ანამნეზი და გასინჯვა

ძირითადი დიაგნოსტიკური ფაქტორები

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 78%-ში.[417] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია. ერთ-ერთი შემთხვევათა სერიის მიხედვით, კლინიკაში მომართვისას პაციენტების მხოლოდ 44%-ს აღენიშნებოდა ცხელება, თუმცა 89%-ში ეს სიმპტომი ჰოსპიტალიზაციის შემდგომ ვითარდებოდა.[7] შეიძლება იყოს ხანგრძლივი და ხანგამოშვებითი; ზოგიერთ პაციენტს აწუხებს ჟრჟოლა/კანკალი. ბავშვებში ცხელება შეიძლება არ გამოვლინდეს ან ხანმოკლე იყოს.[13]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 57%-ში.[417] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია. ხველა, ძირითადად, მშრალი ხასიათისაა; თუმცა ზოგიერთ პაციენტს უვლინდება პროდუქტიული ხველაც.

ვლინდება პაციენტთა დაახლოებით 23%-ში.[417] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია ვარაუდობს 31-40%-იან მაჩვენებელს.[2] დროის მედიანა სიმპტომების დაწყებიდან დისპნოეს განვითარებამდე 5-დან 8 დღემდეა.[4][5][6] ნაკლებად ხშირია ბავშვებში, მაგრამ ყველაზე ხშირი ნიშანია ახალშობილებში.[366] შეიძლება რამდენიმე კვირას გაგრძელდეს სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ. მსტვინავი სუნთქვა ფიქსირდება პაციენტთა 17%-ში.[417]

ყნოსვის დისფუნქციის (ანოსმია/ჰიპოსმია) ჯამური პრევალენტობა არის 53%, ხოლო გემოს დისფუნქციის (აგეუზია/დისგეუზია) ჯამური პრევალენტობა არის 44%.[418] პრევალენტობა, როგორც ჩანს, უფრო მაღალია ევროპულ კვლევებში; ერთი კვლევის თანახმად, პაციენტების 87% უჩივის ყნოსვის დაკარგვას და 56% გემოს დარღვევას.[419]

ოტოლარინგოლოგიის ამერიკული აკადემიის თავდაპირველმა დასკვნებმა - თავისა და კისრის ქირურგიის COVID-19 ანოსმიის აღწერის ინსტრუმენტმა დაადგინა, რომ პაციენტთა 73%-მა აღნიშნა ანოსმია დიაგნოზამდე, და ეს იყო პირველადი სიმპტომი პაციენტების 26.6% -ში.[420]

არსებობს მწირი მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ გემოს/ყნოსვის ცვლილება შეიძლება იყოს COVID-19-ის ადრეული სიმპტომი, რომელიც სხვა სიმპტომებამდე ვლინდება ან შეიძლება დარჩეს ერთადერთ სიმპტომად მსუბუქი-საშუალო ავადმყოფობის დროს.[421]

დიდი ბრიტანეთი ამჟამად გემოს/ყნოსვის ცვლილებას თვლის შემთხვევის განსაზღვრების ნაწილად და ყველა პაციენტს ურჩევს თვითიზოლაციას ამ სიმპტომის გამოვლენის შემთხვევაში. თუმცა, ამჟამინდელი მტკიცებულებები დაბალი ხარისხისაა და მეტწილად ეფუძნება რეტროსპექტულ და ჯვარედინ კვლევებს.[422][423]

სიმპტომების სრული ალაგება ან გაუმჯობესება დაფიქსირდა პაციენტების 89%-ში, დაწყებიდან 4 კვირის შემდეგ.[424]

სხვა დიაგნოსტიკური ფაქტორები

გვხვდება შემთხვევათა დაახლოებით 31%-ში.[417] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია. პაციენტები შესაძლოა უჩიოდნენ შეუძლოდ ყოფნას. დაღლილობა/მძიმე დაღლა შეიძლება იყოს გამოხატული, მსუბუქი ავადმყოფობის მქონე პაციენტებშიც კი.

უვლინდება პაციენტთა დაახლოებით 17% (მიალგია) და 11%-ს (ართრალგია).[417] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია. 

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 22.7%-ში.[378] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია.

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 22.7%-ში.[378] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია.

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 22.9%-ში.[378] შემთხვევათა ზოგიერთი სერიის მიხედვით პრევალენტობა უფრო მაღალია.

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 12%-ში.[417] როგორც წესი, ვლინდება დაავადების ადრეულ ეტაპზე.

დიარეა ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 10%-ში, გულისრევა 6%-ში, ღებინება 4%-ში და მუცლის ტკივილი ასევე 4%-ში.[417] გასტროინტესტინური სიმტპომების არის 15%, მძიმე პაციენტებში უფრო მაღალია პრევალენტობა. პაციენტთა დაახლოებით 10%-ში თავდაპირველად მხოლოდ გასტროინტესტინური სიმპტომები იყო გამოვლენილი.[425] კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები მეტად პრევალენტურია ჩინეთს გარეთ.[426]

გასტროინტესტინური სიმპტომები არ არის დაკავშირებული COVID-19-ის ტესტის დადებითი პასუხის ალბათობასთან; თუმცა, უმადობა და დიარეა, ყნოსვის/გემოს დაკარგვასთან და ცხელებასთან კომბინაციაში, COVID-19-ისადმი 99%-იანი სპეციფიკურობით ხასიათდებოდა ერთ პროსპექტულ შემთხვევა-კონტროლის კვლევაში.[427]

დაფიქსირდა რექტალური სისხლდენაც.[428]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 11%-ში.[417]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 13%-ში.[417]

კონფუზია ფიქსირდება პაციენტთ დაახლოებით 11%-ში.[417] კონფუზიის/დელირიუმის და აჟიტირების პრევალენტობა მაღალია (65%-69%, შესაბამისად) ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსებულ პაციენტებში.[429] დელირიუმი უკავშირდება სიკვდილობის მაღალ რისკს. სწრაფი გამოვლინება შეიძლება მიუთითებდეს მდგომარეობის დამძიმებაზე.[430] აღწერილია შფოთვა, დეპრესია და ძილის პრობლემები.[5]

ერთი ობსერვაციული, ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, გამოვლინდა ჰოსპიტალიზებული პაციენტების 7.8%-ში.[431]

ზრდასრულებსა და ბავშვებში აღწერილია სხვადასხვა გამოვლინებები, როგორიცაა ერითემული ან მაკულოპაპულური ან წითელასებრი გამონაყარი, ვარიცელას მსგავსი პაპულოვეზიკულური ეგზანთემა ტანზე, პეტექიები, ურტიკარია, ვეზიკულები, იშემიური და ექიმოზური დაზიანებები (კოაგულაციის დარღვევა), პიტირიაზი, პაპულოსქვამოზური გამონაყარი და მულტიფორმული ერითემის მსგავსი დაზიანებები,[432][433][434][435][436][437][438][439][440]

დიდ ბრიტანეთში, რადიოლოგიური სურათებისა და კლინიკური მონაცემების კვლევის შედეგებით დაზიანებები კლასიფიცირდა შემდეგნაირად: მაკულოპაპულური გამონაყარი (47%); ერითემა ვეზიკულებით ან პუსტულებით, ან ფსევდო-მოყინვა წარზიდულ ნაწილებზე (19%); ურტიკარია (19%); სხვა ვეზიკულური გამონაყარი (9%) და ლივედო ან ნეკროზი (6%). ვეზიკულური დაზიანებები მეტწილად დაავადების ადრეულ ეტაპზევე აღინიშნება, სხვა სიმპტომების გამოვლენამდე, ხოლო ფსევდო-მოყინვა ხშირად მოგვიანებით ჩნდება, სხვა სიმპტომების შემდეგ.[441]

მოყინვის შეგრძნება, განსაკუთრებით ფეხის თითებსა და ტერფზე, ფიქსირდება განსაკუთრებით ახალგაზრდა პაციენტებში, რომელთაც ანამნეზში არ აღენიშნებათ მოყინვა, რეინოს ფენომენი ან სისხლძარღვების კოლაგენური დაავადებები (მაგ., სისტემური წითელი მგლურა).[442][443][444]  თუმცა, მცირე სერიების თანახმად, გამონაყარი პირდაპირ COVID-19-ს არ უკავშირდება.[445][446]

გაურკვეველია, რა არის კანის დაზიანებების გამომწვევი მიზეზი - ვირუსული ინფექცია, ინფექციის სისტემური შედეგები, თუ წამლები, რომელსაც შესაძლოა პაციენტი იღებდეს. კანის ჩართულობის უკეთ გასაგებად საჭიროა დამატებითი მონაცემები.

რინორეა აღირიცხა პაციენტთა დაახლოებით 8%-ში, ხოლო ცხვირის დახშობა კი დაახლოებით 5%-ში.[417]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 7%-ში.[417] შესაძლოა ასახავდეს პნევმონიის არსებობას. 

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 2%-ში.[417] უფრო ხშირია დაავადების მძიმე ფორმის მქონე პაციენტებში.[447] ზოგიერთ პაციენტში შეიძლება იყოს ერთადერთი საწყისი სიმპტომი.[448] ასევე ფიქსირდება ოფთალმალგია და ფოტოფობია.[417]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 2%-ში.[417] შესაძლოა იყოს ფილტვის ემბოლიის სიმპტომი.[449]

შესაძლოა ასახავდეს პნევმონიის არსებობას.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

რისკფაქტორები

დიაგნოზზე ეჭვი უნდა მივიტანოთ მწვავე რესპირატორული ავადმყოფობის მქონე პაციენტებში (მაგ., ცხელება და რესპირატორული დაავადების ერთი ნიშანი/სიმპტომი მაინც, როგორიცაა ხველა ან სუნთქვის უკმარისობა), რომლებიც ცხოვრებდნენ/მოგზაურობდნენ ბოლო 14 დღის განმავლობაში (სიმპტომების დაწყებამდე) ისეთ რეგიონში, სადაც დაფიქსირებულია საზოგადოებრივი გავრცელება.[167]

დიაგნოზზე ეჭვი უნდა მივიტანოთ პაციენტებში, რომელთაც აქვთ მწვავე რესპირატორული ავადმყოფობა და კონტაქტში იყვნენ COVID-19-ის დადასტურებულ ან შესაძლო შემთხვევასთან სიმპტომების გამოვლენამდე 14 დღის განმავლობაში.[167]

ხანდაზმული ასაკი ინფექციის რისკფაქტორია.[168] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, ინფექციის ყველაზე მაღალი რისკი ფიქსირდება 40-64 წლის ასაკობრივ ჯგუფში, შემდეგ 75 წელს ზემოთ ასაკის პირებში და 65-74 წლის ასაკობრივ ჯგუფში.[169] ზრდასრულებში მძიმე ავადმყოფობის რისკი იზრდება ასაკთან ერთად. ხანდაზმულები (65 წელს გადაცილებული) ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ არიან.[170][171] ყველაზე მაღალი სიკვდილობა აღინიშნება 80 წლის ან უფროს პაციენტებში.[172] აშშ-ში ხანდაზმულები (≥65 წლის) შეადგენდნენ შემთხვევების 31%-ს, ჰოსპიტალიზირებულთა 45%-ს, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსებულთა 53%-ს, ფატალური შემთხვევების 80%-ს. ყველაზე მძიმე გამოსავალი ფიქსირდებოდა ≥85 წლის პაციენტებში.[17] მიუხედავად იმისა, რომ ასაკი დამოუკიდებელი რისკფაქტორია, რისკი ხანდაზმულებში ნაწილობრივ დაკავშირებულია თანმხლები დაავადებების არსებობასთან. 

ფართო გადაცემის შემთხვევები დაფიქსირებულია გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[68] მძიმე ავადმყოფობის რისკი უფრო მაღალია პაციენტებში, რომლებიც ცხოვრობენ ხანდაზმულთა საცხოვრებლებში ან სხვა გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[171] ხანდაზმული პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივ საცხოვრებელ დაწესებულებებში ცხოვრობენ, ფატალური შემთხვევების ერთ მესამედს წარმოადგენენ ინგლისსა და უელსში; სხვა ქვეყნებშიც მსგავსი სურათი ვლინდება. ეს სავარაუდოდ განპირობებულია პირადი დაცვის საშუალებების დეფიციტით, მოწყვლადი მოსახლეობით და ტესტირების არასაკმარისი რაოდენობით.[173] ინგლისში ხანდაზმულთა საცხოვრელები სახლების ერთ მესამედზე მეტში დაფიქსირებულია შემთხვევები.[174] დიდ ბრიტანეთში ოთხ სახლში ჩატარებული კვლევის თანახმად, მცხოვრებთა 26% გარდაიცვალა 2 თვის პერიოდში. ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობა 2 თვის განმავლობაში გაიზარდა 203%-ით, წინა წლებთან შედარებით. მცხოვრებთა დაახლოებით 40%-ს დადებითი შედეგი ჰქონდა SARS-CoV-2-ზე, მათგან 43%-ს უსიმპტომო, ხოლო 18% -ს ჰქონდა ატიპური სიმპტომები.[175]

მამრობითი სქესი ინფექციის რისკფაქტორია.[168] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია მამაკაცებში (18.4%), ვიდრე ქალებში (13.3%).[169] მამრობითი სქესი დაავადების მძიმე ფორმისა და პროგრესირების, მექანიკური ვენტილაციის საჭიროების და გაზრდილი სიკვდილობის რისკ-ფაქტორიცაა.[14][176][177] არსებობს ჰიპოთეზა, რომ ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს ანდროგენების არსებობით, ან SARS-CoV-2-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულების უფრო დაბალი რაოდენობით, ქალებთან შედარებით. თუმცა, საჭიროა დამატებითი კვლევების ჩატარება.[178][179] 

შავკანიანი, აზიელი და სხვა უმცირესობების წარმომადგენელი (BAME) ჯგუფების ადამიანები ინფიცირების და უარესი გამოსავლის, ასევე სიკვდილობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ზოგადი მოსახლეობა. აღნიშნულის მიზეზები გაურკვეველია და საჭიროებს დამატებით კვლევებს.[180] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია შავკანიანებში (62.1%), ვიდრე თეთრკანიან პირებში (15.5%).[169] ეთნიკური უმცირესობების ჯგუფებში პაციენტების საშუალო ასაკი უფრო დაბალია, ვიდრე თეთრკანიან პაციენტებში.[181] დიდი ბრიტანეთის ეთნიკურ უმცირესობებში (სამხრეთ აზიელი, აღმოსავლეთ აზიელი, შავკანიანი, სხვა ეთნიკური უმცირესობები), რომლებიც ჰოსპიტალში იმყოფებოდნენ, უფრო მაღალი იყო ინტენსიურ განყოფილებაში გადაყვანის სიხშირე და ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება, ვიდრე თეთრკანიანებში, მიუხედავად იმისა, რომ დაავადება თავდაპირველად მსგავსი სიმძიმის იყო და კოჰორტა უფრო ახალგაზრდა იყო, ნაკლები თანმხლები დაავადებებით.[182] არსებობს მტკიცებულებები აშშ-დანაც, რომელის ამყარებს აღწერილ ინფორმაციას. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის მონაცემები (25 ივნისის მდგომარეობით) ასაკზე დაკორექტირების შემდეგ აჩვენებს, რომ არალათინოამერიკელ ინდიელებში, ალიასკას ადგიილობრივ მოსახლეობაში და არალათინოამერიკელ შავკანიან მოსახლეობაში ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე დაახლოებით 5-ჯერ აღემატება არალათინოამერიკელი თეთრკანიანების ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს, ხოლო ლათინოამერიკელებსა და ლათინოსებში, არალათინოამერიკელ თეთრკანიანებთან შედარებით ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე 4-ჯერ უფრო მაღალია.[183] აშშ-ში 10,000-ზე მეტ გარდაცვლილ პაციენტზე ჩატარებულ კვლევაში გამოვლინდა, რომ გარდაცვლილი ლათინოამერიკელების 35% და არათეთრკანიანების 30% <65 წლის ასაკის იყო, ხოლო თეთრკანიან, არალათინოამერიკელ პაციენტებში იგივე მაჩვენებელი 13%-ს შეადგენდა.[184]

თანმხლები დაავადებების მქონე პირებში უფრო მაღალია მძიმე ავადმყოფობის და სიკვდილობის რისკი.[185] თანხმლები დაავადებების რაოდენობასთან ერთად მატულობს ინფექციის სიმძიმის რისკი.[186] COVID-19-ის მქონე პაციენტებში ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებებია ჰიპერტენზია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება, დიაბეტი, სასუნთქი გზის ქრონიკული დაავადებები, ავთვისებიანი მდგომარეობები, თირკმლის ქრონიკული დაავადება, ცერებროვასკულური დაავადება და სიმსუქნე.[187][188][189] დიდ ბრიტანეთში, 20,000 ჰოსპიტალიზებულ პაციენტზე ჩატარებული პროსპექტული ობსერვაციულო კოჰორტული კვლევის მიხედვით, ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო გულის ქრონიკული დაავადება (31%), გაურთულებელი დიაბეტი (21%), ფილტვის არაასთმური ქრონიკული დაავადება (18%) და თირკმელების ქრონიკული დაავადება (16%).[16] მსგავსად, აშშ-ში ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო: გულსისხლძარღვთა დაავადებები (32%), დიაბეტი (30%), ფილტვის ქრონიკული დაავადება (18%). ჰოსპიტალიზაცია ექვსჯერ უფრო ხშირი იყო და სიკვდილი 12-ჯერ უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა პაციენტებში, რომლებსაც თანმხლები დაავადებები ჰქონდათ (შედარებით ჯანმრთელ პაციენტებთან).[190] აშშ-ში მოზრდილების დაახლოებით 56% COVID-19-ის გამო ჰოსპიტალიზაციის რისკის მქონეა, რაც განპირობებულია სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადებების არსებობით. აღნიშნული თანმხლები დაავადებები დაკავშირებულია მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან; შესაბამისად, ცხოვრების სტილის ცვლილებით შესაძლებელია რისკის სტატუსის ცვლილებაც.[191]

345 პედიატრიული შემთხვევიდან 23%-ს ჰქონდა სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ფილტვის ქრონიკული დაავადება, კარდიოვასკულური დაავადება ან იმუნოსუპრესია.[20] ერთი კვლევის თანახმად, ჰოსპიტალიზებული ბავშვების 39%-ს აღენიშნებოდა თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ასთმა, ნევროლოგიური დაავადებები, დიაბეტი, სიმსუქნე, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და ავთვისებიანი/ჰემატოლოგიური მდგომარეობები.[21]

ახალგაზრდების (18-25 წ) დაახლოებით 32%-ს აშშ-ში ჰქონდა თანმხლები დაავადებები, რომლებიც დაავადების მძიმე ფორმის რისკს ზრდიდა, მაგ. გულის მდგომარეობები, დიაბეტი, ასთმა, იმუნური მდგომარეობები, ღვიძლის დაავადებები და სიმსუქნე. მოწევა (ელექტრონული სიგარეტის ჩათვლით) ბოლო 30 დღის განმავლობაში ზრდის რისკს. დაავადების მძიმე ფორმის რისკი ახალგაზრდა არამწეველებში იკლებს 16%-მდე.[192]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ იმყოფებიან გულის მნიშვნელოვანი დაავადებების მქონე პირები (მაგ. გულის უკმარისობა, კორონარული არტერიების დაავადება, კარდიომიოპათია, ფილტვის ჰიპერტენზია).[186] გულ-სისხლძარღვთა დაავადება დაკავშირებულია მძიმე ინფექციის 3-ჯერ მაღალ რისკთან და ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის ალბათობა 11-ჯერ მეტია.[193]

ჰიპერტენზიის მქონე პირები შესაძლოა იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ.[186] ჰიპერტენზია დაკავშირებულია უარყოფით გამოსავლებთან, მათ შორის სიკვდილობასთან, COVID-19-ის მძიმე ფორმასთან, მწვავე რესპირატორულ დისტრესსინდრომთან, ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსებასთან და დაავადების პროგრესირებასთან.[194] ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებში 2.27-ჯერ უფრო მაღალია მძიმე დაავადების რისკი; სიკვდილობის რისკი 3.48-ჯერ მაღალია ჰიპერტენზიის არმქონე პაციენტებთან შედარებით.[195]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ დგანან მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პირები. 1-ლი ტიპის ან გესტაციური დიაბეტის მქონე პირები აგრეთვე იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა პაციენტთა ამ ჯგუფების შესახებ მტკიცებულებათა რაოდენობა მწირია.[186] დიაბეტის ჯამური პრევალენტობა COVID-19-ის მქონე პაციენტებში დაახლოებით 10%-ია. პრევალენტობა მნიშვნელოვნად მაღალია ხანდაზმულ პაციენტებში და COVID-19-ის მძიმე ფორმის მქონე პაციენტებში.[196][197][198] დიაბეტი ასოცირებულია სიკვდილობის, დაავადების მძიმე ფორმისა და პროგრესირების და მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის მომატებულ რისკთან.[199] დიაბეტის მქონე პაციენტებს დაავადების მძიმე ფორმის განვითარებისა და სიკვდილის ორჯერ უფრო მაღალი რისკი აქვთ.[197] არასასურველი პროგნოზის და მაღალი სიკვდილობის რისკფაქტორებია ხანდაზმული ასაკი, მომატებული C-რეაქტიული ცილა და ინსულინის გამოყენება.[200] ინგლისში COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილობის შემთხვევების ერთი მესამედი გვხვდება დიაბეტის მქონე პაციენტებში. 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პირებში ჰოსპიტალური სიკვდილობის რისკი 3.5-ჯერ მაღალია, ხოლო მე-2 ტიპის დიაბეტის დროს 2.03-ჯერ.[201] არასათანადოდ კონტროლირებული ჰიპერგლიკემიის მქონე პაციენტები იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების და სიკვდილობის მომატებული რისკის ქვეშ.[202][203] სხეულის მასის ინდექსი დადებითად და დამოუკიდებლად უკავშირდება ტრაქეის ინტუბაციას და/ან სიკვდილობას 7 დღის განმავლობაში, დიაბეტის მქონე პაციენტებში.[204] ახლადდიაგნოსტირებული დიაბეტის მქონე პაციენტების ჯგუფში უფრო მაღალია სიკვდილობის რისკი, ვიდრე დიაბეტის, ჰიპერგლიკემიის ან ნორმოგლიკემიის ანამნეზის მქონე პაციენტებში.[205] ასეთ პაციენტებში არასასურველი პროგნოზის მიზეზი, მაღალი ალბათობით, არის დიაბეტის სინდრომული ბუნება ისეთ ფაქტორებთან ერთად, როგორებიცაა ჰიპერგლიკემია, ხანდამზულობა და თანხმლები დაავადებების არსებობა (მაგ. სიმსუქნე, ჰიპერტენზია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება).[206]

არ არსებობს ზუსტი მტკიცებულება, რომ ასთმის ან ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების (ფქოდ) მქონე პაციენტებში უფრო მაღალია ინფექციის რისკი.[207][208] ფქოდ-ის მქონე პაციენტები (მოიცავს ემფიზემას და ქრონიკულ ბრონქიტს) მძიმე ავადმყოფობის რისკის ქვეშ არიან.[186] ფქოდ დაკავშირებულია მძიმე ინფექციის განვითრების 5-მაგ რისკთან.[209] უცნობია, აქვთ თუ არა ასთმის მქონე პაციენტებს მძიმე დაავადების განვითარების უფრო მაღალი რისკი; თუმცა, COVID-19-ის მქონე პაციენტებში არ ვლინდება სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი კავშირი ასთმასა და სიკვდილობის მაღალ რისკს შორის.[210][211][212] ფილტვის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები (მაგ. ცისტური ფიბროზი, ფილტვის იდიოპათიური ფიბროზი) შესაძლოა იმყოფებოდნენ მძიმე დაავადების განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ შეზღუდულია.[186] არ არსებობს მონაცემები იმის შესახებ, რომ პედიატრიული რესპირატორული დაავადებები (ასთმის ჩათვლით) წარმოადგენს ინფექციის ან სიმძიმის რისკფაქტორს.[213]

ინფექციის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ თირკმლის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები. დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პაციენტებში (32.9%), ამ დაავადების არმქონე პაციენტებთან შედარებით (14.4%).[169] თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, ამასთან, არიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშაც.[186] თირკმლის ქრონიკული დაავადების პრევალენტობა COVID-19-ის ფონზე იყო 5.2% (2.3% თირკმლის ბოლო სტადიის დაავადებაზე). ეს თირკმლის მწვავე დაზიანების, როგორც გართულების, დამოუკიდებელი რისკფაქტორია.[214]

კიბოს მქონე პაციენტებს ინფექციის უფრო მაღალი რისკი აქვთ, სავარაუდოდ, იმუნოსუპრესიული მკურნალობის და/ან ჰოსპიტალში ხშირი ვიზიტების გამო.[215] COVID-19-ით დაავადებულ პაციენტებში კიბოს ჯამური პრევალენტობა დაახლოებით 2.3%-ს შეადგენს. ასეთ პაციენტებში მნიშვნელოვნად უფრო მაღალია დაავადების მძიმე ფორმის სიხშირე.[216] ონკოლოგიური პაციენტების შემთხვევაში მძიმე დაავადების რისკი 76%-ით მეტია, ვიდრე ონკოლოგიური დაავადების არმქონე პირებში.[217] ასევე მომატებულია უარესი კლინიკური გამოსავლის რისკი, ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობის მაჩვენებელი (განსაკუთრებით მეტასტაზური დაავადების, ჰემატოლოგიური კიბოს ან ფილტვის კიბოს შემთხვევებში). მდგომარეობა უფრო სწრაფად მძიმდება, ვიდრე კიბოს არმქონე პაციენტებში.[218][219] ონკოლოგიური დაავადების გამო ჩატარებული ქირურგიული ოპერაციის შემდეგ სიკვდილობის მაჩვენებელი უფრო მაღალია.[220] ზრდასრულებში მომატებულ სიკვდილობასთან დაკავშირებული ფაქტორებია: ხანდაზმული ასაკი, მამრობითი სქესი, მოწევა, თანმხლები დაავადებების რაოდენობა, აღმოსავლეთ კოოპერატიული ონკოლოგიური ჯგუფის სისტემით 2 ან მეტი ქულა, ქიმიოთერაპია სიმპტომების გამოვლენამდე 4 კვირის განმავლობაში, აქტიური ონკოლოგიური დაავადება.[221][222][223] თუმცა, 65 წელს გადაცილებული პაციენტების ქვეჯგუფში ანალიზის თანახმად, სიკვდილობა კიბოს არმქონე პაციენტების მსგავსი იყო.[219] კიბოთი დაავადებული ბავშვები ინფექციის მიმართ უფრო მოწყვლადი არიან, ვიდრე პედიატრიული პაციენტები ონკოლოგიური დაავადების გარეშე. შეზღუდული რაოდენობის მონაცემების მიხედვით, ავადობის საერთო მაჩვენებელი კიბოს მქონე პედიატრიულ პაციენტებში დაბალია და მხოლოდ 5%-ს ესაჭიროება ჰოსპიტალიზაცია.[224] ზრდასრულ ონკოლოგიურ პაციენტებში ჯამური სიკვდილობის სიხშირე არის 6.8%-დან 21%-მდე. თუმცა, ამ მონაცემების ინტერპრეტაცია ფრთხილად უნდა მოხდეს.[225]

სიმსუქნის მქონე პირებში (სმი ≥30) ინფიცირების რისკი უფრო მაღალია. დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია სიმსუქნის მქონე პაციენტებში (20.9%), სიმსუქნის არმქონე პაციენტებთან შედარებით (13.2%).[169] ინფექციის მძიმე ფორმის რისკი აგრეთვე მაღალია სიმსუქნით დაავადებულ პაციენტებში.[186][226] მონაცემები საფრანგეთიდან მიუთითებს, რომ სიმსუქნის პრევალენტობა 1.35-ჯერ მაღალია COVID-19-ის მძიმე ფორმის მქონე პაციენტებში, ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით.[227] სიმსუქნე არის ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციის, რესპირატორული უკმარისობის (ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის საჭიროებით) და სიკვდილობის რისკფაქტორი.[228][229] სიმსუქნე შესაძლოა აღმოჩნდეს სიკვდილობის ან მძიმე დაავადების მნიშვნელოვანი რისკფაქტორი ახალგაზრდა პაციენტებში (ზოგიერთი კვლევის განისაზღვრება, როგორც <50 წლის ასაკი, სხვა კვლევების მიხედვით კი <60 წლის ასაკი).[230][231][232][233][234] სხეულის მასის ინდექსის მომატება ორსულებში მძიმე დაავადების მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია.[235] სიმსუქნე ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებაა ბავშვებში. სიმსუქნე მნიშვნელოვნად უკავშირდება მექანიკური ვენტილაციის საჭიროებას 2 წლის და უფროს ბავშვებში (ნიუ იორკში ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის თანახმად).[236]

ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირებს აქვთ დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მაღალი რისკი; რისკი აგრეთვე მომატებულია ჰემოგლობინის სხვა ტიპის დაავადებების (მაგ. თალასემია) დროს.[186] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების და COVID-19-ის მქონე პაციენტებში, აშშ-ში (პაციენტების საშუალო ასაკი <40 წ), 69% იყო ჰოსპიტალიზებული, 11% იყო მოთავსებული ინტენსიურ განყოფილებაში და 7% გარდაიცვალა.[237] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირებში ინფექცია შესაძლოა გახდეს მწვავე გულმკერდის სინდრომის მიზეზი.[238][239] 

მყარი ორგანოს ტრანსპლანტაციის შედეგად იმუნოკომპრომისულ მდგომარეობაში მყოფ პირებს აღენიშნებათ მძიმე დაავადების მაღალი რისკი.[186] ორგანოს რეციპიენტები შეიძლება იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის ან გართულებების, უფრო სწრაფი კლინიკური პროგრესირების და ხანგრძლივი მიმდინარეობის მომატებული რისკის ქვეშ, შედარებით ზოგად მოსახლეობასთან. ეს გამოწვეულია ქრონიკული იმუნოსუპრესიით და თანმხლები მდგომარეობებით.[240][241][242][243][244][245]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მაღალი რისკი შეიძლება ჰქონდეთ პირებს, რომლებიც თამბაქოს ეწევიან ან წარსულში ეწეოდნენ.[186] ამჟამინდელ მონაცემებზე დაყრდნობით, მოწევა დაკავშირებულია დაავადების სიმძიმესა და სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში.[246] არამწეველებთან შედარებით, მწეველბში დაავადების დამძიმების 1.91-ჯერ მაღალი რისკია.[247] მწეველებს ცუდი გამოსავლის უფრო მაღალი რისკი აქვთ, ვიდრე არამწეველებს, მაგრამ უფრო ნაკლებია რისკი თუ ადამიანმა მოწევას თავი ადრე დაანება.[248] ეს შეიძლება უკავშირდებოდეს სასუნთქ გზებში ანგიოტენზინ-გარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის რეცეპტორის მომატებულ ექსპრესიას მწეველებში.[249] ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ მიმოიხილა არსებული მტკიცებულებები და გამოაქვეყნა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოწევა დაკავშირებულია უფრო მძიმე დაავადებასთან და სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში.[250]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ ცერებროვასკულური დაავადების მქონე პირები.[186] ინსულტის ანამნეზის მქონე პაციენტებში უფრო მაღალია არასასურველი გამოსავლის რისკი, მაგ. ინტენსიური მოვლის საჭიროება, მექანიკური ვენტილაცია, სიკვდილობა, უფრო ხშირია ინსულტის შემთხვევაში, ვიდრე ინსულტის ანამნეზის არმქონე პირებში.[251]

ღვიძლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, განსაკუთრებით ციროზით დაავადებული პაციენტები, იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ.[186] ჰოსპიტალიზაციის, არასასურველი გამოსავლისა და სიკვდილის მომატებული რისკი აღენიშნებათ ღვიძლის ფონური დაავადების მქონე პირებს.[252][253][254] 30-დღიანი სიკვდილობა უფრომ მაღალია ციროზის მქონე პაციენტებში. სიკვდილის მთავარი მიზეზი რესპირატორული გართულებები ან ღვიძლის ფუნქციის დაქვეითებაა, რაც ღვიძლის ბოლო სტადიის დაავადებით რთულდება.[255] COVID-19-ით ინფიცირებულ პაციენტებში ღვიძლის ფონური ქრონიკული დაავადების ჯამური პრევალენტობა 1.9%-ს შეადგენს.[256]

მძიმე COVID-19-ის მქონე პაციენტებში უფრო მაღალი შეიძლება იყოს მეტაბოლურ დისფუნქციასთან დაკავშირებული ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადების რისკი (იგივე ღვიძლის ცხიმოვანი არაალკოჰოლური დაავადება), ვიდრე მსუბუქი COVID-19-ის შემთხვევაში.[257] ღვიძლის პათოლოგიური ფუნქცია დაკავშირებულია COVID-19-ის ინფექციის 4-6-ჯერ დამძიმებასთან.[258] COVID-19-ის სიმძიმე ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადების მქონე პაციენტებში დაკავშირებულია უფრო მცირე ასაკთან (<60 წ.) და ფიბროზის (FIB-4) საშუალო ან მაღალ ქულასთან.[259][260]

ქირურგიული სიკვდილობა და გართულებები უფრო ხშირია COVID-19-ის მქონე პაციენტებში (არმქონე პაციენტებთან შედარებით).[261] ჩინეთში 34 პაციენტის რეტროსპექტული კვლევით, რომელთაც გეგმიური ქირურგიული ჩარევა ჩაუტარდათ COVID-19-ის ინკუბაციის პერიოდში, აღმოჩნდა, რომ ქირურგიული ჩარევის შემდეგ ყველა პაციენტს განუვითარდა პნევმონია. აღნიშნული პაციენტების დაახლოებით 44%-ის დასჭირდა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში გადაყვანა, ხოლო 20%- გარდაიცვალა.[262] ფილტვის პოსტოპერაციული გართულებები გვხვდება პერიოპერაციული SARS-CoV-2-ის შემთხვევების ნახევარში. ინფექცია დაკავშირებულია უფრო მაღალ სიკვდილობასთან, განსაკუთრებით მამაკაცებში და 70 წელს გადაცილებულ პირებში.[263]

ორსულებში შესაძლოა მომატებული იყოს დაავადების მძიმე ფორმის და ორსულობის სხვადასხვა არასასურველი გამოსავალის მომატებული რისკი.[186] 8200 ინფიცირებულ ორსულ ქალზე ჩატარებული ანალიზის მიხედვით, ორსულ ქალებში ვლინდება მომატებული რისკი: ჰოსპიტალიზაციის, ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში გადაყვანის და მექანიკური ვენტილაციის საჭიროების არაორსულ ქალებთან შედარებით; მიუხედავად ამისა, ამ ორ ჯგუფს შორის სიკვდილობის სიხშირის მხრივ განსხვავება არ ვლინდება.[30]

იმუნოკომპრომისულ პაციენტებს (მაგ. აივ ინფიცირებულები, სისხლის ან ძვლის ტვინის ტრანსპლანტანტის მიმღები პაციენტები, იმუნური დეფიციტის მქონე პირები, კორტიკოსტეროიდების ან სხვა იმუნოსუპრესანტების გახანგრძლივებული კურსის მიმღები პაციენტები) შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე დაავადების მომატებული რისკი; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ მწირია.[186] ნაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივად იღებენ ბიოლოგიურ საშუალებებს ან სხვა იმუნომოდულატორულ თერაპიას, არ ექვემდებარებიან უარესი გამოსავლის რისკს; თუმცა, ახლახანს კორტიკოსტეროიდების გამოყენება შეიძლება დაკავშირებული იყოს უარეს შედეგებთან.[264] გლუკოკორტიკოსტეროიდებზე ექსპოზიცია ≥10 მგ/დღეში (პრედნიზოლონი) დაკავშირებულია ჰოსპიტალიზაციის უფრო მაღალ რისკთან, რევმატოლოგიური დაავადების მქონე პაციენტებში.[265] აივ კოინფექციას მნიშვნელოვანი გავლენა არ აქვს პაციენტის მდგომარეობაზე, დაავდების მიმდინარეობაზე ან გამოსავალზე, შედარებით მსგავს, აივ-უარყოფით პაციენტებთან.[266] აივ ინფიცირებულ პაციენტებს, რომელთა დაავადება კარგად ემორჩილება კონტროლს, არ გააჩნიათ COVID-19-ის უარესი კლინიკური შედეგის რისკი ზოგად მოსახლეობასთან შედარებით. უცნობია, თუ რამდენად უფრო ცუდი გამოსავალი აქვთ შიდსის ან არასათანადოდ კონტროლირებული აივ ინფექციის მქონე პირებს.[267]

მტკიცებულების თანახმად, შეიძლება არსებობდეს ასოციაცია ჰაერის დაბინძურებასა და COVID-19-ის რისკს შორის.[268][269][270][271] შემთხვევების ყველაზე დიდი რაოდენობა დაფიქსირდა იტალიის ყველაზე დაბინძურებულ რეგიონებში, ამასთან, პაციენტებს ამ რეგიონებში დაავადდების უფრო მძიმე ფორმა უვლინდებოდათ, რაც საჭიროებდა ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში მათ მართვას. სხვა რეგიონებთან შედარებით, სიკვდილობის მაჩვენებელი დაბინძურებულ რეგიონებში 2-ჯერ უფრო მაღალი იყო.[272] ერთი კვლევის თანახმად, იტალიის, ესპანეთის, საფრანგეთისა და გერმანიის 66 ადმინისტრაციულ რეგიონში დაფიქსირებული COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილის შემთხვევებიდან 78% დაფიქსირდა მხოლოდ ხუთ რეგიონში, სადაც ჰაერი ყველაზე დაბინძურებული იყო აზოტის დიოქსიდით.[273] ჰარვარდის გამოუქვეყნებელმა კვლევამ დაადგინა, რომ აშშ-ის ჰაერის დაბინძურების მაღალი დონის რეგიონებში მცხოვრებ ადამიანებში COVID-19-ით სიკვდილის რისკი უფრო მაღალია, ვიდრე ნაკლებად დაბინძურებულ ადგილებში მაცხოვრებლებში. მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ წვრილი ნაწილაკების 1 მიკროგრამი/მ³-ით გაზრდა იწვევს COVID-19 სიკვდილის მაჩვენებლის 8%-იან მატებას.[274]

საზოგადოებაში ეპიდაფეთქების გავრცელება, გეოგრაფიული განედი, ტემპერატურა, ნესტი გავლენას ახდენს სეზონური რესპირატორული ვირუსის ქცევაზე.[275] მტკიცებულების თანახმად, ცივი და მშრალი პირობები შეიძლება ხელს უწყობდეს გავრცელებას. თბილი და ნესტიანი გარემო ამცირებს ინფექციების სიხშირეს; თუმცა, მტკიცებულება საკმარისი არ არის დასკვნის გამოსატანად.[276] თუმცა, სხვა მტკიცებულების თანახმად, გარემოს ტემპერატურა მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს გავრცელებაზე, განსაკუთრებით ახალი პათოგენის პანდემიის სტადიაზე.[277][278][279] აუცილებელია დამატებითი კვლევა კლიმატის ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, რადგან სხვა კორონავირუსების შემთხვევაში ცივი ტემპერატურა ასოცირებულია მაღალ გავრცელებასთან. მაღალი განედი შესაძლოა ასოცირებული იყოს დაავადების და სიკვდილის მომატებულ რისკთან ზოგიერთ ქვეყანაში.[280] არსებობს დადებითი კორელაცია სიკვდილობის დაბალ სიხშირეს და ქვეყნის სიახლოვეს შორის ეკვატორთან, რაც მიუთითებს მზის ექსპოზიციის (და D ვიტამინის დონის) კავშირზე დაბალ სიკვდილობასთან.[281]

დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია ქალაქებში მცხოვრებ პაციენტებში (26.2%), სოფლად მცხოვრებ პირებთან შედარებით (5.6%); ასევე, უფრო მაღალია სოციალურად შეჭირვებულ რეგიონებში (29.5%), ვიდრე ნაკლებად შეჭირვებულ არეალში (7.7%).[169]

ისრაელში ჩატარებული პოპულაციური კვლევის მიხედვით, COVID-19-ზე დადებითი ტესტის მქონე პაციენტებს D ვიტამინის მნიშვნელოვნად უფრო დაბალი შემცველობა ჰქონდათ პლაზმაში, ვიდრე უარყოფითი ტესტის მქონე პირებს. უნივარიაბელურმა ანალიზმა გამოავლინა კავშირი პლაზმაში D ვიტამინის დაბალ შემცველობასა და ჰოსპიტალიზაციის მომატებულ რისკს შორის. კვლევის დასვკნის თანახმად, D ვიტამინის დაბალი დონე პლაზმაში წარმოადგენს დამოუკიდებელ რისკფაქტორს COVID-19-ის ინფექციისა და ჰოსპიტალიზაციისთვის.[282] მცირემასშტაბიანი რეტროსპექტული ობსერვაციული გამოუქვეყნებელი კვლევის (არ არის რეცენზირებული) მიხედვით, არსებობს კავშირი D ვიტამინის უკმარისობასა და COVID-19-ის სიმძიმეს შორის.[283] თუმცა საჭიროა დამატეიბთი კვლევები.[284][285][286][287]

არსებობს მოსაზრება, რომ ამ მედიკამენტებით ნამკურნალები პაციენტები იმყოფებიან ინფექციის უფრო მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ, ვინაიდან ვითარდება ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის (ACE2) რეცეპტორის ექსპრესიის აფრეგულაცია.[288] ზოგიერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამ მედიკამენტების გამოყენებას და COVID-19-ის ტესტირებაზე დადებით პასუხს შორის კავშირი არ არსებობს.[289][290] 24,000-ზე მეტ პაციენტზე ჩატარებულმა მეტა-ანალიზმა გამოავლინა, რომ ამ მედიკამენტების გამოყენება არ იწვევს ჰოსპიტალური სიკვდილის და/ან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების უფრო მაღალ რისკს ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებში, რომელთაც აღენიშნებათ COVID-19-ის ინფექცია.[291] ჰიპერტენზიის მქონე 500 000 პაციენტის შემთხვევა-კონტროლის ანალიზის თანახმად, აღნიშნული მედიკამენტების გამოყენება არ იყო დაკავშირებული COVID-19-ის მაღალ სიხშირესთან, შედარებით სხვა ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატებთან.[292] დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და კლინიკური დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, მტკიცებულებათა სიმწირის გამო, დასკვნის გაკეთება შეუძლებელია იმის შესახებ, ზრდის თუ ამცირებს COVID-19-ის ან მისი მძიმე ფორმის რისკს აღნიშნული მედიკამენტები.[293] პროფესიული საზოგადოებები გვირჩევენ, რომ პაციენტებმა, რომლებიც უკვე იტარებენ მკურნალობას ამ წამლებით, უნდა განაგრძონ მათი მიღება.[294][295][296] 

არსებობს მოსაზრება, რომ ამ მედიკამენტების ფონზე ინფექციის რისკი ან მძიმე დაავადების რისკი იზრდება, რადგან სტატინების ფონზე იმატებს ACE2-ის ექსპრესია (ლაბორატორიულ პირობებში, ცხოველებში), რამაც შეიძლება გაააქტიუროს ანთებითი გზა მწვავე რესპირატორული დისტრეს-სინდრომის დროს და გამოიწვიოს უფრო მძიმე დაავადება.[288] თუმცა, თითქმის 14 000 კვლევის რეტროსპექტული გაანალიზების თანახმად, სტატინის გამოყენება COVID-19-ის მქონე პაციენტებში სიკვდილობის უფრო დაბალ მაჩვენებელთან იყო დაკავშირებული, სავარაუდოდ სტატინების იმუნომოდულატორული ეფექტების გამო. დამატებითი კვლევებია საჭირო სტატინების სავარაუდო თერაპიული ან პირიქით, საზიანო ეფექტების აღმოსაჩენად.[297]

ავტოიმუნური დაავადება, ზოგადად, არ უკავშირდება ინფექციის მომატებულ რისკს.[298][299] აუტოიმუნური რევმატიული დაავადების მქონე პაციენტები, შეიძლება უფრო მოწყვლადები იყვნენ, ვიდრე ზოგადი მოსახლეობა, თუმცა მონაცემები მწირია.[300] გარკვეული მტკიცებულებებით, აუტოიმუნური დაავადებები მცირედ ზრდის დაავადების სიმძიმესა და სიკვდილობას; თუმცა, აღნიშნული სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო.[301] სიკვდილობის რისკი დაკავშირებულია ხანდაზმულ ასაკთან და თანმხლებ დაავადებებთან, აუტოიმუნური დაავადებების მქონე პაციენტებშიც (თუმცა, არა თავისმხრივ იმუნოსუპრესული მედიკამენტების გამოყენებისას).[302] გაფანტული სკლეროზით დაავადებულ პირებში ინფექციის მძიმე ფორმის რისკფაქტორებია ნევროლოგიური ქმედუუნარობა, ასაკი და სიმსუქნე.[303] სუსტი მტკიცებულებების თანახმად, ნაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პირები გარკვეულად დაცულები არიან ინფექციისგან, სავარაუდოდ ამ მდგომარეობის მკურნალობის მიღების გამო.[304] ასეთ პაციენტებში ინფექციის განვითარების რისკის შესახებ საჭიროა დამატებითი კვლევები.

ნევროლოგიური დაავადებების მქონე პირები (მაგ. დემენცია) შესაძლოა იყვნენ ინფექციის მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ არასაკმარისია.[186]

თალასემიით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[186]

ბავშვები შესაძლოა იყვნენ ინფექციის მომატებული რისკის ქვეშ, თუ მათ: აღენიშნებათ ზოგიერთი დაავადება (მაგ. სიმსუქნე, დიაბეტი, ასთმა და ფილტვის ქრონიკული დაავადება, იმუნოსუპრესია); სამედიცინო თვალსაზრისით კომპლექსური პრობლემები; აქვთ მძიმე გენეტიკური, ნევროლოგიური ან მეტაბოლური ტიპის დაავადებები; ან გულის თანდაყოლილი დაავადება. თუმცა, მტკიცებულებები არასაკმარისია.[186]

არსებობს ახალი მტკიცებულება სისხლის II ჯგუფის (A) კავშირზე COVID-19-ის მძიმე ფორმებთან და ჰოსპიტალიზაციასთან; ხოლო სისხლის I ჯგუფი (O) დამცველობითი ეფექტით შეიძლება ხასიათდებოდეს.[305][306] გენომური ასოციაციის კვლევის თანახმად, II ჯგუფის (A) სისხლის მქონე პაციენტებში რესპირატორული უკმარისობის რისკი 45%-ით მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჯგუფის სისხლის მქონე პირებში. ასევე, სისხლის I ჯგუფი (O) დამცველობითი ეფექტით ხასიათდებოდა. ორი ქრომოსომული ლოკუსი ასოცირებულია რესპირატორულ უკმარისობასთან, ერთ-ერთი ემთხვევა ABO სისხლის ჯგუფების ლოკუსს.[307]

არსებობს გარკვეული ახალი მტკიცებულებები, რომ ნაწლავური მიკროფლორის დისფუნქცია, შესაძლოა, ჩართული იყოს COVID-19-ის პათოგენეზში, თუმცა ეს მოსაზრება არ დადასტურებულა. როგორც ჩანს, ჰოსპიტალიზაციის განმავლობაში პაციენტებს აქვთ სასარგებლო პათოგენების დეფიციტი (Eubacterium ventriosum, Faecalibacterium prausnitzii, Roseburia და Lachnospiraceae taxa) და ოპორტუნისტული პათოგენების ჭარბი ზრდა (Clostridium hathewayi, Actinomyces viscosus, Bacteroides nordi). ნაწლავის მიკრობიომის შემადგენლობა დაკავშირებულია დაავადების სიმძიმესთან.[308][309][310]

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით