ბოლო მიმოხილვა: 4 ნოემბერი 2020
ბოლო განახლება: 08 ოქტომბერი 2019

შესავალი

მდგომარეობა
აღწერა

საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონია (CAP) არის პნევმონია, რომლითაც ავადდებიან საავადმყოფოს ან სამედიცინო დაწესებულების გარეთ. ასაკოვანი პაციენტები ხშირად არ უჩივიან ცხელებას და შესაძლოა აღენიშნებოდეთ კონფუზია და ფონური დაავადებების გაუარესება. ყველაზე ხშირი გამომწვევი მიზეზია Streptococcus pneumoniae (ასევე ცნობილია, როგორც პნევმოკოკი), რომელიც ითვლება ტიპური ბაქტერიული პნევმონიის პროტოტიპად. Mycoplasma pneumoniae ასევე ძირითადი გამომწვევი მიზეზია და ითვლება ატიპური ბაქტერიული პნევმონიის პროტოტიპად.[1] ბაქტერიული და ვირუსული პათოგენები საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის წამყვანი მიზეზია. სოკოვანი და პარაზიტული ინფექციები უფრო იშვიათად გვხვდება, მაგრამ ის გასათვალისწინებელია იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში ან შესაბამისად, მოგზაურობის ანამნეზის მქონე პირებში.

საავადმყოფოში შეძენილი პნევმონია (HAP) ქვედა სასუნთქი გზების მწვავე ინფექციაა, რომელიც განმარტების თანახმად, შეძენილია ჰოსპიტალიზაციიდან სულ მცირე, 48 საათის შემდეგ და ინკუბაციური პერიოდი არ აღინიშნება ჰოსპიტალიზაციის დროს. ახლა უკვე განასხვავებენ HAP- ის სპექტრს ვენტილატორ- ასოცირებულ პნევმონიისგან (VAP), რომელიც განისაზღვრება, როგორც ენდოტრაქეული ინტუბაციიდან 48 საათზე მეტი ხნის შემდეგ განვითარებული პნევმონია. ინფექციური დაავადებების საზოგადოებისა (Infectious Diseases Society) და ამერიკის გულმკერდის საზოგადოების (American Thoracic Society) HAP და VAP- ის უახლესი გაიდლაინებით, სამედიცინო მომსახურებასთან ასოცირებული პნევმონია (HCAP) აღარ განიხილება კლინიკურ ნოზოლოგიად.[2] HAP და VAP ჩვეულებრივ განპირობებულია ბაქტერიული ინფექციით, ხოლო შესაბამისი ანტიმიკრობული თერაპიის დროული დაწყება მთავარი პროგნოზული ფაქტორია.[3] ანტიბიოტიოთერაპიის დაწყებამდე უნდა აიღოთ ქვედა რესპირატორული ტრაქტის კულტურა. კვლევის შედეგების შესაბამისად საჭიროა თერაპიის კორეგირება და სპეციფიკურ პათოგენზე ფოკუსირება. მულტირეზისტენტული პათოგენებით გამოწვეული რისკფაქტორების არსებობისას ნაჩვენებია ფართო სპექტრის მედიკამენტები.[4]

ვირუსული პნევმონია

ვირუსული პათოგენები ხშირად პასუხისმგებელია როგორც საზოგადოებაში, ასევე საავადმყოფოში შეძენილ პნევმონიებზე. ინფექცია ხშირად გამოწვეულია გრიპის ვირუსით, რესპირატორულ- სინციტიური ვირუსით (RSV) ან პარაგრიპის ვირუსით; აღნიშნულიდან მოზრდილებში წამყვანია მიზეზია გრიპის ვირუსი.[5] ვირუსული პნევმონიის გაზრდილი რისკი აქვთ: ძალიან მცირე ასაკის ან ძალიან ასაკოვან პაციენტებს და ინდივიდებს, ნებისმიერი მიზეზით (მათ შორის, ორსულობით) გამოწვეული იმუნოსუპრესიული მდგომარეობით. კლინიკური სურათი არასპეციფიკურია, მაგრამ დიაგნოსტირება შესაძლებელია რესპირატორული ტრაქტის სეკრეტებიდან ვირუსის ნუკლეინის მჟავის იზოლირებით.[6] სპეციფიკური ვირუსული ინფექციებისთვის არსებობს ბევრი ეფექტური ანტივირუსული თერაპია და პროფილაქტიკური ზომები, რომელთა შეთავაზება შესაძლებელია მაღალი რისკის პაციენტებისთვის. თუმცა, ზოგად პოპულაციაში დამხმარე მოვლა მკურნალობის ქვაკუთხედად რჩება.[7] ვირუსული ან ბაქტერიული კოინფექცია ან ან ბაქტერიული ინფექციის თანდართვა დაკავშირებულია ბაქტერიის ვირულენტობის გაზრდასთან და უფრო მეტ ავადობასა და სიკვდილობასთან. როგორც წესი, გამომწვევ მიკროორგანიზმებს მიეკუთვნება: გრიპის ვირუსი, რესპირატორულ-სინციტიური ვირუსი, პარაგრიპის ვირუსი და ადამიანის მეტაპნევმოვირუსი; ინფექციიის გართულებას განაპირობებს: Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae და Haemophilus influenzae.[8]

მძიმე მწვავე რესპირატორული სინდრომი (SARS) ვირუსული პნევმონიაა, რაც გამოწვეულია SARS კორონავირუსით (SARS-CoV).[9] რისკ ფაქტორებია: ანამნეზში ახლახან მოგზაურობა, ინფიცირებულ ინდივიდებთან მჭიდრო კონტაქტი და ლაბორატორიაში SARS-CoV– თან მუშაობა. პაციენტებს თავდაპირველად უვითარდებათ გრიპისმაგვარი პროდრომული სიმპტომები. დაავადების პირველ კვირაში შეიძლება გამოვლინდეს ხველა (დასაწყისში მშრალი), დისპნოე და დიარეა, მაგრამ ეს სიმპტომები უფრო ხშირად ფიქსირდება ავადმყოფობის მეორე კვირას. ინფექცია გადაეცემა ძირითადად ავადმყოფობის მეორე კვირის განმავლობაში.[10] მძიმე შემთხვევებში პაციენტებს უვითარდებათ სწრაფად პროგრესირებადი რესპირატორული დისტრესი და ჟანგბადის დესატურაცია. პაციენტთა დაახლოებით 20% -ს ესაჭიროება ინტენსიური თერაპია.[11][12][13][14]

ახლო აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომი

ახლო აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომი (MERS) რესპირატორული ტრაქტის მწვავე ვირუსული ინფექციაა, რომელსაც იწვევს ახალი ბეტაკორონავირუსი, ახლო აღმოსავლეთის რესპირატორული სინდრომის გამომწვევი კორონავირუსი (MERS-CoV). MERS გასათვალისწინებელია, როდესაც მძიმე რესპირატორული ავადმყოფობა აღინიშნება ახლო აღმოსავლეთში ან ეპიდაფეთქების კერაში ბინადრობიდან ან მოგზაურობიდან 2 კვირაში და/ან ინფიცირებულ პირებთან მჭიდრო კონტაქტით. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზი ადამიანიდან ადამიანზე გადაცემაა. დადასტურებული შემთხვევების პიკი ვლინდება ნოზოკომიური ეპიდაფეთქების განმავლობაში.[15] ინფექციის კლინიკური სპექტრი მერყეობს უსიმპტომო ან მსუბუქი რესპირატორული სიმპტომებიდან მძიმე, სწრაფად პროგრესირებად პნევმონიამდე, მწვავე რესპირატორულ დისტრესსინდრომსა, სეპტიკურ შოკსა ან მულტიორგანოულ უკმარისობამდე, რაც იწვევს სიკვდილს. მკურნალობა ძირითადად დამხმარეა.

ატიპურ ბაქტერიულ პნევმონიას იწვევს ატიპიური მიკროორგანიზმები, რომელთა დეტექცია ვერ ხდება გრამის წესით შეღებვისას და სტანდარტული მეთოდების გამოყენებით მათი კულტივირება შეუძლებელია. ყველაზე ხშირი გამომწვევი ორგანიზმებია: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydophila pneumoniae (Chlamydia pneumoniae) და Legionella pneumophila.[16] ატიპური ბაქტერიული პნევმონიისთვის, როგორც წესი, დამახასიათებელია სიმპტომების კომპლექსი, რაც მოიცავს: თავის ტკივილს, სუბფებრილურ ცხელებას, ხველას და შეუძლოდ ყოფნას. კონსტიტუციური სიმპტომები ხშირად დომინირებს რესპირატორულ სიპტომებზე და შესაძლოა აღინიშნოს ექსტრაპულმონური გამოვლინებაც. უმეტეს შემთხვევაში გამოვლინდება საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის უფრო მსუბუქი სპექტრი; ამასთან, ინფექციამ შესაძლოა გამოიწვიოს მძიმე პნევმონია, რომელიც საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში. როგორც კოჰორტა, ატიპური ინფექციით ჰოსპიტალიზებული პაციენტები უფრო ახალგაზრდები არიან და უფრო ნაკლებად აქვთ გულ-სისხლძარღვთა, თირკმელების ან მეტაბოლური თანმხლები დაავადებები, ვიდრე არაატიპური პნევმონიის მქონე პირები.[17]

Mycoplasma pneumoniae იწვევს საზოგადოებაში შეძენილ პნევმონიასა და ზედა სასუნთქი გზების ინფექციას. Mycoplasma pneumoniae ძირითადად ვლინდება ბავშვებსა და ახალგაზრდებში და ხშირად აღინიშნება მჭიდროდ დასახლებულ პირობებში (როგორიცაა, სკოლა-ინტერნატები, სამხედრო ბაზები და უნივერსიტეტები).[16]

Chlamydia pneumoniae რესპირატორული ტრაქტის მწვავე ინფექციის გავრცელებული პათოგენია და გვხვდება მთელი მსოფლიო მასშტაბით ყველა ასაკობრივ ჯგუფში. Chlamydia pneumoniae-თი გამოწვეული ინფექცია შეადგენს საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის შემთხვევების დაახლოებით 10% -ს.[18] კლინიკური სურათი არასპეციფიკურია და ფართოდ ცვალებადობს, მაგრამ კლასიკურად მოიცავს ცხელებას და ხველას, რომელსაც წინ უსწრებს ზედა რესპირატორული ტრაქტის სიმპტომები.[19] Chlamydia pneumoniae-ით გამოწვეული პნევმონიის დიფერენცირება კლინიკურად სხვა ატიპური ორგანიზმებით, განსაკუთრებით კი Mycoplasma pneumoniae-თი გამოწვეული პნევმონიისგან, შეუძლებელია.[20]

ლეგიონელათი გამწვეული პნევმონია ცნობილია, როგორც ლეგიონერების დაავადება, რომელიც ვლინდება ბაქტერიის ფილტვებში შესუნთქვის (ან იშიათად ასპირაციის) შედეგად. საზოგადოებაში შეძენილი ლეგიონერების დაავადების თითქმის ყველა შემთხვევა დაკავშირებულია კონტამინირებულ აეროზოლებთან, რომლებიც წარმოიქმნება ადამიანის მიერ შექმნილი წყლის სისტემების მეშვეობით.[21] ვლინდება ისეთ რესპირატორული სიმპტომებით, როგორიცაა, ხველა (შეიძლება არ იყოს პროდუქტიული) და ქოშინი, ცხელება, შემცივნება და ტკივილი გულმკერდის არეში. სხვა სიმპტომებია: თავის ტკივილი, გულისრევა, ღებინება, მუცლის ტკივილი ან დიარეა. Legionella pneumophila- ს ინფექციამ შესაძლოა გამოიწვიოს მძიმე პნევმონია, რაც საჭიროებს ჰოსპიტალიზაციას ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში.[22]

პნევმოცისტური პნევმონია (PCP) ფილტვების ინფექციაა, რომელსაც იწვევს სოკოვანი მიკროორგანიზმი Pneumocystis jirovecii (ადრე ცნობილი იყო, როგორც Pneumocystis carinii). ტიპურად, ის იწვევს კლინიკურ დაავადებას მძიმე იმუნოკომპრომისული მდგომარეობის მქონე ისეთ პაციენტებში, როგორიცა, აივ-დადებითი პაციენტები CD4 უჯრედების რაოდენობით <200 უჯრედი/მიკროლიტრში, ძვლის ტვინის ან სოლიდური ორგანოს ტრანსპლანტის მქონე რეციპიენტები, ან ქრონიკულ იმუნოსუპრესულ მკურნალობაზე ან კორტიკოსტეროიდებით ხანგრძლივ თერაპიაზე მყოფი პაციენტები.

კოქციდიოიდომიკოზი Coccidioides სახეობის ენდემური სოკოთი გამოწვეული სოკოვანი ინფექციაა. გვხვდება სამხრეთ-დასავლეთ აშშ-ის, ჩრდილოეთ მექსიკის, ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკის განსაზღვრულ ენდმურ კერაში. ინფექცია ვითარდება აეროგენული ართროსპორების შესუნთქვის შედეგად და შესაძლოა იყოს უსიმპტომო ან ფილტვის მწვავე და ქრონიკული სინდრომების და იშვიათად, ფილტვგარე ინფექციის მიზეზი.[23]

ასპერგილოზი

ასპერგილოზი არის ინფექცია, რომელსაც იწვევს Aspergillus fungus-ის აეროზოლიზებული კონიდიების (სპორების) ჩასუნთქვა, რომელიც ნიადაგში ყველგან მოიპოვება. ასპერგილოზით ძირითადად ავადდებიან იმუნოკომპრომისული პაციენტები და იშვიათია იმუნოკომპეტენტურ მასპინძლებში. კლინიკური სპექტრი ცვალებადობს იმუნოკომპრომისის ხარისხის მიხედვით, რომელიც ვარირებს კოლონიზაციიდან ინვაზიური დაავადებამდე, ფილტვების, სინუსების, თავის ტვინისა და კანის შესაძლო დაზიანებით. ფილტვების ინვაზიურ ასპერგილოზს არასპეციფიკური გამოვლლინება ახასიათებს ხველით, გულმკერდის პლევრიტული ტკივილით და ცხელებით. უნდა აღინიშნოს, რომ იმუნოკომპრომისულ პაციენტებში ცხელება შეიძლება არ იყოს გამოხატული, ხოლო ადრეული დიაგნოსტიკისთვის საჭიროა ძლიერი ეჭვის არსებობა.[24] ასპერგილომა წარმოიქმნება ფილტვის უკვე არსებულ ღრუებში, რომელიც ძირითადად ტუბერკულოზის შემდგომად განვითარებულია. ჩვეულებრივ უსიმპტომოა.[25]

ასპირაცია უცხო ნივთიერების შესუნთქვაა სასუნთქ გზებში, სახმო იოგების გარეთ.[26] ის შეიძლება კლასიფიცირდეს, როგორც ასპირაციული პნევმონიტი ან ასპირაციული პნევმონია. აპირაციული პნევმონიტი კუჭის შიგთავსის ასპირაციის შემდეგ განვითარებული ფილტვის ქიმიური დაზიანებაა.[27] ძლიერი რისკფაქტორებია: ნებისმიერი მიზეზით ცნობიერების დაქვეითება, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ხველის არაადექვატური რეფლექსი და დაირღვეს ყიის დახურვის პროცესი; დისფაგია; ზოგადი ანესთეზია; ინტუბაცია ან ტრაქეოსტომის მილი; ხანდაზმული ასაკი.[28]

ასპირაციული პნევმონია ვითარდება ოროფარინგული კოლონიზებული შიგთავსის ქვედა სასუნთქი გზებში ინჰალაციის შედეგად. ძირითადი დიაგნოსტიკური მახასიათებლებია ხველა და დისპნოე ასპირაციის რისკფაქტორებთან კონტექსტში, რამაც სასწრაფოდ უნდა განაპირობოს ყლაპვის შეფასება.[29]

ახალშობილთა ასპირაციის სინდრომები

ახალშობილთა პნევმონია შესაძლოა ასპირაციის, ხშირად კი მეკონიუმის ასპირაციის შედეგი იყოს, რაც იწვევს სასუნთქი გზების ანთებით რეაქციას. ჩვილები, რომლებიც იმყოფებოდნენ მეკონიუმით გაჭუჭყიანებულ, ამნიონური სითხეში, რისკის ქვეშ არიან და როგორც წესი, დაბადების შემდეგ აღენიშნებათ რესპირატორული დისტრესი.[30]

მაობლიტირებელი ბრონქიოლიტით ჩამოყალიბებული პნევმონია (BOOP), რომელსაც ახლო წარსულში უწოდებდნენ კრიპტოგენულად ჩამოყალიბებულ პნევმონიას, დისტალური ბრონქიოლებისა და ალვეოლების ანთებითი დაავადებაა.[31] დამახასიათებელი გამოვლინებაა გრიპისმაგვარი დაავადება, რომელიც ვითარდება რამდენიმე კვირაში და მოიცავს მსუბუქ ცხელებას, ართრალგიას, დაღლილობასა და არაპროდუქტიულ ხველას. უმრავლეს შემთხვევაში ეტიოლოგია უცნობია; ამასთან, ჩამოყალიბებული პნევმონია შეიძლება განვითარდეს ინფექციური პნევმონიის შემდეგ, სპეციფიკურ მედიკამენტებთან ან გარემოს ტრიგერულ ფაქტორებთან ექსპოზიციის შედეგად, ორგანოს გადანერგვის შემდგომ ან იმუნოლოგიურ დაავადებასთან კონტექსტში.[31] ქოშინი ვითარდება მოგვიანებით და გასინჯვისას აუსკულტაციით ჩასუნთქვის ბოლოს ხშირად მოისმინება ბილატერალური ხიხინი. პაციენტების უმრავლესობა კარგად ექემდებარება კორტიკოსტეროიდებით მკურნალობას.[31]

ჰიპერსენსიტიური პნევმონიტი (HP), ასევე ცნობილი როგორც, ეგზოგენური ალერგიული ალვეოლიტი, არა IgE-თი განპირობებული ალერგიული რეაქციის შედეგად ვითარდება, ალერგენების განმეორებით შესუნთქვაზე საპასუხოდ. აღნიშნული მოიცავს მთელ რიგ ორგანულ მასალებს ან დაბალი მოლეკულური მასის მქონე ქიმიურ ნივთიერებებსა და ლითონებს სამუშაო ადგილზე.[32] ალერგიული პნევმონიტის დროს ანთება ვლინდება ალვეოლებსა და დისტალურ ბრონქიოლებში. კლინიკური სურათი დამოკიდებულია ექსპოზიციის კონცენტრაციასა და სიხშირეზე. აღწერილია მწვავე, ქრონიკული და მწვავე-ქრონიკული გამოვლინებები.[33]

დისპნოე, იგივე ქოშინი ან სუნთქვის გაძნელება, სუნთქვის დისკომფორტის სუბიექტური შეგრძნებაა. მისი ეტიოლოგია ფართოა, ცვალებადობს მსუბუქი, თვითგანკურნებადი პროცესებიდან სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობებამდე. ყველაზე ხშირი მიზეზებია: გულ-სისხლძარღვთა, ფილტვის და ნერვ-კუნთოვანი სისტემის დაავადებები. მწვავე და ქრონიკულ დისპნოეს შორის განასხვავებისთვის, რომელიც 4 კვირაზე მეტ ხანს ვლინდება, დიფერენციული დიაგნოზებების ჩამონათვალი შესაძლოა შემცირდეს.[34] დისპნოე პნევმონიის ძირითადი ნიშანია.

ხველა ხშირი რესპირატორული სიმპტომია, რომელიც შესაძლოა სარგებლიანი იყოს დიაგნოსტიკაში ბევრ მდგომარეობასთან მისი კავშირის გამო.[35] ხველის კლასიფიცირება შესაძლებელია მისი ხანგრძლივობის შესაბამისად. მწვავე ხველა გრძელდება 3 კვირაზე ნაკლები დროის განმავლობაში და ყველაზე ხშირად განპირობებულია ზედა სასუნთქი გზების ვირუსული ინფექციით. ქვემწვავე ხველა გრძელდება 3-8 კვირის მანძილზე და ჩვეულებრივ პოსტინფექციური ბუნებისაა.[36] როგორც კი ხველის ხანგრძლივობა 8 კვირას გადააჭარბებს, აუცილებელია სისტემური მიდგომა მიზეზის დასადგენად და მკურნალობის საუკეთესო რეჟიმის შესარჩევად. არამწეველებში, გულმკერდის ნორმალური რენტგენით, რომლებიც არ იღებენ ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტის ინჰიბიტორებს, ქრონიკული ხველის (ხველა პერსისტირებს 8 კვირაზე მეტ ხანს) ხშირი მიზეზებია: ზედა სასუნთქი გზების ხველის სინდრომი; ასთმა; გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება და არაასთმური ეოზინოფილური ბრონქიტი.[37][38] პაციენტები, ქრონიკული ხველით (როგორც წესი, პროდუქტიული), აგრეთვე ცხელების, შეუძლოდ ყოფნისა და გულმკერდის არეში ტკივილის ანამნეზით, რომელთაც გასინჯვისას აღენიშნებათ პერკუტორული ხმის მოყრუება, აუსკულტაციით - შესუსტებული სუნთქვა და ხიხინი, უნდა გამოვიკვლიოთ პნევმონიაზე.

ფილტვის პერსისტენტული ინფილტრატის შეფასება

ფილტვის პერსისტენტული ინფილტრატი ვითარდება, როდესაც ფილტვის პარენქიმაში ნივთიერება უფრო მკვრივი ხდება (მაგ., ჩირქი, შეშუპება, სისხლი, სურფაქტანტი, ცილა ან უჯრედები), ვიდრე ჰაერია. პერსისტენტული პულმონური ინფილტრატის ყველაზე ხშირი ფართო კატეგორიაა პნევმონიები, რომლებიც არ კუპირდება და ნელა კუპირდება.[39] პერსისტირება დაკავშირებულია მასპინძლის ორგანიზმის იმუნური დაცვის მექანიზმის დეფექტებთან, იშვიათი ან რეზისტენტული ორგანიზმების არსებობასთან ან დაავადებებთან, რომლებიც პნევმონიის მსგავსია ("ნიღბავს"პნევმონიას).[1]

თანაავტორები

BMJ Publishing Group

Disclosures

This overview has been compiled using the information in existing sub-topics.

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით