მიდგომა

ცელიაკიის ერთადერთი დამტკიცებული მკურნალობა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში გლუტენისაგან თავისუფალი დიეტის მკაცრი დაცვაა.

დიეტოლოგიური რჩევა

დიეტა არ უნდა დაიწყოს მანამ, სანამ არ დამტკიცდება დიაგნოზი წვრილი ნაწლავის ბიოფსიით.

დიაგნოსტირების შემდეგ პაციენტი უნდა გაგზავნოთ ნუტრიციოლოგთან, რომელიც გამოცდილია ცელიაკიის გლუტენისაგან თავისუფალი დიეტის დანიშვნით მართვაში. კონსულტაცია დიეტასთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია, რადგანაც გლუტეინისგან თავისუფალი დიეტა ასოცირდება უჯრედისის უფრო დაბალ მიღებასთან, ასევე ვიტამინებისა და მიკროელემენტების დეფიციტთან და მარტივი ნახშირწყლებისა და ნაჯერი ცხიმების უფრო მაღალი შემცველობით კალორიების მიღებასთან.[63][96] ცელიაკიით დაავადებულები ჭარბი წონის / სიმსუქნის რისკის ქვეშ არიან.[97]

ცელიაკიით დაავადებულ პაციენტებში ცხოვრების ხარისხი უმჯობესდება გლუტენისგან თავისუფალი დიეტის დაცვით.[98] თუმცა, გლუტეინისგან თვაისუფალი დიეტის დაცვა რთულია, ზოგჯერ პაციენტების უმრავლესობა არღვევს დიეტას.[99] ამიტომ აუცილებელია ხაზგასმით აღინიშნოს დიეტის როლი, გამყარდეს სოციალური მხარდაჭერა ოჯახებში და პაციენტი გაწევრიანდეს ცელიაკიის ადვოკატირების ჯგუფებში.

დამატებითი მკურნალობა

პაციენტები უნდა შემოწმდნენ: რკინის, D ვიტამინის, ვიტამინი B12-ის და ფოლიუმის მჟავის ნაკლებობაზე. ცელიაკიის მქონე ყველა პაციენტი უნდა იღებდეს კალციუმისა და D ვიტამინის დანამატებს. რკინა მხოლოდ იმ პაციენტებს უნდა დაენიშნოთ, ვისაც რკინის დეფიციტი აქვს. ვიტამინი B12-ისა (ციანოკობალამინი) და ფოლიუმის მჟავის ნაკლებობა უნდა შეივსოს, განსაკუთრებით იმიტომ, რომ გლუტეინისგან თავისუფალ საკვებ რაციონში ფოლიუმის მჟავის შემცველობა შესაძლოა ნაკლები იყოს.

ძვლის მინერალური სიმკვრივე უნდა შეფასდეს გლუტეინისაგან თავისუფალი დიეტის დანიშვნიდან დაახლოებით 1 წლის შემდეგ, რათა გამოვლინდეს ოსტეოპენია ან ოსტეოპოროზი.

მკურნალობაზე პასუხის არარსებობა

თუ პაციენტი არ რეაგირებს გლუტეინისგან თავისუფალ დიეტაზე, ყველაზე ხშირი პრობლემა გლუტეინთან ექსპოზიციის გაგრძელებაა. არსებობს მტკიცებულებები, რომ გლუტეინისგან თავისუფალი ადექვატური დიეტის დროს, პაციენტები მოიხმარენ სიმპტომების გამოსაწვევად საკმარისი რაოდენობის გლუტეინს.[100][101]

შეფასების პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს იმუნოგლობულინ A-ქსოვილოვანი ტრანსგლუტამინაზას ტიტრის შეფასების გამეორება და პაციენტის მიმართვა ნუტრიციოლოგთან, რომელიც გამოცდილია ცელიაკიის მართვაში. თუ პაციენტი გლუტეინს აღარ იღებს, მაგრამ დაავადება პროგრესირებს, საჭიროა მიმართვა გასტროენტეროლოგთან, რომელიც გამოცდილია რეფრაქტორული ცელიაკიის მართვაში. მიუხედავად იმისა, რომ გლუტეინთან ექსპოზიცია არ არის არეაქტიული ცელიაკიის დაავადების ყველაზე გავრცელებული მიზეზი, სიმტომები შეიძლება აიხსნას ბევრი სხვა მდგომარეობით, როგორიცაა ნაწლავის გაღიზიანების სინდრომი, სხვა საკვების აუტანლობა, მიკროსკოპული კოლიტი ან წვრილი ნაწლავის ბაქტერიების ჭარბი ზრდა.[102][103]

ქსოვილოვანი ტრანსგლუტამინაზას იმუნოგლობულინი A-ს დადებითი პასუხი მიუთითებს ნაწლავების დაზიანებაზე და გლუტეინთან ექსპოზიციაზე, თუმცა, უარყოფითი მაჩვენებელი არ გამორიცხავს ნაწლავების დაზიანების გაგრძელებას.[104][105] თუ სიმპტომები ნარჩუნდება ან რეციდივი ხდება ალტერნატიული ახსნის გარეშე, უნდა ჩატარდეს განმეორებითი ეზოფაგოგასტროდუოდენოსკოპია და თორმეტგოჯა ნაწლავის ბიოფსია, სეროლოგიური ტიტრის მიუხედავად.[105]

რეფრაქტერული ცელიაკია

რეფრაქტერული ცელიაკია განისაზღვრება როგორც მალაბსორბციის სიმპტომების ხაოების ატროფიის პერსისტირება გლუტენის მკაცრი ამოღების მიუხედავად და სხვა პათოლოგიის (მათ შორის გამოხატული ლიმფომა) არარსებობის ფონზე. იგი გვხვდება ცელიაკიის შემთხვევათა <1%-ში და სავარაუდოდ გამოწვეულია T უჯრედების კლონურობითა და ნორმალური ინტრაეპითელიური უჯრედების მარკერების დარღვევით.[106] რეფრაქტერულ ცელიაკიასთან ხშირადაა დაკავშირებული წყლულოვანი იეიუნიტი და ენტეროპათიასთან დაკავშირებული T-უჯრედული ლიმფომა. პაციენტების პროგნოზი შეიძლება უარყოფითი იყოს. მსგავსი პაციენტები უნდა გაიგზავნონ ცელიაკიის მართვაში გამოცდილ ცენტრებში.

ცელიაკიის კრიზი

ცელიაკიის კრიზი იშვიათია და ვლინდება ჰიპოვოლემიით, მძიმე წყლიანი დიარეით, აციდოზით, ჰიპოკალციემიითა და ჰიპოალბუმინემიით. ხშირად პაციენტები სისუსტესა და წონის კლებას უჩივიან და აღენიშნებათ ნუტრიციული დეფიციტები, რომლებიც გამოწვეულია ხანგრძლივი, უმკურნალო ცელიაკიით. რეჰიდრატაციისა და ელექტროლიტების ბალანსის შესწორების გარდა, აღნიშნულ მცირე რაოდენობით პაციენტებში შეიძლება სასარგებლო იყოს გლუკოკორტიკოიდების ხანმოკლე კურსი მანამ, სანამ გლუტენისაგან თავისუფალი დიეტა იმოქმედებს.

ამ მასალის გამოყენება ექვემდებარება ჩვენს წესებს