ანამნეზი და გასინჯვა

ძირითადი დიაგნოსტიკური ფაქტორები

ძირითად რისკ-ფაქტორებს შორის არის: ენდემურ კერაში ცხოვრება, მუშაობა, ან ჩასვლა გასული 21 დღის განმავლობაში; ინფიცირებულ ბიოლოგიურ სითხეებთან შეხება; სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს ზემოქმედება; ან ინფიცირებული (ან პოტენციურად ინფიცირებული) ცხოველების დაკვლა, ან მათი ხორცის მიღება.

ინფიცირებული პაციენტებისგან ადამიანის ორგანიზმში ვირუსი ხვდება ბიოლოგიურ სითხეებთან კონტაქტით (მაგ:ოფლი, სისხლი, ფეკალიები, პირნაღები მასა, ნერწყვი, სასქესო ორგანოების სეკრეტი [სპერმას ჩათვლით] და დედის რძე).[35][40] უფრო მძიმე, ან შორსწასული ინფექციის დროს, ამ სითხეებში განსაკუთრებით მაღალია ვირუსის დონეები. ინფიცირების შემდეგ ინკუბაციის პერიოდი 2-21 დღე გრძელდება (როგორც წესი, 3-12 დღე).[2] ბავშვებში ინკუბაციის პერიოდი შეიძლება გაცილებით ხანმოკლე იყოს.[3]

ინფიცირებულ პაციენტებთან (სამედიცინო პერსონალი და ოჯახის კონტაქტები) კონტაქტით პიროვნება ინფიცირების რისკის ქვეშ დგას, თუ პიროვნებას ექსპოზიცია ქონდა ინფიცირებული პირის ბიოლოგიურ სითხეებთან სათანადო დამცავი აღჭურვილობის გარეშე. ინფიცირებული პაციენტების ოჯახის წევრები ინფიცირების მაღალი რისკის ქვეშ დგანან, თუ ადგილი აქვს დიარეას, ღებინებასა და სისხლდენას.[35]

ბიოლოგიური სითხეები პაციენტის გარდაცვალების შემდეგაც ინარჩუნებენ ინფექციურობას. ინფექციათა უმეტესობის გამოვლენა ხდება აფრიკაში, ტრადიციული დაკრძალვის ცერემონიალის განმავლობაში, როდესაც ჭირისუფლები ეხებიან გარდაცვლილის სხეულს. საზოგადოებაში ვირუსის მაქსიმალურად გავრცელების შემთხვევები ასევე აღიარებულია, როგორც ხელის შემწყობი ფაქტორი: 2015 წელს სიერა-ლეონეში ექიმბაშის დაკრძალვა უკავშირდებოდა 300 ინფიცირების შემთხვევას.[38] ერთი კვლევის თანახმად, 2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს ინფექციების შემთხვევათა დაახლოებით 61% გამოწვეული იყო "სუპერ-გამავრცელებლების" მიერ.[39]

ის პირები, რომლებსაც უწევდათ ენდემურ რეგიონებში მგზავრობა, ინფიცირების მაღალი რისკის ქვეშ არიან. არსებული ეპიდემიის გეოგრაფიული ადგილმდებარეობების ცოდნა გვეხმარება პაციენტის ეპიდემიოლოგიური რისკის განსაზღვრაში.

პაციენტთა დაახლოებით 90%-ში არსებული სიმპტომი, ხშირად >39.0°C, დამახასიათებელი მიმდევრობით.[18][85] ზოგიერთ პაციენტს შესაძლებელია თავიდან ქონდეს სუბფებრილური ცხელება, ყოველგვარი სხვა სიმპტომების გარეშე, ან სხვა შემთხვევაში თავდაპირველი შეფასებისას, ტემპერატურა შესაძლოა თითქმის ნორმის ფარგლებში იყოს.[87]

ცხელების ტემპერატურის მიმართ დადგენილი ზღვარი განსხვავდება ქვეყნებისა და გაიდლაინების მიხედვით, ხოლო დაბალი ტემპერატურული ზღვარით (მაგ. ≥37.5°C) სარგებლობა კი ზრდის შემთხვევების გამოვლენის მგრძნობელობას.[85][88]ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია იყენებს >38°C ტემპერატურულ ზღვარს.[89]თუმცა, სიერა-ლეონეში პაციენტთა დიდი კოჰორტული კვლევის საფუძველზე, პაციენტის კლინიკაში მოსვლის მომენტში პაციენტთა <30%-ს ჰქონდა ცხელება ≥38°C, მიუხედავად ამისა, ანამნეზში ცხელების არსებობა პაციენტთა 89%-ში გამოვლინდა.[22]სიერა ლეონეში ჩატარებული ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით ბავშვების 25%-ს ანამნეზში ცხელება არ აღენიშნებოდა ან უვლინდებოდა ≥38°C ტემპერატურა ჰოსპიტალიზაციის დროს.[84]

2014 წლის ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, აღრიცხულია პაციენტთა 87%-89%-ში.[18][22]

სათანადო ეპიდემიოლოგიურ კონტექსტში ინფექციის საკითხზე ყურადღების გამახვილების მიზნით, საკმარისია მისი არსებობა.

დაავადების მიმდინარეობისას, განსაკუთრებით ბავშვებში, აღინიშნება სხეულის ტემპერატურის ფართო ცვალებადობა.[84][86]ფატალური ინფექციის ბოლო სტადიებში, პაციენტები ხშირად არიან ნორმოთერმული, ან ჰიპოთერმული თვისებების მქონე.[16][17][81]

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, ინფექციის ზოგადი მახასიათებელი, რაც პაციენტთა 80%-ს ახასიათებს.[9][17]

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, აღირიცხა პაციენტთა 22%-38%-ში. ხშირი იყოს კრეატინ-კინაზას მომატებული დონე (36%-83%).[18][19][75][78][79]

შესაძლებელია უკავშირდებოდეს ართრალგიას და გრძელდებოდეს გამოჯანმრთელებით.

ზოგიერთი ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, ინფიცირების ადრეული ნიშნები გამოვლენილია ლაბორატორიულად დამტკიცებული შემთხვევების დაახლოებით 40%-ში.[17][81][106]

სხვა დიაგნოსტიკური ფაქტორები

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქებების მიმდინარეობისას, შემთხვევათა 90%-ში ზოგადად ადგილი აქვს ძლიერ დაღლილობასა და ლეთარგიას.[17][81]

2014 წელს ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 76%-ში.[18]

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების დროს ინფექციის ზოგადი მახასიათებელი, რაც პაციენტთა 88%-ს ახასიათებს.[17]

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, აღრიცხულია პაციენტთა 65%-ში.[18]

შესაძლოა იყოს სისხლიანი.

ქოლერას საწოლი შეიძლება გამოვიყენოთ პროფუზული დიარეის შემთხვევებში, განვითარებად ქვეყნებში.com.bmj.content.model.Caption@40f75691[Figure caption and citation for the preceding image starts]: ქოლერა საწოლები ლეიბში ცენტრალური ხვრელით პროფუზული დიარეის მართვისთვის ებოლას მოვლის ცენტრში, დასავლეთ აფრიკა, 2014.კეტრინ ფ. ჰოულიჰანის, MSc, MB ChB, MRCP, DTMH პირადი კოლექციიდან; გამოყენებულია ნებართვით [Citation ends].

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქებების მიმდინარეობისას, ინფექციის ზოგადი მახასიათებელი, რაც პაციენტთა 65%-70%-ს ახასიათებს.[9][17]

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტთა 67%-ში აღრიცხულია ღებინების შემთხვევა.[18]

პირნაღები მასა შესაძლებელია სისხლს შეიცავდეს.

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტთა 10%-70%-ში გამოვლინდა ადრეული ინფიცირების არასპეციფიკური მახასიათებელი.[17][81]

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 53%-ში.[18]

მენინგიზმი იშვიათად ვლინდებოდა.

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 44%-ში.[18]

შესაძლოა ძნელი იყოს გულძმარვის განსხვავება, გულმკერდის ქვედა წინა წილის ტკივილისგან, ან დისფაგიასგან. დისფაგია და გულძმარვა, შესაძლებელია ეზოფაგიტის (საყლაპავის ანთება) გამო ვითარდებოდეს.

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს გულმკერდის ტკივილი და ხველება აღრიცხულია პაციენტთა 10%-ში და 7%-ში.[19] თუმცა, ფილტვების პირდაპირი დაზიანება იშვიათად ვლინდება.[77]

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, სუნთქვის გაძნელების შემთხვევა აღრიცხულია პაციენტთა 20%-23%%-ში.[18][19]

მოზრდილებთან შედარებით, ბავშვებში უფრო დამახასიათებელია რესპირატორული სიმპტომების გამოვლენა.[81][82]2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს სუნთქვის გაძნელება აღირიცხა ბავშვების 14%-ში.[84]

ფარინგიტი არის არასპეციფიკური მახასიათებელი, რაც ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, გამოვლინდა პაციენტთა 10%-58%-ში.[17][81]

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 9%-ში.[19]

შესაძლებელია გამოიწვიოს დისფაგია, რაც 2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას აღირიცხა პაციენტთა 26%-32%%-ში.[18][19]

ძლიერი პროსტრაცია არის 2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტთა 73%-ში გამოვლენილი ტიპიური ნიშანი.[79]

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას აღირიცხა ფატალური ინფექციების 31%-ში, და არც ერთ გადარჩენილ შემთხვევაში.[16][17]

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 5%-ში.[79]

ურემიისა და ჰიპოპერფუზიის გამო, შესაძლებელია განვითარდეს მეტაბოლური აციდოზი.

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტთა დაახლოებით 25%-52%-ს განუვითარდა დაავადების მიმდინარეობის ადრეულ ეტაპზე.[16]

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, აღრიცხულია პაციენტთა 1%-5%-ში.[18][19][79]

აღნიშნული ხშირად განიმარტება, როგორც ქავილის არ გამომწვევი, ერითემატოზული და მაკულოპაპულური. იგი შეიძლება დაიწყოს კეროვანი სახით, შემდეგ კი გახდეს დიფუზური (მიმოფანტული), გენერალიზებული და შერწყმული. ზოგიერთი პირის მიერ აღწერილია, როგორც წითელასმაგვარი. იგი შესაძლებელია კოაგულოპათიის მქონე პაციენტებში გახდეს მოწითალო ფერის, ან პეტექიური.[23]

შესაძლებელია ძნელი იყოს აღნიშნულის მუქი კანის ფერის პაციენტებში განსხვავება.

არსებობა მიგვანიშნებს შორსწასულ ინფექციაზე და დისემინირებული ინტრავასკულარული კოაგულაციის არსებობაზე.

სისხლდენის გამოვლინება (მაგ. ეპისტაქსისი, სისხლდენა ღრძილებიდან, ჰემოფთიზი, ადვილი ჩალურჯება, სისხლდენა კონიუნქტივაში, ჰემატურია, ინექციის ან ვენიპუნქტურის ადგილებიდან სითხის გადმოსვლა) დაფიქსირდა დაინფიცირებული პაციენტების 30%-36%-ში წინა ეპიდაფეთქებების დროს;[11][16][17] მიუხედავად ამისა, აღნიშნული გამოვლინებები 2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს პაციენტთა მხოლოდ 5-18%-ში აღირიცხა.[18][19][20][21][22]

მხოლოდ ფატალური შემთხვევების დროს აღინიშნება ძლიერი სისხლდენა, რომელიც ზოგადად კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში ხდება (მაგ: მელენა, სისხლიანი დიარეა).[16] ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქებების მიმდინარეობისას, მელენა აღირიცხა ფატალური ინფექციების 8%, ხოლო გადარჩენილ პირთა 16%-ში.[17]

გარეგანი ნიშნების არარსებობის შემთხვევაში შესაძლებელია არ აღინიშნებოდეს შინაგანი სისხლდენა.

სისხლდენის გამოვლინება იშვიათია ბავშვებში.[83]

წინა ეპიდაფეთქებების დროს, ფატალური ინფექციების 2%, ხოლო გადარჩენილ პირთა 8% მოიცავდა სუსტ ჰეპატომეგალიას ნეკნთა რკალის ქვეშ ღვიძლის კიდის პალპაციით.[17]

აღრიცხულია გადიდებული ლიმფური კვანძები.[16]

მოგვიანებითი ინფექციის ნიშანი და არახელსაყრელი პროგნოზი, ტიპურად აღმოჩენილია ფატალური ინფექციების არსებობისას, ბოლო 2-3 დღის განმავლობაში.[16]

მეტაბოლური აციდოზის რესპირატორული კომპენსაციის გამო, შესაძლებელია ადგილი ქოდნეს ურემიას, ჰიპოკალემიას, ან ჰიპერკალემიას, ჰიპონატრიემიას, ჰიპოკალცემიას, ან ჰიპოკარბიას.

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, ფატალური ინფექციების 17%, ხოლო გადარჩენილ პირთა 5% მოიცავდა სლოკინს.[17]

2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს აღრიცხულია პაციენტთა 11%-ში.[18][79]

ნაკლებად გავრცელებულია ბავშვებში.[83][84]

შესაძლებელია გამოვლენილ იქნას ფატალური ინფექციების მოგვიანებით ეტაპებზე.[16]

წინატერმინალური დაავადებისა და შოკის ნიშანი. აღნიშნული საველე კვლევებში არასაკმარისად დოკუმენტირებულია ენდემურ რეგიონებში საზომი აღჭურვილობის დანაკლისიდან გამომდინარე.[16]

თუმცა, როგორც ჩანს, ტრანსუდაციასთან ერთად სეპტიკური შოკი ვასკულარიზაციით და მიკროცირკულაციის დარღვევით დომინანტურ მახასიათებლად არ მიიჩნევა.

2014 წელს ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტთა 19%-ში გამოვლენილია კონფუზია. როგორც ჩანს, აღნიშნული სიმპტომი უფრო ხშირად ვლინდებოდა წინა ეპიდაფეთქებებთან შედარებით და წარმოადგენდა სიკვდილობის პროგნოზულ ფაქტორს.[86][84][79]კონფუზია ბავშვებში შეიძლება იყოს მულტიფაქტორული და დაკავშირებულია არასასურველ პროგნოზთან.[84][86]

ხშირად თან ახლავს სისხლდენა და ჰიპოტენზია, რაც საფრთხეს უქმნის რეჰიდრატაციას.

დაავადების ბოლო სტადიაზე, ენცეფალოპათია სავარაუდოდ უკავშირდება ელექტროლიტური ბალანსის დარღვევას, ურემიასა და ცერებრალურ არასაკმარის პერფუზიას.

ბოლო პერიოდში არსებული ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას, პაციენტებში ფატალური ინფექციის 2% მოიცავდა გულყრებს.[17]

რისკფაქტორები

ენდემურ რეგიონებში (მაგ.: დასავლეთ აფრიკა, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) მცხოვრები ან დასაქმებული პირები ინფიცირების მაღალი რისკის ქვეშ არიან. თუმცა, ენდემური რეგიონებიდან ბოლო პერიოდში ჩამოსვლაც ასევე მნიშვნელოვან რისკფაქტორს წარმოადგენს. განვითარებულ ქვეყნებში საეჭვო ინფექციის მქონე პაციენტების უმეტესობას წარმოადგენენ უცხო ქვეყნიდან დაბრუნებული მგზავრები და სამედიცინო პერსონალი, რომლებიც ეპიდაფეთქების დროს დახმარებას უწევდნენ პაციენტებს.

არსებული ეპიდემიის გეოგრაფიული ადგილმდებარეობების ცოდნა გვეხმარება პაციენტის ეპიდემიოლოგიური რისკის განსაზღვრაში.

ინფიცირებული პაციენტებისგან ადამიანის ორგანიზმში ვირუსი ხვდება ბიოლოგიურ სითხეებთან კონტაქტით (მაგ:ოფლი, სისხლი, ფეკალიები, პირნაღები მასა, ნერწყვი, სასქესო ორგანოების სეკრეტი [სპერმას ჩათვლით] და დედის რძე).[35][40] უფრო მძიმე, ან შორსწასული ინფექციის დროს, ამ სითხეებში განსაკუთრებით მაღალია ვირუსის დონეები. ინფიცირების შემდეგ ინკუბაციის პერიოდი 2-21 დღე გრძელდება (როგორც წესი, 3-12 დღე).[2] ბავშვებში ინკუბაციის პერიოდი შეიძლება გაცილებით ხანმოკლე იყოს.[3]

ინფიცირებულ პაციენტებთან (სამედიცინო პერსონალი და ოჯახის კონტაქტები) კონტაქტით პიროვნება ინფიცირების რისკის ქვეშ დგას, თუ პიროვნებას ექსპოზიცია ქონდა ინფიცირებული პირის ბიოლოგიურ სითხეებთან სათანადო დამცავი აღჭურვილობის გარეშე. ინფიცირებული პაციენტების ოჯახის წევრები ინფიცირების მაღალი რისკის ქვეშ დგანან, თუ ადგილი აქვს დიარეას, ღებინებასა და სისხლდენას.[35]

ბიოლოგიური სითხეები პაციენტის გარდაცვალების შემდეგაც ინარჩუნებენ ინფექციურობას. ინფექციათა უმეტესობის გამოვლენა ხდება აფრიკაში, ტრადიციული დაკრძალვის ცერემონიალის განმავლობაში, როდესაც ჭირისუფლები ეხებიან გარდაცვლილის სხეულს.[66] საზოგადოებაში ვირუსის მაქსიმალურად გავრცელების შემთხვევები ასევე აღიარებულია, როგორც ხელის შემწყობი ფაქტორი: 2015 წელს სიერა-ლეონეში ტრადიციული მკურნალის დაკრძალვა უკავშირდებოდა 300 ინფიცირების შემთხვევას.[38] ერთი კვლევის თანახმად, 2014 წლის ეპიდაფეთქების დროს ინფექციების შემთხვევათა დაახლოებით 61% გამოწვეული იყო "სუპერ-გამავრცელებლების" მიერ.[39]

აქტიური ინფიცირების განმავლობაში აღწერილია დაავადების სქესობრივი გზით გადადება. გამოჯანმრთელებიდან 12-ზე მეტი კვირის შემდეგ ვირუსის აღმოჩენა შეიძლება სპერმაში. აღნიშნულის მიზეზი სავარაუდოდ გახლავთ სათესლის ქსოვილის იმუნოლოგიურად დაცული მდებარეობა.[43] აღნიშნული ნიშნავს, რომ ინფექციის კუპირების შემდგომ დაავადების სქესობრივი გზით ტრანსმისია ხანგრძლივი დროის განმავლობაშია შესაძლებელი.[40][41][42][44][45] მსგავსი შემთხვევები დადასტურდა 2014 წლის ეპიდაფეთქების მიმდინარეობისას.[46][47][48]

ინფიცირებულ პაციენტებთან კონტაქტის მქონე სამედიცინო პერსონალი, ინფიცირების მაღალი რისკის ქვეშ დგას და ეპიდემიათა უმეტესობა გამოვლენილია სამედიცინო პერსონალის ინფიცირების შედეგად.

ინფიცირებული დონორის ნემსის ჩხვლეტა ძალზედ მაღალ რისკს შეიცავს, ინოკულუმისა და ჭრილობის ტიპის მიხედვით. 1976 წელს პირველი ეპიდემია გავრცელდა საავადმყოფოს ფარგლებში არასტერილური ნემსების გამოყენების შედეგად.[24] გაერთიანებულ სამეფოში, რუსეთსა და გერმანიაში მოქმედ კვლევით ლაბორატორიებში გამოვლენილია ნემსის შემთხვევით ჩხვლეტის ფაქტები. ადამიანისგან ადამიანზე ვირუსის გადადების ფაქტებთან შედარებით, მსგავს შემთხვევებში ინკუბაციის პერიოდები შესაძლებელია გაცილებით ხანმოკლე იყოს.[10][17][41]

საქმიანობის სხვა მაღალ რისკ ფაქტორებს შორის არიან ის პირები, რომლებსაც მუშაობა უწევთ ენდემურ რეგიონებში არსებულ პრიმატებსა და ღამურებთან ან მაღალი რისკის მქონე კლინიკურ პრეპარატებთან (ნიმუშებთან).

ვირუსის გადადების აღნიშნული გზა შესაძლოა იყოს, სპორადული ეპიდემიის დროს ცხოველიდან ადამიანზე ვირუსის გადადების მიზეზი.[67]

ლეტალობის მაღალი მაჩვენებლიდან და ადამიანიდან ადამიანზე ვირუსის გადადების სიმარტივიდან გამომდინარე ებოლას ვირუსი დიდი ხნის მანძილზე მიიჩნევა პოტენციურ ბიოტერორიზმის იარაღად. თუმცა, მისი შესაძლებლობის მიუხედავად, არ არსებობს იმის მტკიცებულება, რომ ებოლას ვირუსი იარაღად გამოიყენება.[68]

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით