ანემიის შეფასება

ანემია არის ჰემოგლობინის (Hb) დონის შემცირება პაციენტის ასაკისა და სქესისთვის დადგენილ საშუალო მაჩვენებელზე ორი სტანდარტული გადახრით. *ნორმის დიაპაზონი შეიძლება განსხვავდებოდეს ლაბორატორიებს შორის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია ანემიის დასადგენად რეკომენდაციას უწევს ჰემოგლობინის შემდეგი ზღვრული ნორმების გამოყენებას:[1]World Health Organization. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. Mar 2024 [internet publication]. https://www.who.int/publications/i/item/9789240088542

• Hb <10,5 გ/დლ ბავშვებში 6-დან 23 თვემდე

• Hb <11 გ/დლ ბავშვებში 24-დან 59 თვემდე

• Hb <11,5 გ/დლ ბავშვებში 5-დან 11 წლამდე

• Hb <12 გ/დლ ბავშვებში 12-დან 14 წლამდე

• Hb <12 გ/დლ არაორსულ ზრდასრულ ქალებში (15 წელზე უფროსი ასაკის)

• Hb <13 გ/დლ ზრდასრულ მამაკაცებში (15 წელზე უფროსი ასაკის)

• Hb <11 გ/დლ ორსულობის პირველ ტრიმესტრში

• Hb <10,5 გ/დლ ორსულობის მეორე ტრიმესტრში

• Hb <11 გ/დლ ორსულობის მესამე ტრიმესტრში

შესაძლოა საჭირო გახდეს ჰემოგლობინის ზღვრული მაჩვენებლების კორექტირება გარე ფაქტორების გათვალისწინებით, როგორიცაა სიგარეტის მოწევა და საცხოვრებელი ადგილის სიმაღლე ზღვის დონიდან.[1]World Health Organization. Guideline on haemoglobin cutoffs to define anaemia in individuals and populations. Mar 2024 [internet publication]. https://www.who.int/publications/i/item/9789240088542

ანემია ხშირად გვხვდება ზოგად სამედიცინო პრაქტიკაში.[2]Gandhi SJ, Hagans I, Nathan K, et al. Prevalence, comorbidity and investigation of anemia in the primary care office. J Clin Med Res. 2017 Dec;9(12):970-80. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5687900 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/29163729?tool=bestpractice.com [3]Milovanovic T, Dragasevic S, Nikolic AN, et al. Anemia as a problem: GP approach. Dig Dis. 2022;40(3):370-5. https://karger.com/ddi/article/40/3/370/827834/Anemia-as-a-Problem-GP-Approach http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34098557?tool=bestpractice.com ​​რისკფაქტორებია: ასაკი, მდედრობითი სქესი, ლაქტაცია და ორსულობა. ყველაზე გავრცელებული მიზეზი საკვების მიღებასთან დაკავშირებული რკინის დეფიციტია.[4]Camaschella C. Iron-deficiency anemia. N Engl J Med. 2015 May 7;372(19):1832-43. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25946282?tool=bestpractice.com [5]Safiri S, Kolahi AA, Noori M, et al. Burden of anemia and its underlying causes in 204 countries and territories, 1990-2019: results from the Global Burden of Disease Study 2019. J Hematol Oncol. 2021 Nov 4;14(1):185. https://jhoonline.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13045-021-01202-2 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34736513?tool=bestpractice.com

ანემიამ, მკურნალობის ჩაუტარებლობის შემთხვევაში შეიძლება გამოიწვიოს მნიშვნელოვანი ავადობა და ხშირად წარმოადგენდეს უფრო სერიოზული ფონური მდგომარეობის ნიშანს.[6]Thein M, Ershler WB, Artz AS, et al. Diminished quality of life and physical function in community-dwelling elderly with anemia. Medicine (Baltimore). 2009 Mar;88(2):107-14. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2893336 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19282701?tool=bestpractice.com ანემიის განვითარების სიჩქარე ხშირად ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორიც მისი სიმძიმე, ვინაიდან სწრაფად განვითარებული ანემიის დროს შეიძლება ამოწუროს ორგანიზმის კომპენსატორული მექანიზმები.

მსოფლიოში, 2019 წელს, 6-დან 59 თვემდე ასაკის ბავშვების 40% ანემიით იყო დაავადებული.[7]Stevens GA, Paciorek CJ, Flores-Urrutia MC, et al. National, regional, and global estimates of anaemia by severity in women and children for 2000-19: a pooled analysis of population-representative data. Lancet Glob Health. 2022 May;10(5):e627-39. https://www.thelancet.com/journals/langlo/article/PIIS2214-109X(22)00084-5/fulltext http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/35427520?tool=bestpractice.com ​ ყველაზე მეტად დაზარალებული რეგიონებია აფრიკა და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია. მოსახლეობის ყველა ჯგუფისთვის ერთად, დაავადებათა გლობალური ტვირთის კვლევამ (2019) შეაფასა, რომ მსოფლიოს მოსახლეობის დაახლოებით 23%-ს აღენიშნებოდა ანემიის რომელიმე ფორმა, ანუ 1.8 მილიარდ ადამიანს.[8]Wilson SE, Rogers LM, Garcia-Casal MN, et al. Comprehensive framework for integrated action on the prevention, diagnosis, and management of anemia: an introduction. Ann N Y Acad Sci. 2023 Jun;1524(1):5-9. https://nyaspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nyas.14999 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/37067421?tool=bestpractice.com

პათოფიზიოლოგია

ერითროპოეზი მიმდინარეობს ძვლის ტვინში და კონტროლდება სტრომის ქსელით, ციტოკინებითა და ჰორმონ ერითროპოეტინით. დიფერენცირების რამდენიმე საფეხურის შემდეგ, ჰემატოპოეტური ღეროვანი უჯრედები გარდაიქმნება რეტიკულოციტებად (სისხლის წითელი უჯრედები [RBCs] უცვლელი რიბოსომული ქსელით).

სისხლის მიმოქცევის სისტემაში გადასვლამდე რეტიკულოციტები ძვლის ტვინში 3 დღის განმავლობაში რჩება. ცირკულაციაში მოხვედრიდან ერთი დღის შემდეგ რეტიკულოციტები კარგავენ რიბოსომულ ქსელს და გარდაიქმნებიან მწიფე ერითროციტებად, რომლებიც სისხლის მიმოქცევაში ცირკულირებენ 110-120 დღის განმავლობაში, სანამ მაკროფაგები არ მოაცილებენ მათ მიმოქცევიდან.[9]Stevens-Hernandez CJ, Bruce LJ. Reticulocyte maturation. Membranes (Basel). 2022 Mar 10;12(3):311. https://www.mdpi.com/2077-0375/12/3/311 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/35323786?tool=bestpractice.com

როდესაც ერითროციტების წარმოქმნის სიჩქარე მცირდება და/ან მისი დაკარგვის სიჩქარე იზრდება, ვითარდება ანემია.

ანემიის მორფოლოგიური კლასიფიკაცია

კლინიკური კუთხით, ყველაზე მოსახერხებელი კლასიფიკაციის სისტემა ეყრდნობა საშუალო კორპუსკულურ მოცულობას (MCV).[10]Goldman L, Schafer AI, eds. Chapter 149: Approach to the anemias. In: Goldman-Cecil Medicine, 2-Volume Set. 26th ed. Elsevier; 2019.

• მიკროციტული (ერითროციტების საშუალო კორპუსკულური მოცულობა <80 ფემტოლიტრი [fL]).[Figure caption and citation for the preceding image starts]: მიკროციტული ანემიარობერტ ზაიდენის კოლექციიდან, გამოყენება ნებადართულია [Citation ends].

• ნორმოციტული (MCV 80-100 ფემტოლიტრი [fL]); შეიძლება იყოს ჰიპერპროლიფერაციული ან ჰიპოპროლიფერაციული.

  • ჰიპერპროლიფერაციული (რეტიკულოციტების რაოდენობა > 2%): მოცირკულირე რეტიკულოციტების პროპორცია იზრდება, როგორც კომპენსატორული პასუხი ერითროციტების მომატებულ დაშლასა ან დანაკარგზე. მიზეზი სისხლის მწვავე დაკარგვა ან ჰემოლიზია.

  • ჰიპოპროლიფერაციული (რეტიკულოციტების რაოდენობა <2%): უპირველეს ყოვლისა, სისხლის წითელი უჯრედების გამომუშავების შემცირებული დარღვევები და მოცირკულირე რეტიკულოციტების პროპორცია უცვლელი რჩება.

• მაკროციტული (MCV >100 ფემტოლიტრი [fL]); შეიძლება იყოს მეგალობლასტური ან არამეგალობლასტური.

  • მეგალობლასტური: დნმ პროდუქციის ან მომწიფების უკმარისობა, რაც იწვევს სისხლის მიმოქცევაში მსხვილი მოუმწიფებელი ერითროციტების (მეგალობლასტების) და ჰიპერსეგმენტირებული ნეიტროფილების გამოჩენას.

  • არამეგალობლასტური: მოიცავს მაკროციტული ანემიის ყველა სხვა მიზეზს, რა დროსაც დნმ სინთეზი ნორმალურია. მეგალობლასტები და ჰიპერსეგმენტირებული ნეიტროფილები არ ვლინდება.[Figure caption and citation for the preceding image starts]: მეგალობლასტური მაკროციტული ანემიარობერტ ზაიდენის კოლექციიდან, გამოყენება ნებადართულია [Citation ends].[Figure caption and citation for the preceding image starts]: ანემიის კლასიფიკაცია: MCV, საშუალო კორპუსკულური მოცულობა; fL, ფემტოლიტრი.შექმნილია BMJ ცოდნის ცენტრის მიერ [Citation ends].