ეტიოლოგია

ვირუსოლოგია

  • მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის კორონავირუსი 2 (SARS-CoV-2) აქამდე უცნობი ბეტაკორონავირუსია, რომელიც 2019 წლის დეკემბერში აღმოაჩინეს უცნობი ეტიოლოგიის პნევმონიის მქონე პაციენტების კლასტერებში (ჩინეთის ჰუბეის პროვინციაში, ქალაქ ვუჰანში), ბრონქოალვეოლურ ლავაჟის ნიმუშებში.[36]

  • კორონავირუსები გარსიანი რნმ ვირუსების დიდი ოჯახია, რომელთაგან ზოგიერთი იწვევს ავადმყოფობას ადამიანში (მაგ., გაციება, მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომი [SARS], შუა აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომი [MERS]), ხოლო სხვები ცირკულირებენ ძუძუმწოვრებსა და ფრინველებში. იშვიათად ცხოველის კორონავირუსი გადადის ადამიანებზე, შემდეგ კი ადამიანებს შორის ვრცელდება. ასე მოხდა მძიმე მწვავე და შუა აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომების გამომწვევი ვირუსების შემთხვევაშიც. 

  • SARS-CoV-2 მიეკუთვნება Sarbecovirus ქვეგვარს, ოჯახს - Coronaviridae, იგი მეშვიდე კორონავირუსია, რომელიც ადამიანებს აინფიცირებს. ვირუსი წააგავს SARS-ის მსგავს კორონავირუსს, რომელიც ღამურებში გვხვდება, თუმცა განსხვავდება SARS-CoV და MERS-CoV ვირუსებისგან.[37][38] სრული გენომი დადგენილია და გამოქვეყნებულია GenBank-ში. GenBank external link opens in a new window

  • წინასწარი კვლევის თანახმად, ჩინეთში არსებობს ვირუსის ორი ძირითადი ტიპი (ან შტამი) – L და S ტიპები. L ტიპი უფრო ხშირი იყო ეპიდაფეთქების საწყის ეტაპზე ვუჰანში და შეიძლება უფრო აგრესიული იყოს (თუმცა, ეს ვარაუდია), ხოლო იანვრის პირველი ნახევრის შემდეგ მისი სიხშირე შემცირდა. აღნიშნული მიგნების რელევანტურობა ამ ეტაპზე უცნობია და საჭიროა დამატებითი კვლევები.[39] სინგაპურში SARS-CoV-2-ის 382-ე ნუკლეოტიდის დელეციის ვარიანტის მქონე პაციენტებს აღენიშნებოდათ ინფექციის შედარებით უფრო მსუბუქი მიმდინარეობა, ველური ტიპის ვირუსით ინფიცირებულებთან შედარებით.[40]

com.bmj.content.model.Caption@7f06387f[Figure caption and citation for the preceding image starts]: ილუსტრაცია, რომელზეც ჩანს მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის კორონავირუსი-2-ის (SARS-CoV-2) ულტრასტრუქტურული მორფოლოგია ელექტრონული მიკროსკოპიით.დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრები (CDC) [Citation ends].

ვირუსის წარმოშობა

  • პაციენტების თავდაპირველ უმეტესობას დაუდგინდა კავშირი სამხრეთ ჩინეთის ჰუანანის ზღვის პროდუქტების ბაზართან, რომელიც არის ცოცხალი ან "სველი" ბაზარი, რაც მიუთითებს ვირუსის ზოონოზურ წარმოშობაზე.[4][5][41] პირველ 425 დადასტურებულ შემთხვევაში ვირუსის გავრცელების დინამიკის თავდაპირველი შეფასების თანახმად, 2020 წლის 1 იანვრამდე შემთხვევების 55% დაკავშირებული იყო ჰუანანის სამხრეთ ჩინეთის ზღვის პროდუქტების ბაზართან; ამ თარიღის შემდეგ კი შემთხვევების მხოლოდ 8.6% უკავშირდება ბაზარს. ეს მეტყველებს ახლო კონტაქტისას ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემაზე 2019 წლის დეკემბრის მეორე ნახევრიდან.[41]

  • ზოგიერთი კვლევის თანახმად, SARS-CoV-2- შეიძლება იყოს ღამურის კორონავირუსის და უცნობი წარმოშობის კორონავირუსის რეკომბინანტი.[37][38][42][43] პანგოლინები დასახელებულნი არიან, როგორც ვირუსის შესაძლო შუალედური მასპინძლები; თუმცა, ცხოველ მასპინძლებში ვირუსი იდენტიფიცირებული ჯერ არ არის.[44][45][46] SARS-CoV-2-ის წარმოშობის დასადგენად საჭიროა დამატებითი კვლევების წარმოება.

გავრცელების დინამიკა

  • რესპირატორული გზით გადადება გავრცელების მთავარი გზაა, რისკის მთავარი განმსაზღვრელი ფაქტორებია სიახლოვე და ვენტილაცია.[47] არსებული მკტიცებულებების მიხედვით, ინფექციის გადაცემა ადამიანებს შორის, ძირითადად, ვითარდება ინფიცირებულ პირებთან პირდაპირი, ირიბი ან მჭიდრო კონტაქტის შემთხვევაში ისეთი ინფიცირებული სეკრეციების საშუალებით, როგორებიცაა ნერწყვი და რესპირატორული სეკრეციები ან რესპირატორული წვეთები, რაც გამოიყოფა მაშინ, როდესაც ინფიცირებული პაციენტი ახველებს, აცემინებს, საუბრობს ან მღერის.[48]

  • აეროგენული ტრანსმისია შესაძლოა მოხდეს ჯანდაცვის დაწესებულებაში, აეროზოლის წარმომქნელი პროცედურების შესრულების დროს. არსებობს ეპიდაფეთქების ზოგიერთი ანგარიში, რომლის მიხედვით ინფექციის აეროგენული ტრანსმისია საზოგადოებრივ პრიობებშიც შესაძლებელია (გარკვეულ შემთხვევებში); თუმცა, ამ ანგარიშებში საუბარია შენობის შიგნით არსებულ, ხალმხრავალ სივრცეებზე, რომელსაც ცუდი ვენტილაციური სისტემა აქვს და სადაც ინფიცირებული პაციენტი შესაძლოა მძიმედ სუნთქავდეს(მაგ. რესტორნები, გუნდური სიმღერის პრაქტიკის სივრცეები, ფიტნეს დარბაზები). ამასთან, აღნიშნული კლასტერების დეტალური გამოკვლევით ირკვევა, რომ ამ ანგარიშებში აღწერილი ტრანსმისიის ფაქტების რეალური მიზეზი შესაძლოა ვირუსის წვეთებით და ფომიტებით გავრცელება იყოს.[48][49]

  • ფომიტური გადაცემა (ფომიტებთან პირდაპირი კონტაქტით) შეიძლება მოხდეს, მაგრამ მტკიცებულება გავრცელების ამ გზასთან დაკავშირებით არ არის ცალსახა. იმ შემთხვევებში, როცა იყო ეჭვი ფომიტებით გადაცემაზე, ვერ გამოირიცხა რესპირატორული გადაცემა.[47] ექსპერიმენტულ პირობებში, ვირუსი უფრო სტაბილური აღმოჩნდა პლასტმასსა და უჟანგავ ფოლადზე (72 საათამდე), ვიდრე სპილენძზე (4 საათამდე) და მუყაოზე (24 საათამდე), თუმცა, ეს არ ასახავს რეალურ პირობებში ვირუსის ქცევას.[50] სამედიცინო პირობებში ვირუსი ფართოდ ვრცელდება ჰაერში და ზედაპირებზე როგორც ინტენსიური თერაპიის, ასევე ზოგად განყოფილებებში.[51] თუმცა, ამ ნიმუშებიდან ვირუსის კულტივირება ვერ მოხერხდა, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ვირუსის დეპონირება შესაძლოა ასახავდეს არასიცოცხლისუნარიან ვირუსულ რნმ-ს.[52][53][54]

  • მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლებელია ფეკალურ-ორალური გზით გადაცემა (ან რესპირატორული გადაცემა აეროზოლირებული განავლით), მტკიცებულება ძალიან მწირი და სუსტია.[47] ჯამში, SARS-CoV-2-ის რნმ-ის ფეკალური გავრცელების სიხშირე დაახლოებით 51%-ია, ნიმუშების 64% რჩება დადებითი საშუალოდ 12.5 დღე (მაქსიმუმ 33 დღე) მას შემდეგ, რაც რესპირატორული ნიმუში უარყოფითი გახდება.[55] 

  • არ არის აღწერილი გადაცემა სხვა ბიოლოგიური სითხეებით (მაგ. სქესობრივი კავშირი ან სისხლისმიერი).[47] ვირუსი შეიძლება აღმოაჩინოთ სისხლში, თავზურგტვინის სითხეში, პერიკარდიუმის სითხეში, პლევრის სითხეში, შარდში, სპერმაში, ნერწყვში, თვალის ქსოვილში, ცრემლებში და კონიუნქტივურ სითხეში, ასევე შუა ყურში და მასტოიდზე; თუმცა, ვირუსის ან მისი კომპონენტების არსებობა ამ სივრცეებში არ ნიშნავს ინფექციურობას.[56][57][58][59][60][61][62][63][64][65][66][67]

  • იშვიათად ხდება ვერტიკალური ტრანსმისია, ასევე ფიქსირდება ვირუსის ტრანსპლაცენტური გადაცემაც.[47] ვერტიკალური ტრანსმისია ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 2.3%-ში, როგორც წესი, ორსულობის მესამე ტრიმესტრში.[68] ინფექციის სიხშირე არ არის უფრო მაღალი ვაგინალური მშობიარობის ან დედასთან კონტაქტის/ძუძუთი კვების შემთხვევაში.[69] ვირუსის ფრაგმენტები გამოვლენილია დედის რძეში; თუმცა, არ იდენტიფიცირებულა რეპლიკაციის უნარის მქონე ვირუსი, რაც მიუთითებს, რომ დედის რძით გადაცემის რისკი ნაკლებად სავარაუდოა.[70][71][72] ვერტიკალური ტრანსმისია ნაკლებსავარაუდოა სწორი ჰიგიენის დაცვის შემთხვევაში.[73]

  • ერთ-ერთი სისტემური მიმოხილვის მიხედვით, ნოზოკომიური ტრანსმისია დაფიქსირდა პაციენტთა 44%-ში; თუმცა, ეს მიმოხილვა შემოიფარგლა შემთხვევათა სერიით, რომელიც ჩატარდა ვუჰანში, ეპიდაფეთქების დასაწყისში, ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ზომების მიღებამდე.[74] ნოზოკომიური ინფექციის სიხშირე ლონდონის დიდ საუნივერსიტეტო ჰოსპიტალში იყო 15% ეპიდაფეთქების პიკში.[75] ინდექს შემთხვევებთან ექსპოზირებული სამედიცინო პერსონალის (არ იგულისხმება აეროზოლის წარმომქმნელი პროცედურები) აღმწერი უკანასკნელი ანგარიშების მიხედვით არ ფიქსირდება (ან ფიქსირდება მცირე რაოდენობით) ინფექციის ნოზოკომიური ტრანსმისიის შემთხვევა, როდესაც პერსონალი იყენებს კონტაქტურ და წვეთოვან დაცვის ზომებს.[48][76]

ტრანსმისიის დინამიკა სიმპტომებთან მიმართებაში

  • სიმპტომური გავრცელება

    • ტრანსმისია, როგორც ჩანს, ყველაზე ძლიერია სიმპტომური პაციენტებისგან, განსაკუთრებით სიმპტომების გამოვლენის დროს.[2][77][78][79][80][81][82][83]

  • პრესიმპტომური გადაცემა

    • ტრანსმისია შესაძლოა მოხდეს ინკუბაციურ პერიოდში, ძირითადად სიმპტომების გამოვლენამდე 1-3 დღით ადრე.[2] 

    • ჩინეთში პრესიმპტომური გადაცემა დაფიქსირდა შემთხვევათ 12.6%-ში, ხოლო ეს მაჩვენებელი სინგაპურში 6.4%-ს შეადგენდა.[84][85] 

    • სიმპტომების არმქონე პაციენტები შესაძლოა იყვნენ პრესიმპტომურ ფაზაში ან დარჩნენ მუდმივად ასიმპტომურები.

  • უსიმპტომო გადაცემა

    • ფიქსირდება ასიმპტომური შემთხვევებიდან (ლაბორატორიულად დადასტურებული შემთხვევები, როდესაც პაციენტები არ ამჟღავნებენ სიმპტომებს) ვირუსის გადაცემის ფაქტები.[86][87] მიუხედავად აღნიშნულისა, მტკიცებულებები მწირია და ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია აცხადებს, რომ ასიმპტომური შემთხვევებიდან ვირუსის ტრანსმისიის რისკი გაცილებით დაბალია სიმპტომების მქონე პაციენტებთან შედარებით, ხოლო ეპიდემიის ჯამური დინამიკის მთავარი მამოძრავებელი ასიმპტომური შემთხვევები არ არის.[88][89] არაერთი კვლევის თანახმად არ არსებობს ასიმპტომური შემთხვევებიდან ვირუსის გადაცემის მტკიცებულება.[90][91][92]

    • მოსახლეობაში უსიმპტომო შემთხვევების პრევალენტობის გამოთვლა რთულია. 50,000 პირზე ჩატარებული მეტა-ანალიზის თანახმად, დადასტურებული შემთხვევების 15.6%-ის მქონე პაციენტები ტესტირების დრის ასიმპტომურები იყვნენ, ხოლო მათ ნახევარ სიმპტომები მოგვიანებით განუვითრდა.[93] თუმცა, ასიმპტომური შემთხვევების პროპორციები მერყეობს 1.2%-დან 80%-მდე სხვადასხვა საკვლევი პოპულაციის მიხედვით.[94][95][96][97][98][99][100] იმ ადამიანების ჯამური წილი, რომელიც ინფიცირდა და დარჩა ასიმპტომური ინფექციის სრული მინდინარეობის განმავლობაში, შეადგენდა 20%-ს.[101]

    • ასიმპტომური ტრანსმისიის წყარო შესაძლოა იყოს სამედიცინო პერსონალი. ინფიცირებული პაციენტების განყოფილებაში მომუშავე სამედიცინო პერსონალის 7.6% დადებითი იყო SARS-CoV-2-ის ანტისხეუელბზე; თუმცა, მათგან მხოლოდ 58% აღნიშნავდა სიმპტომების არსებობას.[102] ჯანდაცვის თითქმის 2800 პროფესიონალის ჯვარედინი კვლევის თანახმად, COVID-19-ზე მომუშავე უსიმპტომო პერსონალიდან 5.4%-ს ჰქონდა დადებითი ტესტი, ხოლო მათში, ვინც COVID-19-ზე არ მუშაობენ, მაჩვენებელი 0.6% იყო.[103] 

    • ბავშვები უფრო ხშირად არიან უსიმტპომოები.[93] ბავშვებში ასიმპტომური შემთხვევების ჯამური პროპორცია ჩაითვალა მნიშვნელოვნად (დაახლოებით 40%).[104][105] თუმცა, ერთ-ერთი ბოლოდროინდელი კვლევის მიხედვით ასიმპტომური ინფექციის სიხშირე ბავშვებში 1% აღმოჩნდა, ხოლო მოზრდილებში 9%.[106]

სუპერ-გავრცელება

  • ფიქსირდება სუპერგავრცელების შემთხვევები. მსგავსი მოვლენები დაკავშირებულია ეპიდაფეთქების დასაწყისში ფეთქებად, სწრაფ ზრდასა და შემდგომ ეტაპებზე სტაბილურ გავრცელებასთან.[107] 

  • სუპერგავრცელების შემთხვევები ფიქსირდება ისეთი მოვლენების ფარგლებში, როგორებიცაა რელიგიური შეკრებები, ოჯახური შეკრებები, ქორწილები, გუნდური ქმედებები, ახალგაზრდული ბანაკები, ფიტნეს გაკვეთილები, ბიზნეს კონფერენციები და ქოლცენტრებში მუშაობა.[47][108] ფართოდ გავრცელებული ტრანსმისია აგრეთვე ფიქსირდება გრძელვადიანი მოვლის დაწსებულებებში, უსახლკაროთა თავშესაფრებში, პენიტენციურ დაწესებულებებში, ხორცისა და ფრინველის გადამამუშავებელ სათავსებში, ასევე საკრუიზო გემებზე.[109][110][111][112][113][114][115] 

  • შეზღუდული გავრცელება დაფიქსირდა ბაღებში, სკოლებსა და უნივერსიტეტებში. ინფიცირებულებმა შეიძლება გადადონ ინფექცია ოჯახის წევრებსაც.[116][117][118]

  • ამ პირთაგან ზოგიერთი შეიძლება იყოს ვირუსის სუპერ-გამავრცელებელი, მაგრამ ამის მიზეზი ხშირად უფრო კომპლექსურია, ვიდრე ვირუსის ჭარბი გამოყოფა და სავარაუდოდ სხვადასხვა ქცევითი თუ გარემო ფაქტორით აიხსნება.[119]

ვირუსის გავრცელების ფაქტორები

  • ინკუბაციის პერიოდი

    • ინკუბაციური პერიოდი გრძელდება 1-დან 14 დღემდე, მედიანა 5-6 დღეა.[2][120] ინფექციურობა პიკს აღწევს სიმპტომების გამოვლენამდე 1 დღით ადრე და იკლებს 7 დღის განმავლობაში.[47]

  • რეპროდუქციის რიცხვი (R₀)

    • წინასწარი ანგარიშების თანახმად, ვირუსის რეპროდუქციული რიცხვი, ანუ ერთი ინფიცირებული პაციენტის მიერ დაინფიცირებული პირების რაოდენობა, დაახლოებით არის 2.2 - 3.3.[41][121][122] დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების ამჟამინდელი საუკეთესო დათვლით, რეპროდუქციის რიცხვი 2.5-ია (2020 წლის 10 სექტემბრის მონაცემებით).[123] 

    • R₀ იკლებს, როდესაც მიიღება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის (მაგ. სოციალური დისტანცირება) ზომები.[124]

  • მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი

    • მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი ზომავს, პირველად შემთხვევასთან ექსპოზირებული პირების რა პროპორციას უვითარდება ინფექცია.

    • ჯამში, ოჯახის წევრებში მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი არის 18.1%; თუმცა, კვლევებს შორის ვლინდება მნიშვნელოვანი ჰეტეროგენურობა, 3.9-54.9%. სიხშირე უფრო მაღალია სიმპტომური შემთხვევების დროს, ვიდრე უსიმპტომო პაციენტებთან; ზრდასრულები უფრო ხშირად ავითარებენ ინფექციას, ვიდრე ბავშვები. საწყისი შემთხვევის მეუღლეები უფრო ხშირად ინფიცირდებიან, ვიდრე სხვა ნათესავები/ოჯახის წევრები. მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი ჯანდაცვის დაწესებულებებში დაახლოებით 0.7%-ია.[125]

    • მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი ახლო კონტაქტებში დაახლოებით 0.45-3.7%-ია.[88][126][127] 

    • 391 შემთხვევის და 3410 კონტაქტის კვლევის თანახმად, მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი იზრდება პირველადი შემთხვევის სიმძიმის შესაბამისად (ე.ი. 0.3% სიმპტომური შემთხვევების, ხოლო 6.2% მძიმე/კრიტიკული შემთხვევების დროს).[88]

    • მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი პრესიმპტომური პირების ახლო კონტაქტებისთვის დაახლოებით 3.3%-ია, სიხშირე 16.1%-ია საყოფაცხოვრებო პირებისთვის, 1.1%-იაა სოციალური კონტაქტებისთვის და 0%-ია სამუშაო ადგილზე კონტაქტებისთვის.[128] 

    • <5 წლამდე ბავშვებში მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი უფრო დაბალია, ვიდრე უფროს ბავშვებში. ინფექციის რისკი უფრო მაღალია თუ დედაა ინფიცირებული.[129] მეორეული დაზიანებადობის მაჩვენებელი სკოლაში და ბაღში შეადგენდა 1.2%-ს (ბავშვებში).[130]

  • ვირუსული დატვირთვა

    • ვირუსული დატვირთვა ყველაზე მაღალია ზემო სასუნთქ გზებში (ნაზოფარინქსი და ოროფარინქსი), ინფექციის საწყის ეტაპებზე და შემდეგ იზრდება ქვედა სასუნთქ გზებშიც (ნახველი). ვირუსული დატვირთვა სწრაფად მცირდება სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ. მძიმე დაავადების მქონე პაციენტებს ვირუსული დატვირთვა უფრო მაღალი აქვთ, ვიდრე მსუბუქ შემთხვევებს.[47]

    • ზემო სასუნთქ გზებში ვირუსული დატვირთვა მსგავსია უსიმპტომო პაციენტებსა და მსუბუქი სიმპტომების მქონე პაციენტებს შორის.[131]

  • ვირუსის გამოყოფა

    • ვირუსის გამოყოფის ხანგრძლივობის მედიანა სიმპტომების ალაგებიდან 8-დან 20 დღემდე მერყეობს. თუმცა, ვირუსის გამოყოფა სხვადასხვა სინჯში დაფიქსირებულია 60 დღემდე. ერთ ორსულში ფიქსირდებოდა 104 დღის განმავლობაში.[132][133][134][135][136][137][138]

    • ვირუსის გამოყოფის პერიოდი უფრო ხანგრძლივი იყო სიმპტომურ პაციენტებში, ვიდრე უსიმპტომოებში (25.2 დღე და 22.6 დღე, შესაბამისად) და დაავადების მძიმე ფორმის მქონე პირებში მსუბუქ პაციენტებთან შედარებით (21 დღე და 14 დღე, შესაბამისად).[139][140]

    • ინფექციურობის პერიოდი გაცილებით უფრო მოკლეა ვიდრე ვირუსის გამოვლენადი გამოყოფის ხანგრძლივობა. დაავადების მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის შემთხვევაში, სიმპტომების გამოვლენიდან 10 დღის შემდეგ, ხოლო მძიმე და კრიტიკული დაავადების შემთხვევაში 20 დღის შემდეგ არ ფიქსირდება სიცოცხლისუნარიანი ვირუსის იზოლირების ფაქტი, მიუხედავად ვირუსის განგრძობადი გამოყოფისა. ვირუსის გამოყოფის დინამიკის შესახებ მონაცემები პერსისტენტული ასიმპტომური ინფექციის მქონე პაციენტებში არათანმიმდევრულია.[47] არ არსებობს ზუსტი მტკიცებულება ვირუსის გამოყოფის ხანგრძლივობისა და ინფექციურობის ხანგრძლივობის შესახებ.[141] 

    • ვირუსის გახანგრძლივებულ გამოყოფასთან დაკავშირებული ფაქტორებია: მამრობითი სქესი, ხანდაზმული ასაკი, თანმხლები ჰიპერტენზია, ჰოსპიტალიზაცია სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ დაგვიანებით ან დაავადების მძიმე ფორმით და ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის ან კორტიკოსტეროიდების გამოყენება.[142]

პათოფიზიოლოგია

მიუხედავად იმისა, რომ პათოფიზიოლოგია ჯერჯერობით სრულად არ არის აღწერილი, დადასტურებულია, რომ SARS-CoV-2 უკავშირდება ანგიოტენზინ-გარდამქმნელი ფერმენტი 2-ის (ACE2) რეცეპტორს ადამიანებში, რაც მიანიშნებს SARS-ის მსგავს პათოგენეზზე.[38][143] SARS-CoV-2-ის წვეტიანი გლიკოპროტეინის რეცეპტორის შემაკავშირებელი დომენის (რაც პასუხისმგებელია ვირუსის მასპინძელ უჯრედში შეღწევაზე) უნიკალური სტრუქტურული მახასიათებელი, SARS-CoV-თან შედარებით, ამ ვირუსს ანიჭებს მასპინძლის უჯრედზე ACE2-ის რეცეპტორთან შეკავშირების უფრო მაღალი აფინურობას.[144] სხვა კორონავირუსებზე არსებული მექანისტიკური მტკიცებულებების თანახმად, SARS-CoV-2 შეიძლება ამცირებდეს ACE2-ის მოქმედებას, რაც გამოიწვევს პლაზმაში ანგიოტენზინ-II-ის ტოქსიკურ დაგროვებას და, შედეგად, მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომისა და ფულმინანტური მიოკარდიტის განვითარებას.[145][146]

ადამიანის ძირითად ფიზიოლოგიური სისტემებზე დაფუძნებული ერთუჯრედული რნმ-ის სეკვენსირების მონაცემთა ანალიზის მიხედვით, SARS-CoV-2-ის მიმართ უფრო მგრძნობიარე ორგანოებია ფილტვები, გული, საყლაპავი, თირკმელი, შარდის ბუშტი და თეძოს ნაწლავი. ეს განპირობებულია ამ ორგანოებში ACE2 რეცეპტორის მაღალი ექსპრესიით.[147] ეს შეიძლება ხსნიდეს ფილტვგარე გამოვლინებებს, რომლებიც ინფექციას ახასიათებს. ACE2-ის დაბალი ექსპრესია ცხვირის ეპითელიუმში <10 წლამდე ბავშვებში, შედარებით ზრდასრულებთან, შეიძლება ხსნიდეს თუ რატომ არის COVID-19 ნაკლებად პრევალენტური ბავშვებში; თუმცა, საჭიროა დამატებითი კვლევები.[148]

ვირუსი იყენებს მასპინძლის ტრანსმემბრანულ პროტეაზა სერინ 2-ს (TMPRSS2) S ცილის პრაიმინგის, ასევე ვირუსისა და მასპინძელი უჯრედის მემბრანების შეერთების მიზნით.[149] TMPRSS2-ის უფრო მაღალი ექსპრესია აღინიშნა შავკანიანი მოსახლეობის ცხვირის ეპითელიუმში აზიელ, ლათინოს, თეთრკანიან და შერეული რასა/ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენლებში, რაც შესაძლოა წარმოადგენდეს შავკანიან მოსახლეობაში ინფქეციის უფრო მაღალი დატვირთვის ერთერთ მიზეზს.[150]

გამოუქვეყნებელი კვლევის (ექვემდებარება კოლეგიალურ მიმოხილვას) მიხედვით, SARS-CoV-2-ის წვერის ცილასა და ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტი-2-ს (ACE2) შორის შეკავშირების ენერგია ყველაზე მაღალი აღმოჩნდა ადამიანებში ყველა სახეობიდან, რაც მიანიშნებს, რომ SARS-CoV-2-ის წვეროს ცილა უნიკალურად განვითარებულია ისე, რომ უკავშიორდება და აინფიცირებს ACE2-ის გამომხატველ უჯრედებს ადამიანში.[151] ვირუსის წვეტიან ცილაზე იდენტიფიცირებულია ფურინის მსგავსი დაყოფის ადგილი, რაც არ არის აღმოჩენილი სხვა SARS-ის მსგავს კორონავირუსებზე.[152]

აუტოფსიური კვლევებით რესპირატორული უკმარისობით გარდაცვლილ პაციენტებში გამოვლინდა ექსუდაციური დიფუზური ალვეოლური დაზიანება კაპილარების მასიური გადავსებით, ხშირად მიკროთრომბების თანხლებით. ხშირია ჰიალინური მემბრანის ფორმირება და პნევმოციტების ატიპიური ჰიპერპლაზია. აღწერილია ფილტვის არტერიის ობსტრუქცია თრომბული გროვებით როგორც მაკროსკოპულ, ასევე მიკროსკოპულ დონეზე. პაციენტებს ასევე ჰქონდათ გენერალიზებული თრომბოზული მიკროანგიოპათიის ნიშნები. ენდოთელიუმის მძიმე დაზიანება დაკავშირებულია უკრედშიდა ვირუსის არსებობასთან. აღწერილია უჯრედების მემბრანების მთლიანობის დარღვევა. სხვა მიგნებები იყო: ბრონქოპნევმონია, ფილტვის ემბოლია, ალვეოლური ჰემორაგია, ვასკულიტი. COVID-19-ს და გრიპის მძიმე ინფექციას განასხვავებს ახალი სისხლძარღვების ზრდა ჩაჭედილი ანგიოგენეზის საშუალებით.[153][154][155][156][157][158]

თავის ტვინის აუტოფსიური ნიმუშების ჰისტოპათოლოგიური გამოკვლევით გამოვლინდა ჰიპოქსიური ცვლილებები, მაგრამ არ გამოვლინდა ენცეფალიტი ან სხვა სპეციფიკური, ვირუსით გამოწვეული ცვლილებები. ვირუსი მცირე კონცენტრაციით გამოვლინდა თავის ტვინის ქსოვილში.[159] სხვა კვლევის თანახმად, ყველაზე ხშირად გამოვლინდა მსუბუქი ნეიროპათოლოგიური ცვლილებები, გამოხატული ნეიროანთებითი ცვლილებები ტვინის ღეროში.[160]

ვირუსი ხშირად ვლინდება მიოკარდიუმში, აუტოფსიური კვლევების თანახმად.[161] ვირუსი, ანთებით ცვლილებებთან ერთად, დაფიქსირდა პედიატრიული ანთებითი მულტისისტემური სინდრომის მქონე ბავშვის გულის ქსოვილში.[162]

იმუნური ინფილტრატის შეფასების შედეგად გამოვლინდა აგრეგირებული ნეიტროფილების შესამჩნევი რაოდენობა ფილტვებში და სხვა რამდენიმე ორგანოში. ნეიტროფილური ჩანართები, რომლებიც შედგება ნეიტროფილებისა და ნეიტროფილური უჯრედგარე ხაფანგებისგან (NETs) ან NET-ებისა და თრომბოციტების აგრეგატებისგან, აღინიშნებოდა გულში, თირკმელებში, ღვიძლსა და თავის ტვინში. NET-ები, შესაბამისად, მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ SARS-CoV-2-ის ინეფქციის შედეგად განვითარებულ კოაგულოპათიის პროცესში. აგრეგატული ნეიტროფილების და NET-ების არაპროპორციული არსებობა ვირუსის სპორადულ არსებობასთან შედარებით მიუთითებს ავტონომიურ, არაადექვატურ იმუნურ პასუხზე.[163]

აუტოფსიით გამოვლენილი სხვა ახალი აღმოჩენებია პანკრეატიტი, პერიკარდიტი, თირკმელზედა ჯირკვლის მიკროინფარქტი, მეორეული დისემინირებული მუკორმიკოზი და ტვინის მიკროგლიური აქტივაცია.[164]

არსებობს ჰიპოთეზა, რომ COVID-19 არის ენდოთელიუმის დაავადება.[165][166][167] ენდოთელიოპათია და თრომბოციტების აქტივაცია COVID-19-ის მნიშვნელოვანი ნიშნებია ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში და სავარაუდოდ უკავშირდება კოაგულოპათიას, კრიტიკულ ავადმყოფობას და გარდაცვალებას.[168] პაციენტებში ჰიპერვისკოზურობა აღწერილია. ცნობილია, რომ დაავადება აზიანებს ენდოთელიუმს და თრომბოზის ცნობილი რისკფაქტორია. ჰიპერვისკოზურობასა და თრომბოზულ გართულებებს შორის პოტენციური კავშირი საჭიროებს დამატებით კვლევებს.[169]

გენეტიკური ფაქტორები როლს თამაშობს პათოგენეზში. ოთხი მამაკაცის შემთხვევაში, რომელთაც მძიმე დაავადება ჰქონდათ, გამოვლინდა იშვიათი X-ქრომოსომული მუტაცია TLR7-ში, რომელიც ასოცირებული იყო ინტერფერონის პასუხის დარღვევასთან.[170]

კლასიფიკაცია

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია: COVID-19-ის დაავადების სიმძიმე[2]

დაავადების მსუბუქი ფორმა

  • სიმპტომური პაციენტი, რომელიც აკმაყოფილებს COVID-19-ის შემთხვევის განსაზღვრებას, ჰიპოქსიის ან პნევმონიის მტკიცებულების გარეშე.

  • ხშირი სიმპტომებია: ცხელება, ხველა, დაღლილობა, დისპნოე და მიალგია. სხვა არასპეციფიკური სიმპტომებია: ყელის ტკივილი, ცხვირის ღრუს დახშობა, თავის ტკივილი, დიარეა, გულისრევა/ღებინება და ყნოსვის/გემოს დაკარგვა.

  • ხანდაზმულ და იმუნოსუპრესირებულ პირებში შესაძლებელია გამოვლინდეს ატიპური სიმპტომები (მაგ. დაღლილობა, ცნობიერების დაქვეითება, მოძრაობის შენელება, დიარეა, მადის დაქვეითება, დელირიუმი, ცხელების არარსებობა).

  • ორსულობის ფიზიოლოგიური ადაპტაციის სიმპტომები ან ორსულობასთან დაკავშირებული გვერდითი მოვლენები (მაგ., დისპნოე, ცხელება, გასტროინტესტინური სიმპტომები, დაღლილობა) ან სხვა დაავადებები (მაგ. მალარია) შეიძლება ემთხვეოდეს COVID-19-ის სიმპტომებს. 

საშუალო სიმძიმის დაავადება

  • მოზარდი ან ზრდასრული: პნევმონიის კლინიკური ნიშნები (მაგ. ცხელება, ხველა, დისპნოე, სწრაფი სუნთქვა), მაგრამ არ ვლინდება მძიმე პნევმონია, მაგ. სისხლში ჟანგბადის სატურაცია არის (SpO₂) ≥90% ოთახის ჰაერზე.

  • ბავშვები: არა-მძიმე პნევმონიის კლინიკური ნიშნები (მაგ. ხველა ან სუნთქვის გაძნელება და სწრაფი სუნთქვა და/ან გულმკერდის შეწევა) და მძიმე პნევმონიის ნიშნების არარსებობა. სწრაფი სუნთქვა განისაზღვრება შემდეგნაირად:

    • <2 თვემდე: ≥60 ჩასუნთქვა/წუთში

    • 2-11 თვის ასაკი: ≥50 ჩასუნთქვა/წუთში

    • 1-5 წლის ასაკი: ≥40 ჩასუნთქვა/წუთში.

  • დიაგნოზი კლინიკურია, მაგრამ გულმკერდის ვიზუალიზაცია გვეხმარება ფილტვისმიერი გართულებების იდენტიფიცირებაში ან გამორიცხვაში.

მძიმე დაავადება

  • მოზარდი ან ზრდასრული: პნევმონიის კლინიკური ნიშნები (მაგ. ცხელება, ხველა, დისპნოე, სწრაფი სუნთქვა) და ჩამოთვლილთაგან ერთ-ერთი:

    • სუნთქვის სიხშირე > 30 ჩასუნთქვა/წთ

    • სუნთქვის მძიმე დისტრესი

    • SpO₂ ≤90% ოთახის ჰაერზე.

  • ბავშვები: პნევმონიის კლინიკური ნიშნები (ხველა ან სუნთქვის გაძნელება) პლიუს ჩამოთვლილთაგან, სულ მცირე, ერთი: 

    • ცენტრალური ციანოზი ან SpO₂ <90%

    • მძიმე რესპირატორული დისტრესი (მაგ., სწრაფი სუნთქვა, ხმაურიანი სუნთქვა, გულმკერდის ძლიერ გამოხატული შეწევა)

    • ზოგადი საშიშროების ნიშნები: ძუძუთი კვების ან სასმელის მიღების გართულება, ლეთარგია ან ცნობიერების დაქვეითება ან კონვულსიები

    • გახშირებული სუნთქვა (<2 თვის ასაკი: ≥60 ჩასუნთქვა წუთში; 2-11 თვის ასაკი: ≥50 ჩასუნთქვა წუთში; 1-5 წლის ასაკი: ≥40 ჩასუნთქვა წუთში).  

  • დიაგნოზი კლინიკურია, მაგრამ გულმკერდის ვიზუალიზაცია გვეხმარება ფილტვისმიერი გართულებების იდენტიფიცირებაში ან გამორიცხვაში.

კრიტიკული დაავადება

  • მწვავე რესპირატორული დისტრესის სინდრომის არსებობა, სეფსისი, ან სეპტიკური შოკი.

  • სხვა გართულებებია: ფილტვის მწვავე ემბოლია, მწვავე კორონარული სინდრომი, მწვავე ინსულტი და დელირიუმი. 

ჯანმრთელობის ნაციონალური ინსტიტუტები (NIH), COVID-19-ის კლასიფიკაცია[3]

უსიმპტომო ან პრესიმპტომური ინფექცია

  • დადებითია მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომის კორონავირუსი 2 (SARS-CoV-2) ტესტი, მაგრამ სიმპტომები არ ვლინდება.

დაავადების მსუბუქი ფორმა

  • თუ პაციენტს აღენიშნება რომელიმე ნიშანი ან სიმპტომი (მაგ. ცხელება, ხველა, ყელის ტკივილი, დაღლილობა, თავის ტკივილი, კუნთის ტკივილი), მაგრამ არ ვლინდება სუნთქვის გაძნელება, დისპნოე ან პათოლოგიური რადიოლოგიური სურათი.

საშუალო სიმძიმის დაავადება

  • თუ პაციენტს აღენიშნება ქვედა რესპირატორული დაავადების ნიშნები კლინიკური შეფასებით ან რადიოლოგიური კვლევით და ჟანგბადის სატურაციის განსაზღვრით (>93% ოთახის ჰაერზე, ზღვის დონეზე).

მძიმედ მიმდინარე დაავადება

  • პაციენტებს, რომელთაც აღენიშნებათ სუნთქვის სიხშირე >30 ჩასუნთქვა/წთ, SpO₂ ≤93% ოთახის ჰაერზე, ზღვის დონეზე, არტერიული პარციალური წნევა / ჩასუნთქული ჟანგბადის ფრაქცია (PaO₂/FiO₂) <300, ან ფილტვში ინფილტრატები >50%.

კრიტიკული ავადმყოფობა

  • პაციენტები სუნთქვის უკმარისობით, სეპტიკური შოკით და/ან მრავლობითი ორგანოს დისფუნქციით.

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით