მუცლის ქრონიკული ტკივილის შეფასება

მუცლის ქრონიკული ტკივილი განისაზღვრება, როგორც უწყვეტი ან წყვეტილი მუცლის დისკომფორტი, რომელიც გრძელდება მინიმუმ 3 თვე.[1]Treede RD, Rief W, Barke A, et al. Chronic pain as a symptom or a disease: the IASP classification of chronic pain for the International Classification of Diseases (ICD-11). Pain. 2019 Jan;160(1):19-27. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30586067?tool=bestpractice.com ​ ტკივილი შეიძლება წარმოიშვას ნებისმიერი სისტემიდან, მათ შორის სასქესო სისტემის, კუჭ-ნაწლავის და გინეკოლოგიური ტრაქტიდან. მუცლის ქრონიკული ტკივილის ეტიოლოგია იმდენად მრავალმხრივია, რომ აღნიშნულ ტექსტში მხოლოდ ყველაზე ხშირი მიზეზები იქნება განხილული. შესაძლოა ყოველთვის არ არსებობდეს ზუსტი კავშირი ანატომიურ სტრუქტურასა და ფონურ პროცესს შორის.

მუცლის ქრონიკული ტკივილის მქონე პაციენტების დიაგნოსტიკა და მართვა ხშირად რთულია და შეიძლება იყოს იმედგაცრუების მიზეზი როგორც ექიმებისთვის, ასევე პაციენტებისთვის. აღნიშნული გამოცდილება გამოწვეულია ანამნეზის უყურადღებო შეკრებით, გასინჯვისას არასაკმარისი გამოკვლევით, დიფერენციული დიაგნოზების მრავალფეროვნებით (მოიცავს რამდენიმე სპეციალობას) და ხშირად უარყოფითი დიაგნოსტიკური კვლევების შედეგებით.

კლასიფიკაცია

მუცლის ქრონიკული ტკივილი იყოფა ორგანულ და ფუნქციურ ეტიოლოგიებად.[2]Yarger E, Sandberg K. Updates in diagnosis and management of chronic abdominal pain. Curr Probl Pediatr Adolesc Health Care. 2020 Aug;50(8):100840. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1538544220301061?via%3Dihub http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32859509?tool=bestpractice.com ​ორგანულ ეტიოლოგიას აქვს მკაფიო ანატომიური, ფიზიოლოგიური ან მეტაბოლური მიზეზი. მუცლის ქრონიკული ტკივილი, რომლის ზუსტი წყარო უცნობია დეტალური დიაგნოსტიკური შეფასების მიუხედავად, ძირითადად ფუნქციურ დაავადებად მიიჩნევა.[3]Sabo CM, Grad S, Dumitrascu DL. Chronic abdominal pain in general practice. Dig Dis. 2021;39(6):606-14. https://karger.com/ddi/article/39/6/606/822861/Chronic-Abdominal-Pain-in-General-Practice http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33631744?tool=bestpractice.com ​ ითვლება, რომ მუცლის ფუნქციური ტკივილი წარმოიქმნება მულტიფაქტორული ვისცერული ჰიპერმგრძნობელობისა,მოტორიკის დარღვევის და ტვინი-ნაწლავის ღერძის შეცვლილი ფუნქციის შედეგად.[4]Korterink J, Devanarayana NM, Rajindrajith S, et al. Childhood functional abdominal pain: mechanisms and management. Nat Rev Gastroenterol Hepatol. 2015 Mar;12(3):159-71. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25666642?tool=bestpractice.com

მუცლის ქრონიკული ტკივილის შემთხვევაში, მუცლის მწვავე ტკივილთან შედარებით, ნაკლები ალბათობით გამოვლინდება გამომწვევი ფონური ორგანული პათოლოგია. მუცლის მწვავე ტკივილი ხშირად ასახავს უეცარ ფიზიოლოგიურ ცვლილებას, როგორიცაა ღრუ ორგანოს ობსტრუქცია ან პერფორაცია, ინფექცია, ანთება ან უეცარი იშემიური მოვლენა.

ეპიდემიოლოგია

მუცლის ქრონიკული ტკივილი ხშირი ჩივილია პირველადი ჯანდაცვისა და ქვესპეციალობების კლინიკებში.[3]Sabo CM, Grad S, Dumitrascu DL. Chronic abdominal pain in general practice. Dig Dis. 2021;39(6):606-14. https://karger.com/ddi/article/39/6/606/822861/Chronic-Abdominal-Pain-in-General-Practice http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33631744?tool=bestpractice.com მუცლის არასპეციფიკური ტკივილის ინციდენტობა არის 22.3 1000 პირ-წელზე.[5]Wallander MA, Johansson S, Ruigomez A, et al. Unspecified abdominal pain in primary care: the role of gastrointestinal morbidity. Int J Clin Pract. 2007 Oct;61(10):1663-70. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17681003?tool=bestpractice.com  საერთაშორისო მეტა-ანალიზში, პირველადი ჯანდაცვის კონსულტაციებში მუცლის ტკივილის სიხშირე არის 2.8%.[6]Viniol A, Keunecke C, Biroga T, et al. Studies of the symptom abdominal pain--a systematic review and meta-analysis. Fam Pract. 2014 Oct;31(5):517-29. https://academic.oup.com/fampra/article/31/5/517/537129?login=false http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24987023?tool=bestpractice.com ​ მუცლის ტკივილის სიმპტომით დაავადებულთა ნახევარზე მეტს არ აქვს გამომწვევი მიზეზის დიაგნოზი.[6]Viniol A, Keunecke C, Biroga T, et al. Studies of the symptom abdominal pain--a systematic review and meta-analysis. Fam Pract. 2014 Oct;31(5):517-29. https://academic.oup.com/fampra/article/31/5/517/537129?login=false http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24987023?tool=bestpractice.com [7]Freeman TR, Stewart M, Léger D, et al. Natural history of abdominal pain in family practice: longitudinal study of electronic medical record data in southwestern Ontario. Can Fam Physician. 2023 May;69(5):341-51. https://www.cfp.ca/content/69/5/341.long http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/37172994?tool=bestpractice.com [8]Price SJ, Gibson N, Hamilton WT, et al. Diagnoses after newly recorded abdominal pain in primary care: observational cohort study. Br J Gen Pract. 2022 Aug;72(721):e564-70. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35760565 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/35760565?tool=bestpractice.com ​​​​​ აშშ-ს მოზრდილებში ერთ-ერთმა ჯვარედინმა გამოკითხვამ გამოავლინა მუცლის ტკივილის გავრცელება 21.8%-ში ზოგად პოპულაციაში.[9]Sandler RS, Stewart WF, Liberman JN, et al. Abdominal pain, bloating, and diarrhea in the United States: prevalence and impact. Dig Dis Sci. 2000 Jun;45(6):1166-71. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10877233?tool=bestpractice.com ქალები უფრო ხშირად აფიქსირებენ მუცლის ქრონიკულ ტკივილს, ვიდრე მამაკაცებს​[3]Sabo CM, Grad S, Dumitrascu DL. Chronic abdominal pain in general practice. Dig Dis. 2021;39(6):606-14. https://karger.com/ddi/article/39/6/606/822861/Chronic-Abdominal-Pain-in-General-Practice http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33631744?tool=bestpractice.com ​ შეერთებულ შტატებში მუცლის ტკივილი არის კუჭ-ნაწლავის დაავადებების ყველაზე გავრცელებული სიმპტომი და სამედიცინო ვიზიტის ხშირი მიზეზი.[10]Peery AF, Crockett SD, Murphy CC, et al. Burden and cost of gastrointestinal, liver, and pancreatic diseases in the United States: update 2021. Gastroenterology. 2022 Feb;162(2):621-44. https://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(21)03655-6/fulltext?referrer=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34678215?tool=bestpractice.com თუმცა, აშშ-ში ჩატარებული გამოკითხვისას მოზრდილებში, რომლებსაც აქვთ მუცლის ტკივილის ისტორია, თითქმის 40%-მა არ მიმართა სამედიცინო დახმარებას ამ სიმპტომების გამო.[11]Lakhoo K, Almario CV, Khalil C, et al. Prevalence and characteristics of abdominal pain in the United States. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021 Sep;19(9):1864-72.e5. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(20)30929-0/fulltext http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32629129?tool=bestpractice.com

მთელ მსოფლიოში, ფუნქციური კუჭ-ნაწლავის დარღვევების (FGID, ასევე ცნობილი როგორც ნაწლავ-ტვინის ურთიერთქმედების დარღვევები) გავრცელება მოზრდილებში 40%-ზე მეტია.[12]Sperber AD, Bangdiwala SI, Drossman DA, et al. Worldwide prevalence and burden of functional gastrointestinal disorders, results of Rome Foundation Global Study. Gastroenterology. 2021 Jan;160(1):99-114.e3. https://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(20)30487-X/fulltext?referrer=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32294476?tool=bestpractice.com ​ FGID პირობები არის ჰეტეროგენული და გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი და ფუნქციური დისპეფსია ყველაზე გავრცელებული.[12]Sperber AD, Bangdiwala SI, Drossman DA, et al. Worldwide prevalence and burden of functional gastrointestinal disorders, results of Rome Foundation Global Study. Gastroenterology. 2021 Jan;160(1):99-114.e3. https://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(20)30487-X/fulltext?referrer=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/32294476?tool=bestpractice.com თუმცა, ამ დარღვევებთან დაკავშირებული ტკივილი არასპეციფიკურია და შეიძლება დაემსგავსოს ან თანაარსებობდეს ორგანულ დარღვევებთან.[13]Colombel JF, Shin A, Gibson PR. AGA clinical practice update on functional gastrointestinal symptoms in patients with inflammatory bowel disease: expert review. Clin Gastroenterol Hepatol. 2019 Feb;17(3):380-90.e1. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(18)30810-3/fulltext http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/30099108?tool=bestpractice.com ​ FGID-ის მქონე პაციენტების ქვეჯგუფი არ პასუხობს პირველი რიგის თერაპიას და აქვს მუდმივი ქრონიკული მუცლის ტკივილი.[14]Keefer L, Ko CW, Ford AC. AGA clinical practice update on management of chronic gastrointestinal pain in disorders of gut-brain interaction: expert review. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021 Dec;19(12):2481-8.e1. https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(21)00717-5/fulltext http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34229040?tool=bestpractice.com ​

ბავშვებში მუცლის ქრონიკული ტკივილის გავრცელება ფართოდ განსხვავდება (4%-დან 53%-მდე).[15]King S, Chambers CT, Huguet A, et al. The epidemiology of chronic pain in children and adolescents revisited: a systematic review. Pain. 2011 Dec;152(12):2729-38. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22078064?tool=bestpractice.com [16]Tutelman PR, Langley CL, Chambers CT, et al. Epidemiology of chronic pain in children and adolescents: a protocol for a systematic review update. BMJ Open. 2021 Feb 16;11(2):e043675. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7888311 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33593785?tool=bestpractice.com [17]​World Health Organization. Guidelines on the management of chronic pain in children. Dec 2020 [internet publication]. https://www.who.int/publications/i/item/9789240017870 პედიატრიული ფუნქციური მუცლის ტკივილის პრევალენტობა არის 13.5 %.[18]Korterink JJ, Diederen K, Benninga MA, et al. Epidemiology of pediatric functional abdominal pain disorders: a meta-analysis. PLoS One. 2015 May 20;10(5):e0126982. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0126982 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/25992621?tool=bestpractice.com