ტანდაბლობა შეფასება

ტანდაბლობა განისაზღვრება, როგორც სიმაღლე, რომელიც არის ორი ან მეტი სტანდარტული გადახრით (SD) ქვემოთ ასაკისა და სქესის საშუალოზე პოპულაციაში (2,5 პერცენტილი მნიშვნელობის ქვემოთ).

ზრდის შენელება განისაზღვრება როგორც ზრდის სიჩქარე, რომელიც ასაკისა და სქესიდან გამომდინარე 5 პროცენტით ქვემოთ არის (მაგ. 5 წლის ასაკის შემდეგ <5 სმ/წელიწადში) ან სიმაღლის შეჩერება ზრდის მრუდზე ორი ან მეტი პროცენტის გასწვრივ.

ეპიდემიოლოგია

აშშ-ს პედიატრიული პირველადი ჯანდაცვის პოპულაციაში, ყველა პაციენტის 1.1%-ს (2073 -ს 189,280 სუბიექტიდან; 0.5-დან 20 წლამდე) ჰქონდა სიმაღლე <-2.25 SD საშუალოზე დაბალი.[1]Grimberg A, Huerta-Saenz L, Grundmeier R, et al. Gender bias in U.S. pediatric growth hormone treatment. Sci Rep. 2015 Jun 9;5:11099. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4650610 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26057697?tool=bestpractice.com ტანდაბლობა ასოცირდება ნაადრევი ასაკის ისტორიასთან, მედიქეიდის დაზღვევასთან და რასასთან/ეთნიკურ კუთვნილებასთან. მამრობითი სქესის წარმომადგენლები შეადგენდნენ ზრდის ჰორმონის მიმღებთა უმრავლესობას იდიოპათიური დაბალი სიმაღლისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ სიმაღლის პრევალენტობაში სქესობრივი სხვაობა არ გამოვლენილა (<-2.25 SD).[1]Grimberg A, Huerta-Saenz L, Grundmeier R, et al. Gender bias in U.S. pediatric growth hormone treatment. Sci Rep. 2015 Jun 9;5:11099. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4650610 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26057697?tool=bestpractice.com ადრე დაფიქსირდა სექსუალური მიკერძოება ზრდის ცუდი შეფასებისთვის მიმართვისას.[2]Grimberg A, Kutikov J, Cucchiara A. Sex differences in patients referred for evaluation of poor growth. J Pediatr. 2005 Feb;146(2):212-6. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15689911?tool=bestpractice.com ​

ინგლისში, 4-დან 5 წლამდე ასაკის ბავშვების დაახლოებით 2% დაბალია მათი ასაკისა და სქესის მიხედვით; გავრცელება ძლიერ ასოცირდება სიღარიბესთან.[3]Orr J, Freer J, Morris JK, et al. Regional differences in short stature in England between 2006 and 2019: a cross-sectional analysis from the National Child Measurement Programme. PLoS Med. 2021 Sep 28;18(9):e1003760. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8478195 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/34582440?tool=bestpractice.com

ჩინეთში ჩატარებული ქვეყნის მასშტაბით ჩატარებული გამოკითხვისას, დაბალი სიმაღლის გავრცელება იყო 2.60% განვითარებულ რეგიონებში, 3.72% შუალედურ განვითარებულ რეგიონებში და 4.69% განუვითარებელ რეგიონებში.[4]Ma J, Pei T, Dong F, et al. Spatial and demographic disparities in short stature among school children aged 7-18 years: a nation-wide survey in China, 2014. BMJ Open. 2019 Jul 16;9(7):e026634. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6661596 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31315860?tool=bestpractice.com მწირი რესურსების მქონე ქვეყნებში ტანდაბლობა ხშირად მალნუტრიციის შედეგია. მოზარდებსა და ბავშვებში ზრდის გაჩერების სიხშირე ვარირებს 9%-დან 11% -მდე სამხრეთ ამერიკაში და 30 % არის აფრიკის ქვეყნებში.[5]Yao WY, Yu YF, Li L, et al. Exposure to Chinese famine in early life and height across 2 generations: a longitudinal study based on the China Health and Nutrition Survey. Am J Clin Nutr. 2024 Feb;119(2):433-43. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/38309830?tool=bestpractice.com [6]Gao M, Wells JCK, Johnson W, et al. Socio-economic disparities in child-to-adolescent growth trajectories in China: findings from the China Health and Nutrition Survey 1991-2015. Lancet Reg Health West Pac. 2022 Feb 26;21:100399. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9079352 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/35540561?tool=bestpractice.com ​​

ზრდის ჰორმონის დეფიციტი (GHD) არის დაბალი სიმაღლის იშვიათი, მაგრამ მნიშვნელოვანი მიზეზი ბავშვებში და მოზარდებში. პედიატრიული GHD, როგორც ჩანს, ძალიან განსხვავდება; პოპულაციაზე დაფუძნებული ეპიდემიოლოგიური კვლევების ერთმა სისტემატურმა მიმოხილვამ მოიხსენია პრევალენტობის დიაპაზონი 1/1107-დან 1/8646-მდე.[7]Mameli C, Guadagni L, Orso M, et al. Epidemiology of growth hormone deficiency in children and adolescents: a systematic review. Endocrine. 2024 Mar 18. https://link.springer.com/article/10.1007/s12020-024-03778-4 http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/38498128?tool=bestpractice.com

ნორმალური ზრდა

ნორმალური ზრდის განმსაზღვრელი ფაქტორები დამოკიდებულია ბავშვის ასაკზე. ნებისმიერი ფაქტორის ცვლილებამ შესაძლოა განაპირობოს ზრდის შეჩერება.[8]Lifshitz F (ed). Pediatric endocrinology. 5th ed. New York City, NY: Informa HealthCare; 2007.[9]Wit JM, Kamp GA, Oostdijk W, et al. Towards a rational and efficient diagnostic approach in children referred for growth failure to the general paediatrician. Horm Res Paediatr. 2019;91(4):223-40. https://karger.com/hrp/article/91/4/223/167204/Towards-a-Rational-and-Efficient-Diagnostic http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/31195397?tool=bestpractice.com [10]Storr HL, Freer J, Child J, et al. Assessment of childhood short stature: a GP guide. Br J Gen Pract. 2023 Mar 30;73(729):184-6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10049590 [11]American College of Obstetricians and Gynecologists' Committee on Practice Bulletins - Gynecology. ACOG practice bulletin no. 227: fetal growth restriction. Obstet Gynecol. 2021 Feb 1;137(2):e16-28. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/33481528?tool=bestpractice.com ​​​

• ანტენატალური ზრდა: ნაყოფის ზრდის ძირითადი განმსაზღვრელია საშვილოსნოს ზომა, პლაცენტის ფუნქცია, დედის კვება, ინსულინი, ინსულინის-მსგავსი ზრდის ფაქტორები (IGFs) და IGF-დამაკავშირებელი ცილები (IGFBPs).

• პოსტნატალური ზრდა: ეს ხასიათდება საწყისად ზრდის სწრაფი სიხშირით, რომელიც პროგრესულად მცირდება და 3 წლისა და სქესობრივი მომწიფების პერიოდამდე პლატოს აღწევს დაახლოებით 5-დან-7 სმ-მდე/ წელიწადში. მათ გენეტიკურ პოტენციალთან შედარებით დაბადებული დიდი ან პატარა ბავშვი პირველი 2 წლის განმავლობაში "გამოასწორებს" მათ სწორ პროცენტს. ამ დროს მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ზრდის ჰორმონი, ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები, კვება და ინსულინი.

• პუბერტული ზრდა: მომწიფებამდე, ზრდა როგორც წესი ნელდება ("პრეპუბერტული დაცემა") , მხოლოდ იმისთვის რომ ამას მოჰყვეს პუბერტული ,,ნახტომისებური ზრდა’’. გარდა იმ სხვა ფაქტორებისა, როგორებიცაა ზრდის ჰორმონი, ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები, კვება და ინსულინი, სქესობრივი მომწიფების დროს ზრდაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ სქესობრივი ჰორმონები. გოგონებში ,,ნახტომისებური ზრდა’’ ადრეული სქესობრივი მომწიფების პერიოდშია. ბიჭებში ,,ნახტომისებური ზრდა’’ სქესობრივი მომწიფების პერიოდის ბოლოსკენ არის და გოგონებთან შედარებით უფრო მაღალ სიმაღლეს აღწევენ. ეს კომბინირებულია იმ ფაქტთან, რომ გოგონებთან შედარებით ბიჭები იზრდებიან დაახლოებით დამატებითი 2 წლის განმავლობაში, ეს ხსნის სქესთა შორის საბოლოო სიმაღლის 13 სანტიმეტრიან (5 ინჩი) განსხვავებას.