მიდგომა

მოკლე პერიოდში ინსულინი სიცოცხლის გადამრჩენია, რადგანაც ის თავიდან გვაცილებს დიაბეტურ კეტოაციდოზს, სიცოცხლისათვის პოტენციურად საშიშ მდგომარეობას. ინსულინით მკურნალობის ხანგრძლივი მიზანია ქრონიკული გართულებების პრევენცია, სისხლში გლუკოზის დონის ნორმასთან რაც შეიძლება ახლოს შენარჩუნების გზით. ზოგადად, გლიკოზირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) განსაზღვრის მიზანია გაითვალსო მკურნალობის აგრესიულობა, რაც თავის მხრივ, ინდივიდუალურია. მიმდინარე გაიდალინებით რეკომენდებულია, მივაღწიოთ შემდეგ მაჩვენებლებს: A1C <59 მმოლ/მოლ (7.5%) <18 წლამდე ასაკის 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებისთვის და <53 მმოლ/მოლ(<7%) ზრდასრული პაციენტებისთვის.[1][35][43] დიდ ბრიტანეთში, ეროვნული გაიდლაინებით რეკომენდებულია, რომ 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტების HbA1c-ის სამიზნე დონე იყოს 48 მმოლი/ლ (6.5%) ან უფრო დაბალი, რაც მინიმუმამდე დაიყვანს გრძელვადიანი სისხლძარღვოვანი გართულებების რისკს.[44][45]ნაკლებად მკაცრი სამიზნე დონე შეიძლება განისაზღვროს მცირეწლოვანი ბავშვებისთვის, ხანდაზმულებისთვის, მძიმე ჰიპოგლიკემიის ანამნეზის მქონე ადამიანებისთვის, შეზღუდული მოსალოდნელი სიცოცხლის ხანგრძლივობის მქონე ადამიანებისთვის, შორს წასული მიკროსისხლძარღვოვანი ან მაკროსისხლძარღვოვანი გართულებების ან თანმხლები დაავადებების მქონე პაციენტებისთვის.[1]

კარგი გლიკემიური კონტროლი ტიპი 1 დიაბეტის დროს საჭიროებს ყურადღებას კვების, ვარჯიშის და ინსულინოთერაპიის მიმართ. იდეალური კონტროლისთვის აუცილებელია სამივე კომპონენტის კოორდინირება. სისხლის გლუკოზის თვითკონტროლი (SMBG) კარგი გლიკემიური მეთვალყურეობის ძირითადი კომპონენტია. ყოველდღიურ მრავლობით ინექციებზე მყოფ პაციენტებში უნდა გავითვალისწინოთ SMBG კვების წინ, იშვიათად საკვების მიღების შემდეგაც და ძილის წინ, ასევე ვარჯიშის წინ, რაც ჰიპოგლიკემიის გამოვლენას და მის ადეკვატურ მკურნალობას უზრუნველყოფს, ასევე ნებისმიერი დატვირთვის წინ, რომლის დროსაც ჰიპოგლიკემია სერიოზულ საშიშროებას წარმაოდგენს. ზოგიერთ პაციენტს შესაძლოა დასჭირდეს გლუკოზის შემოწმება 6-10-ჯერ დღის განმავლობაში.[1][46]

ვინაიდან გლუკოზის მონიტორინგის (CGM) ტექნოლოგია სულ უფრო უმჯობესდება, მისი ჩვენება შეიძლება გაფართოვდეს.[47] ამჟამად მონიტორინგი აუმჯობესებს გლიკემიურ კონტროლს ბავშვებსა და ზრდასრულებში.[48] CGM ყველაზე ხარჯთეფექტური და სარგებლიანია ტიპი 1 დიაბეტის მქონე პაციენტებში, რომლებმაც არ იციან ჰიპოგლიკემიის შესახებ, ხშირად აქვთ ჰიპოგლიკემია ან მუდმივად ცუდად აკონტროლებენ მას ინტენსიური ინსულინოთერაპიის დროს, ასევე სარგებლიანია იმ პირებში, რომლებსაც სურთ CGM-ის ხშირად გამოყენება.[1][49] მჭირდო გლიკემიური კონტროლის შემზღუდველი ფაქტორი ტიპი 1 დიაბეტის დროს არის ჰიპოგლიკემია. სისხლის წნევისა და ლიპიდების კონტროლი, ასევე თამბაქოს მოხმარების შეწყვეტა, გულსისხლძარღვთა რისკის შემცირების შეუცვლელი კომპონენტებია.

ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული მეთოდები, ასევე ინდივიდუალური და ჯგუფური მიდგომები, რეკომენდებულია დიაბეტის თვითკონტროლის ეფექტური სწავლებისთვის.[1] ეს მიდგომა გამოიყენება ზრდასრულებში,[50] ისევე როგორც ბავშვებში და მოზარდებში.[51]

კვება და ვარჯიში

არ არსებობს სტანდარტული კვებითი რეკომენდაციები, რომლებიც ყველა დიაბეტიანი პირისტვის იქნება შესაფერისი.[1] ინდივიდუალიზებული კვების რეკომენდაციები უნდა ეფუძნებოდეს პერსონალურ და კულტურულ პრიორიტეტებს, სამეიდიცინო განათლებასა და გათვლებს, ჯანსაღ საკვებთან წვდომას, სურვილსა და უნარს, რომ შეცვალოს ქცევები. ასევე უნდა შეცვალოს ბარიერები. ყველა დიაბეტიანი პაციენტი უნდა იღებდეს ინდივიდუალურ სამედიცინო კვებით თერაპიას, რომელიც უნდა მიაწოდოს რეგისტრირებულმა დიეტოლოგმა, რომელიც გამოცდილია დიაბეტიანი პაციენტებისთვის ამ ტიპის თერაპიის მიწოდებაში. ნახშირწყელების გათვლამ ან შესაბამისი ნახშირწყლების მიღებამ დროისა და რაოდენობის გათვალისწინებით შესაძლებელია გააუმჯობესოს გლიკემიური კონტროლი. სწრაფად მოქმედმა ინსულინმა შესაძლებელია საკვების მიღების დრო ნაკლებად მნიშვნელოვანი გახადოს, ვიდრე წარსულში იყო.

დიაბეტის მქონე ზრდასრული ადამიანებისთვის რეკომენდებულია 150 წთ/კვირაში საშუალო ინტენსივობის აერობიკა (გულისცემის სიხშირის 50-70% მაქსიმალური მატებით), გადანაწილებული 3 დღეზე კვირაში, მაქსიმუმ 2 თანმიმდევრული დღით ვარჯიშის გარეშე.[1] დიაბეტის მქონე ბავშვებისა და მოზარდებისთვის რეკომენდებულია საშუალოდან მაღალი ინტენსივობის 60-წუთიანი ყოველდღიური აერობიკა და კუნთებისა და ძვლების განმამტკიცებელი ინტენსიური ვარჯიში სულ მცირე კვირაში 3-ჯერ.[35] 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებს უსაფრთხოდ შეუძლიათ ვარჯიში და გლუკოზის დონის მართვა.[35][52] ვარჯიშის წინ ნახშიწყლებისა და ინსულინის დოზა ეფექტურად შეიძლება დაკორექტირდეს, რათა თავიდან ავიცილოთ ჰიპოგლიკემია ვარჯიშისა და სპორტის დროს.[53][54] ვარჯიშიდან 24 საათში შეიძლება განვითარდეს ჰიპოგლიკემია, რომელიც მოითხოვს ვარჯიშის დღეებში ინსულინის დოზის შემცირებას. ვარჯიშის დაწყებამდე ადამიანმა უნდა მიიღოს ნახშირწყლოვანი საკვები, თუ სისხლში შაქრის დონე <5,6 მმოლ/ლ-ს შეადგენს (<100 მგ/დლ).

კლინიკური მსჯელობა უნდა გამოვიყენოთ იმისათვის, რომ განვსაზღვროთ ჩავატაროთ, თუ არა სკრინინგი კორონარული არტერიების დაავადებაზე ვარჯიშის პროგრამის რეკომდაციის წინ.[1] მაგალითად, თუ ცხოვრების ნაკლებად მოძრავი სტილის მქონე ადამიანებისთვის, რომელთა კორონარული მოვლენის 10-წლიანი რისკი ფრამინგემის სკალის მიხედვით ≥10%-ს შეადგენს, ვარჯიშის დროს დაგეგმილია სწრაფ სიარულზე მეტი დატვირთვა, რეკომენდებულია ვარჯიშის დაწყებამდე სტრესის ტესტის გაკეთება.

ვარჯიშის პროგრამის დაწყებამდე უნდა შეფასდეს მომდევნო მონაცემები: ასაკი; ფიზიკური მდგომარეობა; სისხლის წნევა; და ავტონომიური ნეიროპათიის ან პერიოფერიული ნეიროპათიის, პრეპროლიფერაციული ან პროლიფერაციული რეტინოპათიის ან მაკულას შეშუპების არსებობა ან არარსებობა; ძლიერი ვარჯიში შესაძლოა უკუნაჩვენები იყოს პროლიფერაციული ან მძიმე ფორმის პრეპროლიფერაციული დიაბეტური რეტინოპათიის დროს. მძიმე პერიფერიული ნეიროპათიის მქონე პაციენტებს შესაძლოა ვურჩიოთ ისეთი ვარჯიშები, რომლებიც ფეხზე დგომას და ისე დატვირთვას არ მოითხოვს.

მჯდომარე პოზიცია უნდა შეიცვალოს ყოველ 30 წთ-ში ხანმოკლე ფიზიკური აქტივობით.[1]

ინსულინის დაწყება

ინტენსიური ინსულინოთერაპია უნდა დავიწყოთ, დიაგნოზის დასმის შემდეგ, როგორც კი შესაძლებელი იქნება.[55] ძველი სქემებისგან განსხვავებით, როცა გამოიყენებოდა ინსულინის არაფიზიოლოგიური დოზირება, ინტენსიური მკურნალობის მიზანია ფიზიოლოგიური ინსულინის გამოყოფის იმიტაცია, საბაზისო ინსულინისა და ჭამის დროს დარტყმითი დოზის კომბინაციით. ინტენსიური თერაპიის უზრუნველყოფა შესაძლებელია ინსულინის ტუმბოთი და ყოველდღიური მრავლობითი ინექციებით (MDI).[56] [ Cochrane Clinical Answers logo ]

ტუმბოსა და MDI-ის შორის არჩევანი ეფუძნება პაციენტის ინტერესს და მის თვითმკურნალობის უნარებს, ასევე ექიმის პრიორიტეტებს, რადგანაც გამოსავლები ზოგადად მსგავსია.[57] ინსულინის ტუმბო მოიხმარს რეგულარულ ან სწრაფად-მოქმედ ინსულინს, უზრუნველყოფს ინსულინის საბაზისო სიჩქარეს და გამოყოფს კვების დროს დარტყმით დოზას. თუმცა, პაციენტმა ან მშობელმა მაინც ხშირად უნდა გაზომონ ხოლმე სისხლის გლუკოზა, რათა ისე დააკორექტირონ ტუმბო, რომ გადმოისროლოს შესაბამისი რაოდენობის ინსულინი. ინსულინის ტუმბოებმა შესაძლოა შეამციროს ჰიპოგლიკემია, განსაკუთრებით როდესაც კომბინირებულია გლუკოზის უწყვეტი მონიტორინგის სისტემასთან (CGMS) და ზღვრის შემაჩერებელ ნიშნებთან,[58] ასევე გააუმჯობესოს HbA1c და ამავდროულად უფრო მოქნილი იყოს.[59][60][61] ტუმბოს გამოყენება მოითხოვს პაციენტის მოტივაციას და ოჯახის ძლიერ მხარდაჭერას (ბავშვებისთვის), ასევე ისეთ სპეციალისტებთან წვდომას, რომლებსაც აქვთ ტუმბოთი მკურნალობის გამოცდილება.[62]

ხანგრძლივი (ინსულინ გლარგინი, დეტემირი ან დეგლუდეცი) ან საშუალო ხანგრძლივობის (NPH) ინსულინის გამოყენებისას საბაზისო დოზის სახით და ამავდროულად სწრაფად მოქმედი (ინსულინ ლისპრო, ასპარტი ან გლულიზინი) ან ხანმოკლე მოქმედების (რეგულარული) ინსულინის გამოყენებისას დარტყმითი დოზის სახით, MDI რეჟიმები შესაძლოა შემუშავდეს ექიმის და პაციენტის პრიორიტეტების მიხედვით და შეიცვალოს თითიდან აღებული სისხლის მონაცემების მიხედვით. არ არსებობს თანხმობა იმის შესახებ, ინსულინის ანალოგები უპირატესია თუ არა ტრადიციულ ინსულინთან შედარებით გლიკემიური კონტროლისთვის ან გართულებების შესამცირებლად.[63][64] [ Cochrane Clinical Answers logo ]

წარსულში, მრავალ პაციენტს მკურნალობდნენ სწრაფადმოქმედი და საშუალო ხანგრძლივობის ინსულინის ნარევის ინექციებით დღეში ორჯერ. ეს რეჟიმი შესაძლოა გამოვიყენოთ, თუ პაციენტები ვერ ემორჩილებიან MDI-ის, მაგრამ ის აღარ წარმაოდგენს პირველი რიგის რეკომენდაციას მკურნალობისთვის, რადგანაც არ არის ფლექსიბელური(მოქნილი).

რეჟიმის შექმნა

ზრდასრულებში ინსულინის საწყისი დღიური დოზა შესაძლოა იყოს 0.2 - 0.4 ერთეული/კგ/დღეში. ბავშვებში საწყისი დღიური დოზა იქნება 0.5 - 1 ერთეული/კგ/დღეში, ხოლო მომწიფების პერიოდში ინსულინზე მოთხოვნილება შესაძლოა გაიზარდოს 1.5 ერთეულამდე/კგ/დღეში. ხშირად 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებში ინსულინის დაწყებისას ადგილი აქვს ე.წ. "თაფლობის პერიოდს", რომლის დროსაც მხოლოდ 10-15 ერთეული/დღეშია საკმარისი. მთლიანი დოზის ნახევარი უნდა მივცეთ საბაზისო ინსულინის სახით, ხოლო მეორე ნახევარი დარტყმითი დოზის სახით. დარტყმითი დოზა იყოფა და ეძლევა ჭამის წინ. პაციენტებს ესაჭიროებათ სისხლში გლუკოზის თვითმონიტორინგი. ინსულინის დოზები შესაძლოა დაკორექტირდეს ყოველ 2-3 დღეში ერთხელ, გლუკოზის სამიზნე დონის შესანარჩუნებლად. A1C <53 მმოლ/მოლ(<7%)-ის მისაღებად ჭამამდე აღებულ სისხლში გლუკოზა უნდა იყოს 4.4 - 7.2 მმოლ/ლ (80 - 130 მგ/დლ), ხოლო ჭამის შემდეგ აღებულ სისხლში (1-2 საათი ჭამის დაწყებიდან) - 10.0 მმოლ/ლ-ზე (180 მგ/დლ) ნაკლები.[1]

მარტივი მიდგომა ჭამის დროს ინსულინის მოთხოვნილების დასაფარად არის დოზათა დიაპაზონის შეთავაზება, როგორიცაა 4 ერთეული მსუბუქი საკვებისთვის, 6 ერთეული საშუალო რაოდენობის საკვებისთვის და 8 ერთეული დიდი ოდენობის საკვებისთვის. საკვები ნახშირწყლების უფრო მეტი მოქნილობისთვის ჭამის წინ მისაღები ინსულინი შესაძლოა გამოითვალოს საკვებში ნახშირწყლების შემცველობისა და პაციენტის ინდივიდუალური ინსულინ-ნახშირწყლების თანაფარდობის მიხედვით. საწყისი მარტივი მიდგომა მდგომარეობს ერთი ერთეული ინსულინის გამოყენებაში ჭამის დროს საკვებში ყოველ 15 გ ნახშირწყალზე. პაციენტებმა შესაძლოა გამოიყენონ შეფუთვაზე ნაჩვენები ნახშირწყლების შემცველობა იმის გამოსათვლელად, თუ რამდენი გრამი ნახშირწყალია მათ საკვებში, თუმცა სასურველია ამ დროს დიეტოლოგის დახმარება. კვების დღიურის დახმარებით და საკვების მიღებიდან 2 საათში გლუკოზის გაზომვით შესაძლებელია ინსულინ-ნახშირწყლების თანაფარდობის დაკორექტირება.

დაკორექტირებული დოზა შესაძლებელია დაემატოს ინსულინის დარტყმით დოზას ჭამამდე გლუკოზის დონის მიხედვით. როცა ინსულინის დღიური დოზა (TDD) და საკვების მიღება სტაბილურია, დაკორექტირებული დოზა გამოითვლება შემდეგნაირად: 1800/TDD = სისხლში გლუკოზის დონის დაცემის საპროგნოზო დონე სწრაფად მოქმედი ინსულინის ერთ ერთეულზე. მაგალითად, თუ TDD არის ინსულინის 40 ერთეული, ინსულინის ერთ ერთეულზე დაქვეითების დონე შეადგენს: 1800/40 = 45.

საკვების მიღების წინ გლუკოზის გამოთვლისა და ზემოთაღნიშნული გამოთვლების მიხედვით დოზის კორექტირების მაგალითი:

  • 2.2 - 4.9 მმოლ/ლ (45-90 მგ/დლ): საკვების დროს მისაღები ინსულინის რაოდენობას გამოკლებული 1 ერთეული

  • 5 - 7.4 მმოლ/ლ (91-135 მგ/dL): დაამატეთ დაკორექტირებული ინსულინის 0 ერთეული

  • 7.5 - 9.9 მმოლ/ლ (136-180 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 1 ერთეული

  • 9.9 - 12.4 მმოლ/ლ (181-225 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 2 ერთეული

  • 12.4 - 14.5 მმოლ/ლ (226-270 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 3 ერთეული

  • 14.5 - 17.3 მმოლ/ლ (271-315 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 4 ერთეული

  • 17.4 - 19.8 მმოლ/ლ (316-360 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 5 ერთეული

  • 19.8 - 22.3 მმოლ/ლ (361-405 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებულ ინსულინის 6 ერთეული

  • >22.3 მმოლ/ლ (>405 მგ/დლ): დაამატეთ კორექტირებული ინსულინის 7 ერთეული; მიმართეთ სამედიცინო დახმარებას.

რიცხვი, რომელიც გამოიყენება კორექტირებული დოზის გამოსათვლელად შესაძლოა ისეთი დაბალი იყოს, როგორიცაა 1500 ან ისეთი მაღალი, როგორიცაა 2200. არ არსებობს სპიციფიკური გაიდლაინები ამ რიცხვის განსასაზღვრად. ზოგადად, დაბალი დოზა უნდა გამოვიყენოთ მსუქან პირებში, ინსულინ-რეზისტენტულ აპციენტებში, ხოლო მაღალი რაოდენობა უნდა გამოვიყენოთ გამხდარ პირებში, ინსულინ-მგრძნობიარე პაციენტებში.

ეს კორექტირებული დოზა შესაძლებელია დაემატოს პაციენტის საკვების მიღების დროს ინსულინის მოთხოვნილებას (საკვების ზოგადი ზომის ან ნახშირწყლების გამოთვლის მხიედვით) და შესაძლებელია მივცეთ როგორც ტოტალური ბოლუს დოზა.

ტუმბოთი მკურნალობა იგივე კონცეფციას ეყრდნობა, რაც ბაზალური და დარტყმითი დოზირება და არ საჭიროებს ინსულინის მრავლობით ინექციებს. თუმცა, პაციენტებს მაინც ესაჭიროებათ გლუკოზის მონიტორინგი 4-7-ჯერ დღეში. არსებობს გარკვეული მტკიცებულება, რომ ინსულინის ტუმბოთი მკურნალობა შეიძლება უზრუნველყოფდეს უკეთეს გლიკემიურ კონტროლს და ჰიპოგლიკემიის უფრო დაბალ რისკს,[65] მათ შორის ბავშვებში, მოზარდებში და ახალგაზრდა ზრდასრულ ადამიანებში.[66] მონიტორინგისა და დოზის აუცილებელი კორექტირების გამო პაციენტები, რომლებიც ტუმბოთი თერაპიისთვის შეირჩნენ, უნდა დახელოვნდნენ დიაბეტის თვითმკურნალობასა და ტუმბოს კომპონენტების მართვასა და გამოსწორებაში.[67]

ინსულინის ტუმბო მოიხმარს ინსულინის კანქვეშა საინექციო მილს. საინექციო მილი იცვლება ყოველ 3 დღეში და შესაძლოა შეამციროს შფოთვა და დაგვეხმაროს უკეთესი გლიკემიური კონტროლის მიღწევაში შერჩეულ პაციენტებში.[68][69]

CGMS ყოველ 5 წუთში ერთხელ ზომავს გლუკოზის დონეს კანქვეშა ინტერსტიციულ სითხეში. CGMS შესაძლოა ნაჩვენები იყოს შერჩეულ პაციენტებში ფართოდ ცვალებადი გლუკოზის დონეებით ან ჰიპოგლიკემიით. 3-დღიანი გლუკოზის მონიტორინგის სისტემა CGMS-ის გამოყენებით, შესაძლოა დაეხმაროს ექიმს ინსულინის დოზის კორექტირებაში. რეალური დროის CGMS, რომელსაც პაციენტი რეგულარულად ატარებს, შესაძლოა დაგვეხმაროს გლიკემიური კონტროლის გაუმჯობესებაში.[70][71][72][73] გლუკოზის სენსორები, რომლებიც გამოიყენება CGMS-ში, არ არის საიმედო გლუკოზის დაბალი კონცენტრაციების დროს და ამგვარად, არ ხსნის თითიდან სისხლში გლუკოზის განსაზღვრის აუცილებლობას. ეს სისტემები ამჟამად შემდგომ სრულყოფას გადიან.[47]

CGMS აგრეთვე ნაკლებად ზუსტია, ვიდრე ტრადიციული კაპილარული სისხლის გლუკოზის მონიტორინგის მეთოდები. თუმცა, ისინი უზრუნველყოფს ინფორმაციას გლუკოზის ტრენდების შესახებ, უზრუნველყოფს განგაშს პაციენტების გასაფრხილებლად ჰიპო ან ჰიპერგლიკემიის სესახებ და ამცირებს ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდებს.[58][74] ინსულინის ტუმბოს, ინტეგრირებული გლუკოზის სენსორებით, უწოდებენ სენსორით გაძლიერებულ ინსულინის ტუმბოს. სენსორისა და ტუმბოს ფუნქცია გაერთიანებულია ერთ მოწყობილობაში: "დახურული მარყუჟის" სისტემაში. ინსულინის მიწოდება დგინდება ავტომატურად, გლუკოზის გაზომილი დონის საფუძველზე. ამ გაერთიანებულ მოწყობილობებში გამოიყენება კომპიუტერული კონტროლის ალგორითმი, ინსულინის მიწოდების დახურული მარყუჟის სისტემის შესაქმნელად, რომელიც ხელოვნური პანკრეასის ფუნქციას ასრულებს.[35][75] კლინიკურ კვლევებში ასეთი სისტემები ამცირებს ღამის ჰიპოგლიკემიის რისკს და აუმჯობესებს გლუკოზის კონტროლს, მათ შორის ბავშვებში.[48][76] ზოგიერთ მოდელს სმარტფონის აპლიკაცია მოჰყვება, რომელიც გლუკოზისა და ინსულინის დოზის მონიტორინგისთვის გამოიყენება. სენსორებისა და სენსორებით გაძლიერებული ტუმბოების გამოყენება იზრდება და აშშ-ში მათ სულ უფრო მეტი სადაზღვევო კომპანია ანაზღაურებს.

ჰიპოგლიკემია ინსულინოთერაპიის უფრო ხშირი და პოტენციურად უფრო სერიოზული გვერდითი ეფექტია, რადგანაც ამან შესაძლოა გამოიწვიოს ცხოვრების ხარისხის დაქვეითება, კონფუზია, გულყრები და კომა. ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდებზე უნდა ვიფიქროთ თითოეული ვიზიტის დროს და უნდა განისაზღვროს ხელშემწყობი ფაქტორები და პაციენტის უნარი ამოიცნოს და იმკურნალოს შესაბამისად.

მიზანი არ არის მიღწეული

თუ გლიკემიური კონტროლი არაადეკვატურია A1C დონის ან ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდების მიხედვით, პაციენტის კვების, ვარჯიშის და ინსულინის რეჟიმი უნდა გადამოწმდეს. ბავშვები და მოზარდები უყურადღებონი არიან კვების რეჟიმის მიმართ და ხშირად უყვართ წახემსება. დიეტოლოგის კონსულტაციები მკურნალობის განუყოფელი ნაწილია, რადგანაც პაციენტებს შეუძლიათ ისწავლონ, როგორ გამოთვალონ ნახშირწყლები და დააკორექტირონ კვების წინ მისაღების ინსულინის დონე, რათა ხელი შეუწყონ საკვების შემადგენლობისა და ვარჯიშის მრავალფეროვნებას. მდგრადი ჰიპერგლიკემიის დროს შესაძლოა დაგვჭირდეს ბაზალური ინსულინის გაზრდა. საკვების მიღების წინ და საკვების მიღების შემდეგ ჰიპერგლიკემია შესაძლოა განპირობებული იყოს ბოლო კვების დროს არაადექვატური ინსულინის დონით და შესაძლოა გამოსწორდეს საკვებში ნახშირწყლების რაოდენობის გათვალისწინებით, პაციენტების მიერ მიღებული ნახშირწყლების გაზომვით და შემდგომ კვების წინ ინსულინის დოზირებით. თუ პაციენტი იღებს რეგულარულ ინსულინს და მას ჩავანაცვლებთ სწრაფადმოქმედი ინსულინით, ამან შესაძლოა შეამციროს საკვების მიღების შემდგომი გლუკოზის დონე.

სხვა მდგომარეობები, რომლებიც ხელს უწყობს არასტაბილურ დიაბეტს და, რომლებიც ყველაზე ხშირად თან ახლავს დიაბეტს, მოიცავს ცელიაკაის, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებებს, ადისონის დაავადებას და ფსიქოსოციალურ დისტრესს. დიაგნოზის დასმისას და რეგულარულად უნდა განხორციელდეს სკრინინგი ცელიაკიაზე, ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებასა და ფსიქოსოციალურ დისტრესზე, ხოლო ძლიერი კლინიკური ეჭვისას უნდა ჩატარდეს სკრინინგი ადისონის დაავადებასა და პერნიციოზულ ანემიაზე.

ჰიპოგლიკემიის ეპიზოდები სხვადასხვა პაციენტში სხვადასხვა სიხშირით ვლინდება. პაციენტმა გლუკოზა უნდა გაიზომოს ღამის 3 საათზე, თუ არსებობს ღამის ჰიპოგლიკემიის რისკი. ღამის ჰიპოგლიკემიამ შესაძლოა გამოიწვიოს ჰიპოგლიკემიის გამეორება დილით. ღამის ჰიპოგლიკემიის პრევენციისთვის ბაზალური ინსულინის დოზა უნდა შემცირდეს. ძილის წინ მცირედი საკვების მიღება არ არის ეფექტური ღამის ჰიპოგლიკემიის რისკის შესამცირებლად.[77] ალკოჰოლმა შესაძლოა გამოიწვიოს მწვავე ჰიპოგლიკემია, ხოლო ალკოჰოლმა და ვარჯიშმა შესაძლოა გამოიწვიოს მოგვიანებითი ჰიპოგლიკემია (24 საათამდე).

არაინსულინური მკურნალობა

პრამლინტიდი ნაჩვენებია როგორც ადიუვანტური მკურნალობა პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ საკვების მირების შემდგომი ჰიპერგლიკემია, რაც ვერ კონტროლდება მხოლოდ საკვების წინ ინსულინის მიღებით. მაგალითად, შესაძლოა ის სარგებლიანი იყოს პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ მაღალი გლუკოზა საკვების მიღების შემდეგ, მაგრამ უვითარდებათ ჰიპოგლიკემია, როდესაც საკვების მიღების წინ ინსულინის დოზა ინზრდება.

1-ელი ტიპის დიაბეტიან პაციენტებში რეგულარულად უნდა ჩატარდეს თვალის გამოკვლევა, უნდა მოუაროთ ფეხებს, ვუმკურნალოთ დისლიპიდემიას და ვაკონტროლოთ სისხლის წნევა.

1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე ზრდასრულებს კლინიკური დეპრესიის განვითარების 3-ჯერ მეტი რისკი აქვთ, ვიდრე მათ, ვისაც არ აქვთ 1-ლი ტიპის დიაბეტი.[78] დიაბერის დროს დეპრესიის პრევალენტობა უფრო მაღალია ქალებში (28%), ვიდრე მამაკაცცებში (18%).[79] რისკი ასევე შესაძლოა მაღალი იყოს მოზარდებში, დიაგნოზის დასმისას ან როდესაც იცვლება დაავადების მდგომარეობა.[80] ფსიქოსოციალური სკრინინგი და მხარდაჭერა შესაძლოა დაგვეხმაროს დისტრესის გამოსწორებასა და პაციენტისა და ოჯახის მიერ თვითმოვლის გაუმჯობესებაში.

ორსულობა

დიაბეტიანი ქალების ჩვილები თანდაყოლილი მალფორმაციების და სპონტანური აბორტის რისკის ქვეშ არიან.[81] ჩასახვის წინ დიაბეტისთვის ყურადღების მიქცევა ამცირებს ამ რისკს.[82] შესაბამისად, შვილოსნობის უნრაის მქონე ყველა ქალს დიაბეტის რუტინულ ვიზიტებთან ერთად ჩაუტარდეთ ჩასახვის წინა კონსულტაციები. 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე ქალები ორსულობის დაგეგმვამდე უნდა იყენებდნენ კონტრაცეფციის ეფექტურ მეთოდს. ამერიკის დიაბეტის ასოციაციის (ADA) რეკომენდაციით, HbA1 უნდა შეადგენდეს <48 მმოლ/მოლ-ს (<6.5%) ჩასახვამდე, თუ ამის მიმღწევა ჰიპოგლიკემიის გარეშეა შესაძლებელი.[1] ორსულობამდე ქალები უნდა გამოვიკვლიოთ აგრეთვე რეტინოპათიაზე, ნეფროპათიაზე, ნეიროპათიაზე და შესაძლო გულ-სისხლძარღვთა დაავადებაზე, რაც შესაძლოა გაუარესდეს ან რამაც შესაძლოა გაართულოს ორსულობა.

ზემოაღნიშნული გართულებებთან ერთად, ჰიპერგლიკემიური დიაბეტიის მქონე დედების ჩვილები არიან მაკროსომიის და ახალშობილთა დისტრესის რისკის ქვეშ. პრე-ეკლამბსია უფრო ხშირია დიაბეტის მქონე ორსულებში. ეუგლიკემია ან ეუგლიკემიასთან მიახლოებული მგომარობა ამცირებს გართულებების რისკს. ორსულობის დროს ქალებს უნდა უვლიდეს მულტიდისციპლინარული გუნდი დიეტოლოგის, მასწავლებელი ექთნის, ენდოკრინოლოგისა და მეანის ჩათვლით. ყველა ორსულ ქალს ორსულობამდე ან ორსულობის ადრეულ ეტაპზე ესაჭიროება თვალის გაფართოებული კვლევა. ზოგად პოპულაციასთან შედარებით დიაბეტის მქონე ქალები ნერვული მილის დეფექტების მქონე ჩვილების დაბადების უფრო მაღალი რისკის ქვეშ იმყოფებიან[83] და უნდა მიიღონ ფოლიუმის მჟავის დანამატი ორსულობამდე და ორსულობის განმავლობაში. სტატინების, ანგიოტენზინის გარდამქმნელი ფერმენტის ინჰიბიტორებისა და ანგიოტენზინ-II რეცეპტორის ბლოკატორების მიღება ჩასახვის წინ უნდა შეწყდეს. უნდა დავიწყოთ ინტენსიური ინსულინოთერაპია MDI-ით ან ინსულინის ტუმბოთი. ორსულობის დროს ხშირად გამოიყენება შემდეგი სახის ინსულინი: NPH, დეტემირი, რეგულარული, ლისპრო და ასპარტი.[84] ორსულობის დროს CGM-ის გამოყენება შეიძლება სასარგებლო იყოს გლიკემიური კონტროლისა და ნეონატალური გამოსავლის თვალსაზრისით.[85]

არა არსებობს დიდი რანდომული კვლევები, რომლებიც ადასტურებს ინსულინ გლარგინის უსაფრთხოდ გამოყენებას დიაბეტიის მქონე ორსულ პაციენტებში. თუმცა, არსებობს ინსულინ გლარგინის ორსულპაციენტებში უსაფრთხოდ გამოყენების მრავალი შემთხვევა. იგი შეიძლება განვიხილოთ როგორც მეორე რიგის პრეპარატი NPH-ს ან ინსულინ დეტემირის შემდეგ, ორსულ პაციენტებში ბაზალური ინსულინის დოზირებისთვის, ვინაიდან ამ შემთხვევაში ხანგრძლივი უსაფრთხოების მონიტორინგის ნაკლები მონაცემები არსებობს. დიაბეტის მქონე ორსულ ქალებში უწყვეტი კანქვეშა ინსულინის ინფუზიის შედეგების შესახებ ნაკლები მონაცემები არსებობს, ინსულინის მრავლობით დღიურ ინექციებთან შედარებით.[86] [ Cochrane Clinical Answers logo ] თუმცა, ერთ-ერთი რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევის თანახმად, უკეთესი გლიკემიიური შედეგი მიიღწეოდა მრავლობითი ყოველდღიური ინექციებით, ვიდრე ინსულინის ტუმბოთი მკურნალობით.[87] ADA გაიდლაინებით, ორსულ ქალებში, რომელთაც ორსულობამდე 1-ლი ტიპის დიაბეტი ჰქონდათ (იგივე რაც ორსულობის დიაბეტი), რეკომენდებულია სისხლში გლუკოზის შემდეგი სამიზნე დონეები: <5.3 მმოლ/ლ (<95 მგ/დლ) უზმოზე, და ≤7.8 მმოლ/ლ (≤140 მგ/დლ) საკვების მიღებიდან 1 საათში ან ≤6.7 მმოლ/ლ (≤120 მგ/დლ) საკვების მიღებიდან 2 საათში, HbA1c-ის ინდივიდუალური სამიზნე მაჩვენებლით <42დან <48 მმოლ/მოლ-მდე (<6% - <6.5%) ან <53 მმოლ/მოლ(<7%)-მდე, როგორც ამას ჰიპოგლიკემიის პრევენცია მოითხოვს.[1]

ADA-ს რეკომენდაციით, ტიპი 1 დიაბეტის მქონე ყველა ორსულისთვის სასარგებლოა პირველი ტრიმესტრის ბოლოდან ასპირინის დაბალი დოზების მიღება პრეეკლამფსიის რისკის შესამცირებლად.[1]

თანმხლები დაავადებები:

გაიდლაინები ხაზს უსვამს თანმხლები დაავადებების შეფასებისა და მართვის მნიშვნელობას. დიაბეტის თანმხლები დაავადებების გაფართოებული ჩამონათვალი მოიცავს ავტოიმუნურ დაავადებებს, აივ-ის, შფოთვით დაავადებებს, დეპრესიას, დარღვეულ კვებით ქცევას და სერიოზულ მენტალურ დაავადებებს..[1]

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით