ანამნეზი და გასინჯვა

ძირითადი დიაგნოსტიკური ფაქტორები

მწვავე გამწვავების მქონე პაციენტებში ჩვეულებრივ აღინიშნება დისპნოეს სტაბილური მომატება საბაზისო დონიდან ყოველდღიური ცვლილების მიღმა.[11]

ხშირად განისაზღვრება ხველის ხასიათის და სიხშირის ცვლილება.[11] ეს ცვლილება უნდა იყოს პაციენტის ტიპური ხველის ყოველდღიური ცვლილების მიღმა.[1]

COPD-ის მქონე ყველა პაციენტს აქვს ამოსუნთქვის ნაკადის შეზღუდვა და ამან შეიძლება გამოიწვიოს მსტვინავი სუნთქვა. გამწვავების მქონე პაციენტებს შეიძლება ჰქონდეთ უფრო მძიმე მსტვინავი სუნთქვა და ამოსუნთქვის ფაზის გახანგრძლივება გასინჯვისას. თუმცა, ბევრ პაციენტში მსტვინავი სუნთქვა არ არის გამოვლენილი.

შხირად დაფიქსირდა მოცულობა ან ხასიათის (სისქე, ფერი) ან ორივეს ცვლილებები. ჩირქოვანი ნახველის არსებობა, როგორც ჩანს, სენსიტიური და სპეციფიკურია მაღალი ბაქტერიული დატვირთვისთვის და შეიძლება ხელი შეუწყოს პაციენტთა ჯგუფების იდენტიფიცირებას, რომლებსაც შეუძლიათ უმეტესი სარგებლის მიღება ანტიბიოტიკებით მკურნალობისგან.[119][120]

ტაქიპნოეს ხშირად აქვს ადგილი და შეიძლება მძიმე იყოს. მნიშვნელოვანია პაციენტზე დაკვირვება რესპირატორული უკმარისობის ნიშნებზე.

მოსალოდნელი რესპირატორული უკმარისობის შესაძლო ნიშანი.

სხვა დიაგნოსტიკური ფაქტორები

COPD-ის წარსული სამედიცინო ანამნეზი უნდა მოვიძიოთ, ისევე როგორც სხვა მდგომარეობები, რომლებმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს დიფერენციალურ დიაგნოზში განხილული სხვა მწვავე პრობლემის ალბათობაზე. წინა წელს ორი ან მეტი გამწვავების ანამნეზის მქონე ადამიანები, ან ისინი, ვისაც წინა წელს გამწვავების გამო ჰოსპიტალიზაციის ანამნეზი აქვთ, მიიჩნევიან შემდგომი გამწვავებების მაღალი რისკის პაციენტებად[1]

მნიშვნელოვანია დავადგინოთ, აქვს თუ არა პაციენტს ანამნეზში თამბაქოს ან სხვა ტიპის კვამლის მიმართ მნიშვნელოვანი ექსპოზიციის ფაქტი, არის თუ არა ამჟამად მწეველი, იყენებს თუ არა ელექტრონულ სიგარეტს ან სხვა მსგავს მოწყობილობებს და საინჰალაციო ნივთიერებებს (მაგ. მარიხუანა, კოკაინი, ჩილიმი).

მნიშვნელოვანია იმის დადგენა, აქვთ თუ არა პაციენტებს გულძმარვის, პირში მწარე/მჟავე გემოს, ჭამის შემდეგ ხველის ან მოხრჩობის, საყლაპავის ხვრელის თიაქრის და/ან გასტრო-ეზოფაგური რეფლუქის ან ყლაპვის გაძნელების ანამნეზი.[19][20][21][22][23] თუმცა, გასტრო-ეზოფაგური რეფლუქსი უნდა ჩაითვალოს განმეორებითი გამწვავების პოტენციურ მიზეზად, მაშინაც კი, თუ პაციენტს არ აღენიშნება გასტრო-ეზოფაგური რეფლუქსის ზემოაღნიშნული ტიპური სიმპტომები და ნიშნები. რეფლუქსის ნიშანს შესაძლოა წარმოდგენდეს ხველის ეპიზოდები ღამით.

ხელმისაწვდომი კვლევები არ იძლევა ინფორმაციას, აუმჯობესებს თუ არა რეფლუქსის მკურნალობა COPD-ის გამწვავებას.

ეს სიმპტომები და სხვა არასპეციფიკური სიმპტომები, როგორიცაა უძილობა, აქტივობის დონის შემცირება და მადის დაკარგვა, როგორც წესი, იდენტიფიცირებულია COPD-ის გამწვავების მქონე ადამიანებში.[109][118]

მიუხედავად იმისა, რომ ეს სიმპტომები დიდ გავლენას ახდენს პაციენტის ცხოვრების ხარისხზე, ისინი, ზოგადად, არ გამოიყენება იმის დასადგენად, არის თუ არა გამწვავება.

ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს ჰაერის ნაკადის შეზღუდვის გაუარესებით და გულმკერდის ჰიპერინფლაციით.[14] თუმცა, მიოკარდიუმის ინფარქტის ან პნევმოთორაქსის შესაძლებლობა უნდა იქნას მხედველობაში მიღებული, თუ აღინიშნება გულმკერდის შებოჭილობა ან სხვა დისკომფორტი გულმკერდის არეში.

შეიძლება განვითარდეს როგორც გაძლიერებული ჰიპოქსიური ვაზოკონსტრიქციის შედეგი გამწვავებით გამოწვეული ჰიპოქსემიის გამო. ამით გამოწვეულმა ფილტვის სისხლძარღვთა რეზისტენტობამ და/ან ფილტვის არტერიის წნევის მომატებამ შეიძლება გამოიწვიოს მარჯვენა გულის მწვავე უკმარისობა. შეიძლება აღინიშნებოდეს მომატებული წნევა საუღლე ვენაში, ჰეპატოიუგულარული რეფლუქსი, პერიფერიული შეშუპება და ფარდობითი ჰიპოტენზია

საჭიროა დადგენა, აქვს თუ არა პაციენტს მნიშვნელოვანი ექსპოზიციის ანამნეზი შავი კვამლის, როგორიცაა ხის კვამლი, მტვერი და/ან სხვა დამაბინძურებელი ნივთიერებების მიმართ, როგორებიცაა ქიმიკატები ან მცირე ზომის ნაწილაკოვანი ნივთიერებები.

ძილიანობის, დაბნეულობა და/ან პიროვნების ცვლილების ჩათვლით

ზოგადად, გამწვავების მქონე ადამიანების <50%-ს აქვს ცხელება.[38][41][72]

მაღალი და/ან მუდმივი ცხელების არსებობამ უნდა გამოიწვიოს ბაქტერიული პნევმონიის, გრიპის ვირუსის ან სხვა ინფექციის არსებობაზე ეჭვი.

მოსალოდნელი რესპირატორული უკმარისობის ნიშანი.

მოსალოდნელი რესპირატორული უკმარისობის ნიშანი.

რისკფაქტორები

სავარაუდოდ, რესპირატორული ვირუსები პასუხისმგებელია გამწვავების შემთხვევათა 22%-დან 64%-ზე.[37][36] წარსულში ბაქტერიული ინფექციები მიიჩნეოდა ფქოდ-ის გამწვავების ძირითად მიზეზად, ახლა კი ახალი მოლეკულური მეთოდების გამოყენებამ აჩვენა ვირუსული ინფექციების, როგორც გამომწვევების მნიშვნელობა.[36]

რინოვირუსიგამოყოფილი იყო COPD-ის გამწვავებების მქონე პაციენტებში უფრო ხშირად, ვიდრე სხვა ვირუსები.[66]

გრიპი, რესპირატორული სინციტიური ვირუსი, პარაგრიპი, კორონავირუსი, ადენოვირუსი და ადამიანის მეტაპნემოვირუსი ასევე ასოცირდება ეპიზოდებთან.[38][40][41][67][42]

რესპირატორულ ვირუსებთან ასოცირებული გამწვავებები უფრო მძიმეა და უფრო ხანგრძლივი, ვიდრე სხვა გამომწვევ ფაქტორებთან დაკავშირებული.[66][68] ვირუსებით და ბაქტერიული პათოგენებით კოინფექცია არ არის იშვიათი. ფქოდ-ის გამწვავების მიზეზი შესაძლოა კორონავირუსიც იყოს.[69][36] უცნობია, იწვევს თუ არა SARS-CoV-2 ვირუსი (COVID-19 გამომწვევი ვირუსი) ფქოდ-ის გამწვავებებს, მაგრამ ითვლება, რომ ეს სავარაუდოა, სხვა რესპირატორული ვირუსების მსგავსი მექანიზმებით.[1]

გამოითქვა ჰიპოთეზა, რომ ქვედა სასუნთქ გზებში რესპირატორული ვირუსების ქრონიკული არსებობა შესაძლოა გარკვეულ როლს ასრულებდეს COPD-ოს პათოგენეზში.[70]

მიჩნეულია, რომ ბაქტერიული ინფექციები გამწვავების ხშირი მიზეზია, თუმცა, ითვლება, რომ ურთიერთქმედება მასპინძელ ფაქტორებს, ბაქტერიებს, ვირუსებსა და ჰაერის ხარისხის ცვლილებებს შორის იწვევს გამწვავებებს.[1][71] მტკიცებულება მოწმობს, რომ ჩირქოვანი ნახველის არსებობა ხშირად უკავშირდება ქვედა სასუნთქი გზების ბაქტერიულ ინფექციას.[72] იმის გამო, რომ ფქოდ-ის მქონე ადამიანებში ქვედა სასუნთქი გზები სტერილური არ არის, სიფრთხილით უნდა გაკეთდეს ზედა და ქვედა სასუნთქი გზების ნიმუშის კულტურის შედეგების ინტერპრეტაცია. არსებობს შერეული მტკიცებულებები იმის შესახებ, რომ ფქოდ-ის მწვავე გამწვავების მქონე პაციენტებში არის უფრო დიდი ბაქტერიული კოლონია საბაზისო დონესთან შედარებით.[73][74]

ყველაზე ხშირად გამოვლენილი ბაქტერიული პათოგენებია: Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae და Moraxella catarrhalis.[38][60] სხვა გრამდადებითი პათოგენების როლი, როგორიცაა Staphylococcus aureus და გრამუარყოფითი პათოგენების როლი, როგორიცაა Pseudomonas aeruginosa, COPD-ის გამწვავების პათოგენეზში ნაკლებად არის განმსაზღვრული, მაგრამ უფრო მძიმე COPD-ისა და გამწვავებების მეტი სიხშირის და/ან სიმძიმის მქონე პაციენტები, ან ბოლო დროს ჰოსპიტალიზირებული პაციენტები, ან რომლებიც ბოლოს დროს (2 კვირის განმავლობაში) ყოველდღიურად იღებდნენ სისტემურ კორტიკოსტეროიდებს (ანუ, პრედნიზოლონის >10 მგ/დღეში) უფრო სავარაუდოდ, კოლონიზირებულები არიან ამ პათოგენებით.[38][75]

ფქოდ-ის მქონე ადამიანებისთვის ბაქტერიების ახალი შტამის გადადება გამწვავების რისკია.[76] თანდაყოლილი და/ან ადაპტიური იმუნური პასუხის ცვლილებებმა შეიძლება გამოიწვიოს ანთების და ინფექციის ციკლური გაგრძელება.[51]

რესპირატორული ტრაქტის ბაქტერიული და ვირუსული პათოგენებით პარალელური ინფექცია უფრო მძიმე ეპიზოდებთან ასოცირდება.[59] ზომიერი და მძიმე გამწვავების ანტიბიოტიკებით მკურნალობა დაკავშირებული იყო შედეგების გაუმჯობესებასთან.[77][78] გრიპის აცრას შეიძლება ჰქონდეს დამცავი ეფექტი Pseudomonas aeruginosa-თი დაინიფიცირების რისკის შემცირების გამო.[38]

გასტროეზოფაგური რეფლუქსი და/ან ყლაპვის ფუნქციის მოშლა, ასოცირებული ასპირაციასთან, COPD-ის გამწვავების ხშირი გამომწვევი მიზეზია[19][20][21][22][23] ხელმისაწვდომი კვლევები არ იძლევა ინფორმაციას, აუმჯობესებს თუ არა რეფლუქსის მკურნალობა COPD-ის გამწვავებას.

კვამლის მორიდება და მოწევის შეწყვეტა საუკეთესო ზომებია არა მარტო ფქოდ-ის პრევენციისთვის, არამედ ფქოდ-ის სიმძიმის პროგრესირების თავიდან ასაცილებლად.[79][80] მოწევის შეწყვეტამ ასევე შეიძლება შეამციროს გამწვავებების რისკი. რეკომენდებულია მოწევის შეწყვეტის რჩევა და მკურნალობა ფქოდ-ის მქონე ყველა პაციენტისთვის.[81][82] ასევე რეკომენდებულია საინჰალაციო გამღიზიანებლების ზემოქმედების არიდება (მათ შორის ელექტროსიგარეტები და ვეიპინგი, საინჰალაციო მარიხუანა, კოკაინი, ჩილიმი/შიშა/ჩილიმი, და ა.შ.).[1]

ჰაერის დამაბინძურებლების, კერძოდ, აზოტის დიოქსიდის (NO2), გოგირდის დიოქსიდი (SO2), ოზონის (O3) და შავი კვამლის ნაწილაკების, მათ შორის ხის კვამლის მომატებული დონეები ასოცირდება ფქოდ-ის მქონე ადამიანებში გამწვავების და საავადმყოფოებში მიმართვის მეტ სიხშირესთან.[83][84][85] ჰაერის დაბინძურების პიკებმა ასევე შეიძლება გაზარდოს ჰოსპიტალიზაციების სიხშირე და სიკვდილიანობა.[86]

აღმოჩნდა, რომ ამ დამაბინძურებლებიდან ბევრის მიმართ ექსპოზიცია იწვევს ანთებით რეაქციას რესპირატორულ ტრაქტში.[33] ექსპოზიცია სხვა გამღიზიანებლებზე, როგორიცაა საწმენდი პროდუქტები, სალონის პროდუქტები, ქიმიური ნივთიერებები, ასევე შეიძლება იყოს ფქოდ-ის გამწვავების მიზეზი.[46]

ატიპური მიკროორგანიზმები (Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella) დაკავშირებულია გამწვავებებთან, თუმცა კვლევები ურთიერთსაწინააღმდეგოა.[87][88][89] არ არსებობს საკმარისი მტკიცებულება იმის სესახებ, რომ ატიპური ბაქტერიული პათოგენების ანტიმიკრობული დაფარვა აუმჯობესებს შედეგებს.

ტემპერატურისა და ტენიანობის ცვლილებები ასოცირებულია COPD-ის გამწვავების გაზრდილ რისკთან.[33][90] თუმცა, გაურკვეველია, რა იწვევს ამ ასოციაციას - გარემო ტემპერატურის და/ან ტენიანობის ცვლილებები, თუ ინფექციის რისკის ცვლილებები რესპირატორული ვირუსების და/ან სხვა პათოგენების გამო.

გამწვავების მაჩვენებლები და ყველა მიზეზით სიკვდილიანობა, როგორც წესი, უფრო მაღალია ზამთრის თვეებში.[24]

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს