გადასვლასთან ან სიკვდილთან:[127][167][430][703][704][705][706][707][708][709][710][711][712]

  • ასაკი ≥65 წელი

  • მამრობითი სქესი

  • მოწევა

  • თანხმლები დაავადებების (მაგ., ჰიპერტენზია, დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა ან ცერებროვასკულური დაავადება, სასუნთქი გზების დაავადება, სიმსუქნე, ონკოლოგიური დაავადება) არსებობა

  • დისპნოე, სუნთქვის მაღალი სიხშირე

  • ლიმფოპენია

  • ლეიკოციტოზი

  • თრომბოციტოპენია

  • ნეიტროფილები/ლიმფოციტების მაღალი თანაფარდობა

  • ალბუმინის დაქვეითებული დონე

  • ჰიპერგლიკემია

  • ღვიძლის ან თირკმლის ფუნქციის დარღვევა

  • მომატებული ლაქტატდეჰიდროგენაზა

  • ანთების მარკერების (C-რეაქტიული ცილა, პროკალციტონინი) მომატება

  • გულის ტროპონინი I-ის მომატება

  • D-დიმერის მომატება

  • გახანგრძლივებული პროთრომბინის დრო

  • შრატში ამილოიდი A-ის მომატება

  • CD3+, CD4+, ან CD8+ T უჯრედების დაქვეითება

  • ინტერლეიკინ-6-ის მომატება

  • შრატში კორტიზოლის მომატება

  • ორგანოთა უკმარისობის თანმიმდევრობის შეფასების (SOFA) ან მწვავე ფიზიოლოგიური და ქრონიკული ჯანმრთელობის შეფასების II (APACHE II) მაღალი ქულა. 

ფატალური გამოსავლის ყველაზე ხშირი რისკფაქტორებია: ასაკი ≥65 წელი, მამრობითი სქესი, ჰიპერტენზია, გულსისხლძარღვთა დაავადება, დიაბეტი, ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადება და ონკოლოგიური დაავადებები.[713]

პროგნოზული ქულები

მცირემასშტაბიანი რეტროსპექტრული ობსერვაციული კვლევის მიხედვით, APACHE II ქულათა სისტემა აღმოჩნდა ეფექტური კლინიკური ინსტრუმენტი COVID-19-ის მქონე პაციენტების ჰოსპიტალური სიკვდილობის პროგნოზირებისთვის. მან უკეთესი შედეგები გამოავლინა, ვიდრე SOFA და CURB-65 ქულათა სისტემებმა. APACHE II ქულათა სისტემით 17 ან მეტი ქულა წარმოადგენდა სიკვდილის ადრეულ ინდიკატორს და შესაძლოა, დახმარებოდა მედპერსონალს შემდგომი კლინიკური გადაწყვეტილებების მიღებაში.[704] დამატებითი კვლევები საჭიროა აღნიშნული მიგნების დასადასტურებლად და COVID-19-ის შემთხვევებში პროგნოზული ქულათა სისტემების გამოყენების ვალიდაციისთვის.

შემუშავებულია კლინიკური რისკის ახალი ქულათა სისტემები, დაავადების პროგრესირებისა და კრიტიკული ავადმყოფობის რისკის პროგნოზირებისთვის COVID-19-ით ჰოსპიტალიზბეულ პაციენტებში (მაგ., COVID-GRAM, CALL ქულათა სისტემები).[714][715] COVID-GRAM არის ონლაინ კალკულატორი, რომელიც აფასებს პაციენტში კრიტიკული დაავადების (განისაზღვრება, როგორც ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსება, ინვაზიური ვენტილაცია ან სიკვდილი) განვითარების ალბათობას. COVID-GRAM-მა მიიღო ვალიდაცია ჩინეთის ერთ-ერთ კვლევაში, რომელიც ჩატარდა 1600 პაციენტზე. ქულათა ეს სისტემა ეფუძნება 10 ჩამოთვლილ ცვლადს ჰოსპიტალიზაციის დროს: გულმკერდის რადიოგრაფიული დარღვევა, ასაკი, ჰემოფტიზი, დისპნოე, უგონო მდგომარეობა, თანმხლები მდგომარეობების რაოდენობა, კიბოს ანამნეზი, ნეიტროფილები/ლიმფოციტების თანაფარდობა, ლაქტატდეჰიდროგენაზა და პირდაპირი ბილირუბინი. საჭიროა დამატებითი ვალიდაციის კვლევები, განსაკუთრებით ჩინეთს გარეთ.[715]

რეფრაქტორული დაავადება

რეზისტენტული დაავადება (პაციენტები, რომლებსაც აშკარა კლინიკური და რადიოლოგიური რემისიის ნიშნები არ აღენიშნებათ ჰოსპიტალიზაციიდან 10 დღის განმავლობაში) აღწერილია ჰოსპიტალიზებული პაციენტების თითქმის 50%-ში, ჩინეთში ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის თანახმად (მოიცავდა ერთი ცენტრის 155 პაციენტს). რეზისტენტული დაავადების რისკფაქტორებია: ხანდაზმული ასაკი, მამრობითი სქესი და თანმხლები დაავადებების არსებობა. ამ პაციენტებს, როგორც წესი, უფრო დიდხანს სჭირდებათ ჰოსპიტალიზაცია, რადგან გამოჯანმრთელების ტემპი ნელია.[716]

გამოჯანმრთელებული პაციენტების ინფექციურობა

ჯერჯერობით უცნობია, რამდენად არის გამოჯანმრთელებული პაციენტი ინფექციის გავრცელების პოტენციური წყარო. არსებობს შემთხვევები, როდესაც გაწერის შემდეგ (სიმპტომების ალაგების და 2-დღიანი ინტერვალით ტესტირების ორი უარყოფითი შედეგის მიღების შემდეგ) პაციენტის ტესტი კვლავ დადებითი იყო. ეს მიუთითებს, რომ ზოგიერთი პაციენტი გამოჯანმრთელების პერიოდში შეიძლება კვლავ გადამდები იყოს, თუმცა აღნიშნული მოსაზრება დადასტურებული არ არის.[717][718]

რეინფექცია/რეაქტივაცია

მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის კორონავირუსი 2-ის (SARS-CoV-2) რეაქტივაცია/რეინფექცია აღწერილია პაციენტებში გაწერის შემდეგ. ამ პაციენტებს კლინიკიდან გაწერისა და უკუნტრაკსრიპციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის (RT-PCR) ორი უარყოფითი პასუხის შემდეგ, აღენიშნებათ კვლავ ტესტის დადებითი შედეგი.[719][720][721][722][723][724] უცნობია, აღნიშნულის მიზეზი არის რეინფექცია/რეციდივი/რეაქტივაცია, თუ ტესტირების შედეგი გაწერისას იყო ცრუ-უარყოფითი. გამოითვა ვარაუდი, რომ ერთ-ერთ პაციენტში განმეორებითი ტესტირების დადებითი პასუხის მიზეზი შესაძლოა იყოს ანტივირუსული მკურნალობის შეწყვეტა.[725] მცირე მასშტაბის, ერთმომენტიან კვლევაში, 60 პაციენტიდან 10-ს ჰქონდა დადებითი RT-PCR გაწერიდან 4-24 დღის შემდეგ. ითვლება, რომ დადებითი ტესტი დაკავშირებულია ვირუსის გამოყოფასთან და არა რეინფექციასთან.[726] თუ გაწერისას 2-ის მაგივრად 3 უარყოფით RT-PCR ტესტს დაელოდებით, განმეორებით RT-PCR-დადებითი შედეგის მიღების რისკი დაახლოებით 4-ჯერ მცირდება.[727] საჭიროა შემდგომი კვლევა.

იმუნურობა ინფექციის გადატანის შემდეგ

გამოჯანმრთელებული პაციენტების უმრავლესობას აღენიშნება ტესტით გამოვლენადი რაოდენობის გამანეიტრალებელი ანტისხეულები და უჯრედული იმუნური რეაქცია.[728] მაკაკების კვლევის თანახმად, SARS-CoV-2-ით ინფიცირების შემდეგ ხელახლა დაინფიცირება არ ხდება.[729] ჯერჯერობით, არ არსებობს კარგი ხარისხის მონაცემები იმის შესახებ, აქვთ თუ არა პაციენტებს იმუნიტეტი რეინფექციის მიმართ გამოჯანმრთელების შემდგომ. თუმცა, ხელმისაწვდომი შეზღუდული რაოდენობის მონაცემების მიხედვით, COVID-19-ისგან გამოჯანმრთელების შემდეგ შესაძლოა რეინფექციის მიმართ პაციენტს ჰქონდეს იმუნიტეტი.[730] არსებობს მონაცემები იმის შესახებ, რომ უსიმპტომო ადამიანს შეიძლება ჰქონდეს ინფექციისადმი უფრო დაბალი იმუნური რეაქცია; თუმცა, ეს ჯერ კიდევ არ უნდა დადასტურდეს.[731]

გამოჯანმრთელება

გაწერილი პაციენტების თითქმის 90%, რომლებიც COVID-19-ის შემდეგ გამოჯანმრთელდნენ, უჩივიან სულ მცირე 1 სიმპტომს 2 თვის შემდეგ. პაციენტების მხოლოდ 12.6%-ს არ ჰქონდა სიმპტომები, 32%-ს ჰქონდა ერთი ან ორი სიმპტომი, ხოლო 55%-ს ჰქონდა სამი ან მეტი სიმპტომი. მწვავე ავადმყოფობის ნიშნები ან სიმპტომები არცერთ პაციენტს არ ჰქონდა. ყველაზე ხშირი გრძელვადიანი, პერსისტენტული სიმპტომებია დაღლილობა, დისპნოე, ართრალგია და ტკივილი გულმკერდის არეში.[732]

გაწერის შემდეგ პაციენტებს შეიძლება ჰქონდეთ დაუყოვნებლივი/მოგვიანებითი ნარჩენი პრობლემები, როგორიცაა ფიზიკური (მაგ. ფილტვის და გულის რეაბილიტაცია, ტრაქეოსტომის ჭრილობა, ნაწოლები, დისფაგია, ქრონიკული ხველა, დაღლილობა, ნეიროპათია, კუნთების სისუტე, ქრონიკული ფილტვის დაავადების რისკი), ფსიქოლოფიური და ნეიროფსიქოლოგიური (მაგ. დელირიუმი, კოგნიტური შეფერხება, პოსტტრავმული სტრესული დაავადება, შფოთვა, დეპრესია) და სოციალური დარღვევები (ყოველდღიური აქტივობების შეფერხება).[733]

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით