Bệnh căn học

Bệnh coeliac là chứng rối loạn tự miễn toàn thân được kích hoạt bởi peptid gluten từ các loại ngũ cốc, bao gồm lúa mì, lúa mạch đen và lúa mạch. Hầu hết bệnh nhân mắc bệnh coeliac đều có một trong hai phân tử cấp II của phức hợp hòa hợp mô (HLA-DQ2 hoặc HLA-DQ8) cần thiết để biểu hiện peptid gluten theo cách có thể kích hoạt phản ứng tế bào T đặc hiệu kháng nguyên. DQ2 hoặc DQ8 là yếu tố chính quyết định xu hướng di truyền đối với bệnh coeliac. Tuy nhiên, hầu hết những bệnh nhân dương tính với DQ2 hoặc DQ8 sẽ không bao giờ mắc bệnh coeliac mặc dù tiếp xúc với gluten trong thức ăn hàng ngày. Các yếu tố bổ sung như môi trường hoặc gen làm mất khả năng dung nạp miễn dịch đối với gluten trong thức ăn chưa được xác định rõ. Có giả thiết cho rằng các yếu tố đóng vai trò này bao gồm: thời gian phơi nhiễm gluten ban đầu; nhiễm khuẩn đường ruột dẫn đến hiện tượng mô phỏng kháng nguyên gluten; hay hàng rào biểu mô ruột bị tổn thương trực tiếp dẫn đến niêm mạc tiếp xúc bất thường với peptid gluten.

Sinh lý bệnh học

Việc mất khả năng dung nạp miễn dịch đối với các kháng nguyên peptid gliadin có nguồn gốc từ lúa mì, lúa mạch đen, lúa mạch và các loại ngũ cốc liên quan là tình trạng bất thường chính của bệnh coeliac. Các peptid này có khả năng kháng protease ở người, cho phép chúng tồn tại nguyên vẹn trong lòng ruột non. [12] Hiện chưa xác định được con đường cho phép các peptid này xâm nhập màng mô liên kết, tuy nhiên giả thiết chính bao gồm các liên kết chặt chẽ bị khiếm khuyết, vận chuyển xuyên tế bào nội mô, lấy mẫu lòng ruột bằng tế bào đuôi gai, và xâm nhập trong quá trình tái hấp thu của các tế bào nhung mao ruột non chết theo chương trình.

Trong lớp dưới niêm mạc ruột, các peptid này kích hoạt cả miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích ứng. Cơ chế của kích hoạt miễn dịch bẩm sinh chưa được hiểu đầy đủ. Các peptid gluten rõ ràng có thể kích thích quá trình sản sinh interleukin-15 của tế bào đuôi gai và đại thực bào, sau đó kích thích tế bào lympho trong biểu mô, dẫn đến tổn thương lớp biểu mô. [13] [14] Trong lớp dưới niêm mạc, các peptid gluten được khử amit bởi transglutaminase (tTG) mô, một enzym thường tham gia vào liên kết ngang giữa các sợi collagen và quá trình tái tạo mô. Việc khử amit của peptid gliadin trước tiên cho phép liên kết ái lực cao với các peptid HLA liên quan đến coeliac (DQ2 hoặc DQ8) được phát hiện trên các tế bào trình diện kháng nguyên, và sau đó cho phép kích hoạt các tế bào T hỗ trợ (Th). [15] Vì lý do này, bệnh nhân phải có HLA-DQ2 (95% bệnh nhân mắc bệnh coeliac) hoặc HLA-DQ8 (5% bệnh nhân mắc bệnh coeliac) để phát triển bệnh coeliac. Việc kích thích tế bào Th dẫn đến 2 hậu quả. Chết tế bào và tái tạo mô kèm theo tình trạng teo nhung mao và tăng sản nang do tế bào lympho T gây độc sinh ra từ Th1. Th2 kích hoạt sự trưởng thành của bào tương và sau đó sản sinh ra kháng thể kháng tTG và gliadin. [16]

Phân loại

Phân nhóm bệnh coeliac

Không có phân loại chính thức cho bệnh coeliac; tuy nhiên, có thể chia bệnh thành nhiều phân nhóm thường gặp.

  1. Bệnh coeliac thường gặp: các triệu chứng điển hình bao gồm tiêu chảy, giảm cân, đau bụng, khó chịu ở bụng và mệt mỏi. Các triệu chứng thường gặp được phát hiện ở <50% bệnh nhân.

  2. Bệnh coeliac không điển hình: thiếu các triệu chứng đường tiêu hóa điển hình của chứng kém hấp thu; biểu hiện các tình trạng thiếu chất (ví dụ: thiếu sắt) hoặc biểu hiện ngoài ruột (ví dụ: mệt mỏi, men gan cao hoặc vô sinh). Tuy nhiên, bệnh không điển hình có thể chiếm tỷ lệ cao nhất trong số bệnh nhân được chẩn đoán mắc bệnh coeliac.

  3. Bệnh coeliac thầm lặng: có bằng chứng huyết thanh học và mô học của bệnh coeliac, tuy nhiên không có triệu chứng, dấu hiệu hoặc tình trạng thiếu chất rõ ràng. Tỷ lệ bệnh coeliac diễn biến thầm lặng không được xác định rõ, tuy nhiên tỷ lệ này được cho là chiếm ít nhất 20% số ca bệnh.

  4. Bệnh coeliac không đáp ứng: các triệu chứng lâm sàng hoặc bất thường điển hình trên xét nghiệm của bệnh coeliac không được cải thiện trong vòng 6 tháng ngừng sử dụng gluten, hoặc các triệu chứng hoặc bất thường xét nghiệm điển hình tái phát khi bệnh nhân đang thực hiện chế độ ăn uống không chứa gluten.

  5. Bệnh coeliac kháng trị: chẩn đoán đặc hiệu trong danh mục bệnh coeliac không đáp ứng, được xác định là các triệu chứng lâm sàng hoặc bất thường về mô học dai dẳng sau ít nhất 6 tháng sử dụng chế độ ăn uống không chứa gluten nghiêm ngặt và không có nguyên nhân rõ ràng khác hay loại trừị ung thư bạch huyết. Tỷ lệ mắc mới của bệnh coeliac kháng trị ở bệnh nhân mắc bệnh coeliac chưa được xác định rõ, tuy nhiên tỷ lệ này xấp xỉ 1%.

Việc sử dụng nội dung này phải tuân thủ tuyên bố miễn trách nhiệm của chúng tôi