ანამნეზი და გასინჯვა

ძირითადი დიაგნოსტიკური ფაქტორები

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 77%-ში.[114] ერთ-ერთი შემთხვევათა სერიის მიხედვით, კლინიკაში მომართვისას პაციენტების მხოლოდ 44%-ს აღენიშნებოდა ცხელება, თუმცა 89%-ში ეს სიმპტომი ჰოსპიტალიზაციის შემდგომ ვითარდებოდა.[7] შეიძლება იყოს ხანგრძლივი და ხანგამოშვებითი; ზოგიერთ პაციენტს აწუხებს ჟრჟოლა/კანკალი. ბავშვებში ცხელება შეიძლება არ გამოვლინდეს ან ხანმოკლე იყოს.[13]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 68%-ში.[114] ხველა, ძირითადად, მშრალი ხასიათისაა; თუმცა ზოგიერთ პაციენტს უვლინდება პროდუქტიული ხველაც.

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 38%-ში.[114] დროის მედიანა სიმპტომების დაწყებიდან დისპნოეს განვითარებამდე 5-დან 8 დღემდეა.[4][5][6] ნაკლებად ხშირია ბავშვებში, მაგრამ ყველაზე ხშირი ნიშანია ახალშობილებში.[354] შეიძლება რამდენიმე კვირას გაგრძელდეს სიმპტომების გამოვლენის შემდეგ. მსტვინავი სუნთქვა ფიქსირდება პაციენტთა 17%-ში.[435]

ყნოსვითი დისფუნქცია (ანოსმია/ჰიპოსმია) დაფისირდა პაციენტთა 41%-ში, ხოლო გემოვნების დისფუნქცია (აგეუზია/დისგეუზია) აღნიშნა პაციენტთა დაახლოებით 35%-ს.[114] პრევალენტობა უფრო მაღალია ევროპაში ჩატარებულ კვლევებში.[436] შესაძლოა იყოს ადრეული სიმტპომი, სხვა სიმპტომების წარმოშობამდე. ზოგჯერ, ის ერთადერთი სიმპტომია მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ინფექციის მქონე პაციენტებში.[437] სიმპტომების სრული ალაგება ან გაუმჯობესება დაფიქსირდა პაციენტების 89%-ში, დაწყებიდან 4 კვირის შემდეგ.[438]

სხვა დიაგნოსტიკური ფაქტორები

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 30%-ში.[114] პაციენტები შესაძლოა უჩიოდნენ შეუძლოდ ყოფნას. დაღლილობა/მძიმე დაღლა შეიძლება იყოს გამოხატული, მსუბუქი ავადმყოფობის მქონე პაციენტებშიც კი. 

უვლინდება პაციენტთა დაახლოებით 17% (მიალგია) და 11%-ს (ართრალგია).[435] 

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 18%-ში.[114]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 22.9%-ში.[386] 

ფიქსირდება პაციენტთა 20%-ში. სპეციფიკური სიმპტომების შეწონილი ჯამური პრევალენტობა შემდეგნაირია: მადის გაქრობა 22.3%; დიარეა 2.4%; გულისრევა/ღებინება 9%; და მუცლის ტკივილი 6.2%. როგორც ჩანს, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები უფრო პრევალენტურია ჩინეთის ფარგლებს გარეთ, თუმცა, ამ უკანასკნელის მიზეზი შესაძლოა იყოს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომების მიმართ მეტი ინფორმირებულობა და დაფიქსირება პანდემიის პროგრესირებასთან ერთად.[439] გასტროინტესტინური სიმპტომები არ არის დაკავშირებული COVID-19-ის ტესტის დადებითი პასუხის ალბათობასთან; თუმცა, უმადობა და დიარეა, ყნოსვის/გემოს დაკარგვასთან და ცხელებასთან კომბინაციაში, COVID-19-ისადმი 99%-იანი სპეციფიკურობით ხასიათდებოდა ერთ პროსპექტულ შემთხვევა-კონტროლის კვლევაში.[440] ბავშვებში, განსაკუთრებით ახალშობილებსა და ჩვილებში, შესაძლოა უფრო ხშირი იყოს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები, უფრო მეტიც, შესაძლოა გასტროინტესტინური სიმპტომი დაავადების ერთადერთ წარმდგენ სიმპტომად გამოვლინდეს.[354] დაფიქსირდა რექტალური სისხლდენაც.[441]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 16%-ში.[114] როგორც წესი, ვლინდება დაავადების ადრეულ ეტაპზე.

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 16%-ში.[114]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 11%-ში.[435]

კონფუზია ფიქსირდება პაციენტთ დაახლოებით 11%-ში.[435] კონფუზიის/დელირიუმის და აჟიტირების პრევალენტობა მაღალია (65%-69%, შესაბამისად) ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსებულ პაციენტებში.[442] დელირიუმი უკავშირდება სიკვდილობის მაღალ რისკს. სწრაფი გამოვლინება შეიძლება მიუთითებდეს მდგომარეობის დამძიმებაზე.[443] აღწერილია შფოთვა, დეპრესია და ძილის პრობლემები.[5]

ფიქსირდება პაციენტთა 11.2%-ში. თვალზე ყველაზე ხშირი გამოვლინებაა ცალმხრივი ან ორმხრივი კონიუნქტივიტი. სხვა გამოვლენილი სიმპტომებია თვალის ტკივილი, თვალის სიმშრალე და მცურავი ობიექტები მხედველობის ველში. სიმპტომების უმრავლესობა მსუბუქი ხასიათისაა და გრძელდება 4-14 დღის განმავლობაში, გართულებების გარეშე. პროდრომული სიმპტომები უვითარდება პაციენტთა 12.5%-ს.[444] ერთი ჯვარედინი კვლევის თანახმად, თვალის მსუბუქი სიმპტომები (კონიუნქტივური გამონადენი, თვალის მოქავება, კონიუნქტივას შესიება) აღწერილია ბავშვების 22.7%-ში. სისტემური სიმპტომების მქონე ბავშვებში უფრო მაღალია თვალის სიმპტომების განვითარების რისკი.[445]

რინორეა აღირიცხა პაციენტთა დაახლოებით 8%-ში, ხოლო ცხვირის დახშობა კი დაახლოებით 5%-ში.[435]

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 7%-ში.[435] შესაძლოა ასახავდეს პნევმონიის არსებობას. 

კანის დაზიანებების დაჯამებული პრევალენტობა არის 5.7%. ყველაზე ხშირი სიმპტომებია: ვირუსული, ეგზანთემისებრი გამოვლინება (4.2%), მაკულოპაპულური გამონაყარი (3.8%) და ვეზიკულობულოზური დაზიანებები (1.7%). სხვა გამოვლინებებია: ურტიკარია, მოყინვის მსგავსი დაზიანებები, ბადისებრი ლივედო, ტერფის/მტევნის თითების განგრენა.[446] დიდი ბრიტანეთის COVID Symptom Study-ს მიხედვით (სიმპტომების კვლევა), გამონაყარი ფიქსირდება პირველ სიმპტომად დადებითი ტესტის მქონე პაციენტების 17%-ში, ხოლო გამოკითხულთა 21% კი გამონაყარს ერთადერთ კლინიკურ ნიშნად ასახელებს.[447] გაურკვეველია, რა არის კანის დაზიანებების გამომწვევი მიზეზი - ვირუსული ინფექცია, ინფექციის სისტემური შედეგები, თუ წამლები, რომელსაც შესაძლოა პაციენტი იღებდეს. ინფექციის დროს კანის ჩართულობის უკეთ გასაგებად საჭიროა დამატებითი მონაცემები. 

ფიქსირდება პაციენტთა დაახლოებით 2%-ში.[435] შესაძლოა იყოს ფილტვის ემბოლიის სიმპტომი.[448]

შესაძლოა ასახავდეს პნევმონიის არსებობას.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

შესაძლოა გამოვლინდეს სუნთქვის მწვავე დარღვევის დროს.

რისკფაქტორები

ინფექციის მაღალი რისკი: გავრცელების მაღალი რისკის რეგიონში მუშაობა ან ცხოვრება (დახურული სივრცეები), საზოგადოებრივი გავრცელების პირობებში მოგზაურობა ან ცხოვრება, სამედიცინო დაწესებულებაში მუშაობა (მოიცავს საავადმყოფოებს და საცხოვრებელ დაწესებულებებს) ბოლო 14 დღის განმავლობაში სიმპტომების გამოვლენამდე.[161]

"კონტაქტი" არის ადამიანი, რომელსაც ჰქონდა რომელიმე ჩამოთვლილი ექსპოზიცია შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან სიმპტომების გამოვლენამდე 2 დღით ადრე ან 14 დღის შემდეგ: პირისპირ კონტაქტი შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან 1 მეტრის (3 ფუტი) დისტანციაზე, სულ მცირე 15 წუთით; პირდაპირი ფიზიკური კონტაქტი შესაძლო ან დადასტურებულ შემთხვევასთან; COVID-19-ის შესაძლო/დადასტურებული შემთხვევის მოვლა ჰოსპიტალში, პირადი დაცვის საშუალებების გარეშე; სხვა სიტუაციები, რისკის ადგილობრივი შეფასების მიხედვით.[161]

ხანდაზმული ასაკი ინფექციის რისკფაქტორია.[162] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, ინფექციის ყველაზე მაღალი რისკი ფიქსირდება 40-64 წლის ასაკობრივ ჯგუფში, შემდეგ 75 წელს ზემოთ ასაკის პირებში და 65-74 წლის ასაკობრივ ჯგუფში.[163] ზრდასრულებში მძიმე ავადმყოფობის რისკი იზრდება ასაკთან ერთად. ხანდაზმულები (65 წელს გადაცილებული) ყველაზე მაღალი რისკის ქვეშ არიან.[164][165] ყველაზე მაღალი სიკვდილობა აღინიშნება 80 წლის ან უფროს პაციენტებში.[166] აშშ-ში ხანდაზმულები (≥65 წლის) შეადგენდნენ შემთხვევების 31%-ს, ჰოსპიტალიზირებულთა 45%-ს, ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მოთავსებულთა 53%-ს, ფატალური შემთხვევების 80%-ს. ყველაზე მძიმე გამოსავალი ფიქსირდებოდა ≥85 წლის პაციენტებში.[17] მიუხედავად იმისა, რომ ასაკი დამოუკიდებელი რისკფაქტორია, რისკი ხანდაზმულებში ნაწილობრივ დაკავშირებულია თანმხლები დაავადებების არსებობასთან. 

ფართო გადაცემის შემთხვევები დაფიქსირებულია გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[103] მძიმე ავადმყოფობის რისკი უფრო მაღალია პაციენტებში, რომლებიც ცხოვრობენ ხანდაზმულთა საცხოვრებლებში ან სხვა გრძელვადიანი მოვლის დაწესებულებებში.[165] ხანდაზმული პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივ საცხოვრებელ დაწესებულებებში ცხოვრობენ, ფატალური შემთხვევების ერთ მესამედს წარმოადგენენ ინგლისსა და უელსში; სხვა ქვეყნებშიც მსგავსი სურათი ვლინდება. ეს სავარაუდოდ განპირობებულია პირადი დაცვის საშუალებების დეფიციტით, მოწყვლადი მოსახლეობით და ტესტირების არასაკმარისი რაოდენობით.[167] ინგლისში ხანდაზმულთა საცხოვრელები სახლების ერთ მესამედზე მეტში დაფიქსირებულია შემთხვევები.[168] დიდ ბრიტანეთში ოთხ სახლში ჩატარებული კვლევის თანახმად, მცხოვრებთა 26% გარდაიცვალა 2 თვის პერიოდში. ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობა 2 თვის განმავლობაში გაიზარდა 203%-ით, წინა წლებთან შედარებით. მცხოვრებთა დაახლოებით 40%-ს დადებითი შედეგი ჰქონდა SARS-CoV-2-ზე, მათგან 43%-ს უსიმპტომო, ხოლო 18% -ს ჰქონდა ატიპური სიმპტომები.[169]

მამრაობითი სქესი წარმოადგენს რისკფაქტორს ინფექციისთვის, დაავადების მძიმე ფორმისთვის, უარესი პროგნოზისა და სიკვდილობისთვის.[170] დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია მამაკაცებში (18.4%), ვიდრე ქალებში (13.3%).[163] არსებობს ჰიპოთეზა, რომ ეს შეიძლება გამოწვეული იყოს ანდროგენების არსებობით, ან ქალებთან შედარებით SARS-CoV-2-ის საწინააღმდეგო ანტისხეულების უფრო დაბალი რაოდენობით ან ქალების უფრო ძლიერი იმუნური პასუხით. თუმცა, საჭიროა დამატებითი კვლევების ჩატარება.[171][172][173] 

შავკანიანი, აზიელი და სხვა უმცირესობების წარმომადგენელი (BAME) ჯგუფების ადამიანები ინფიცირების და უარესი გამოსავლის, ასევე სიკვდილობის უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან, ვიდრე ზოგადი მოსახლეობა. აღნიშნულის მიზეზები გაურკვეველია და საჭიროებს დამატებით კვლევებს.[174] დიდი ბრიტანეთის ჯვარედინ-სექციური კვლევის მონაცმეების მიხედვით, სამხრეთ აზიელ და შავკანიან პაციენტებს ჰქონდათ საეჭვო ინფქეციის 1.93 და 1.47 შანსი, შესაბამისად.[175] ეთნიკური უმცირესობების ჯგუფებში პაციენტების საშუალო ასაკი უფრო დაბალია, ვიდრე თეთრკანიან პაციენტებში.[176] დიდი ბრიტანეთის ეთნიკურ უმცირესობებში (სამხრეთ აზიელი, აღმოსავლეთ აზიელი, შავკანიანი, სხვა ეთნიკური უმცირესობები), რომლებიც ჰოსპიტალში იმყოფებოდნენ, უფრო მაღალი იყო ინტენსიურ განყოფილებაში გადაყვანის სიხშირე და ინვაზიური მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება, ვიდრე თეთრკანიანებში, მიუხედავად იმისა, რომ დაავადება თავდაპირველად მსგავსი სიმძიმის იყო და კოჰორტა უფრო ახალგაზრდა იყო, ნაკლები თანმხლები დაავადებებით.[177] არსებობს მტკიცებულებები აშშ-დანაც, რომელის ამყარებს აღწერილ ინფორმაციას. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის მონაცემები (25 ივნისის მდგომარეობით) ასაკზე დაკორექტირების შემდეგ აჩვენებს, რომ არალათინოამერიკელ ინდიელებში, ალიასკას ადგიილობრივ მოსახლეობაში და არალათინოამერიკელ შავკანიან მოსახლეობაში ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე დაახლოებით 5-ჯერ აღემატება არალათინოამერიკელი თეთრკანიანების ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს, ხოლო ლათინოამერიკელებსა და ლათინოსებში, არალათინოამერიკელ თეთრკანიანებთან შედარებით ჰოსპიტალიზაციის სიხშირე 4-ჯერ უფრო მაღალია.[178] მიუხედავად ამისა, აშშ-ში 12 შტატში 11,000 პაციენტზე ჩატარებული კოჰორტული კვლევის მიხედვით არ გამოვლინდა სხვაობა ნებისმიერი მიზეზის ჰოსპიტალური სიკვდილობის კუთხით შავკანიან და თეთრკანიან პაციენტებს შორის, სოციოდემოგრაფიული ფაქტორების და თანხმლები დაავადებების (მაგ. ასაკი, სქესი, დაზღვევა) კორექტირების შემდეგ.[179] აშშ-ში 10,000-ზე მეტ გარდაცვლილ პაციენტზე ჩატარებულ კვლევაში გამოვლინდა, რომ გარდაცვლილი ლათინოამერიკელების 35% და არათეთრკანიანების 30% <65 წლის ასაკის იყო, ხოლო თეთრკანიან, არალათინოამერიკელ პაციენტებში იგივე მაჩვენებელი 13%-ს შეადგენდა.[180]

თანმხლები დაავადებების მქონე პირებში უფრო მაღალია მძიმე ავადმყოფობის და სიკვდილობის რისკი.[181] თანხმლები დაავადებების რაოდენობასთან ერთად მატულობს ინფექციის სიმძიმის რისკი.[182] აშშ-ში, ჰოსპიტალიზებული პაციენტების დაახლოებით 90%-ს აღენიშნებოდა სულ მცირე 1 თანმხლები დაავადება (2020 წლის 12 სექტემბრის მონაცემებით).[183] COVID-19-ის მქონე ზრდასრულებში ყველაზე პრევალენტური თანხმლები დაავადებებია ჰიპერტენზია, დიაბეტი, ქრონიკული რესპირატორული დაავადება, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება და სხვა ქრონიკული დაავადებები, მაგ. კიბო.[184] დიდ ბრიტანეთში, 20,000 ჰოსპიტალიზებულ პაციენტზე ჩატარებული პროსპექტული ობსერვაციულო კოჰორტული კვლევის მიხედვით, ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო გულის ქრონიკული დაავადება (31%), გაურთულებელი დიაბეტი (21%), ფილტვის არაასთმური ქრონიკული დაავადება (18%) და თირკმელების ქრონიკული დაავადება (16%).[16] მსგავსად, აშშ-ში ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებები იყო: გულსისხლძარღვთა დაავადებები (32%), დიაბეტი (30%), ფილტვის ქრონიკული დაავადება (18%). ჰოსპიტალიზაცია ექვსჯერ უფრო ხშირი იყო და სიკვდილი 12-ჯერ უფრო ხშირად ფიქსირდებოდა პაციენტებში, რომლებსაც თანმხლები დაავადებები ჰქონდათ (შედარებით ჯანმრთელ პაციენტებთან).[185] აშშ-ში მოზრდილების დაახლოებით 56% COVID-19-ის გამო ჰოსპიტალიზაციის რისკის მქონეა, რაც განპირობებულია სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადებების არსებობით. აღნიშნული თანმხლები დაავადებები დაკავშირებულია მოდიფიცირებად რისკფაქტორებთან; შესაბამისად, ცხოვრების სტილის ცვლილებით შესაძლებელია რისკის სტატუსის ცვლილებაც.[186]

345 პედიატრიული შემთხვევიდან 23%-ს ჰქონდა სულ მცირე ერთი თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ფილტვის ქრონიკული დაავადება, კარდიოვასკულური დაავადება ან იმუნოსუპრესია.[187] ერთი კვლევის თანახმად, ჰოსპიტალიზებული ბავშვების 39%-ს აღენიშნებოდა თანმხლები დაავადება. ყველაზე ხშირი იყო ასთმა, ნევროლოგიური დაავადებები, დიაბეტი, სიმსუქნე, გულსისხლძარღვთა დაავადებები და ავთვისებიანი/ჰემატოლოგიური მდგომარეობები.[188]

ახალგაზრდების (18-25 წ) დაახლოებით 32%-ს აშშ-ში ჰქონდა თანმხლები დაავადებები, რომლებიც დაავადების მძიმე ფორმის რისკს ზრდიდა, მაგ. გულის მდგომარეობები, დიაბეტი, ასთმა, იმუნური მდგომარეობები, ღვიძლის დაავადებები და სიმსუქნე. მოწევა (ელექტრონული სიგარეტის ჩათვლით) ბოლო 30 დღის განმავლობაში ზრდის რისკს. დაავადების მძიმე ფორმის რისკი ახალგაზრდა არამწეველებში იკლებს 16%-მდე.[189]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ იმყოფებიან გულის მნიშვნელოვანი დაავადებების მქონე პირები (მაგ. გულის უკმარისობა, კორონარული არტერიების დაავადება, კარდიომიოპათია, ფილტვის ჰიპერტენზია).[182] გულ-სისხლძარღვთა დაავადება დაკავშირებულია მძიმე ინფექციის 3-ჯერ მაღალ რისკთან და ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილის ალბათობა 11-ჯერ მეტია.[190]

ჰიპერტენზიის მქონე პირები შესაძლოა იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ.[182] ჰიპერტენზია დაკავშირებულია უარყოფით გამოსავლებთან, მათ შორის სიკვდილობასთან, COVID-19-ის მძიმე ფორმასთან, მწვავე რესპირატორულ დისტრესსინდრომთან, ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსებასთან და დაავადების პროგრესირებასთან.[191] ჰიპერტენზიის მქონე პაციენტებში 2.27-ჯერ უფრო მაღალია მძიმე დაავადების რისკი; სიკვდილობის რისკი 3.48-ჯერ მაღალია ჰიპერტენზიის არმქონე პაციენტებთან შედარებით.[192]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ დგანან მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პირები. 1-ლი ტიპის ან გესტაციური დიაბეტის მქონე პირები აგრეთვე იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა პაციენტთა ამ ჯგუფების შესახებ მტკიცებულებათა რაოდენობა მწირია.[182] დიაბეტის ჯამური პრევალენტობა COVID-19-ის მქონე პაციენტებში დაახლოებით 15%-ია.[193] დიაბეტი ასოცირებულია დაავადების პროგრესირების, ინტენსიური განყოფილების საჭიროების, მწვავე რესპირატორული დისტრესსინდრომის, მექანიკური ვენტილაციის და სიკვდილობის მომატებულ რისკთან.[194][195] დიაბეტის მქონე პაციენტებში სიკვდილობის და ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების რისკი მნიშვნელოვნად უფრო მეტია, ვიდრე დიაბეტის არმქონე პირებში (ჯამური რისკების თანაფარდობა 1.88 და 1.61, შესაბამისად).[193] 1-ლი ან მე-2 ტიპის დიაბეტის მქონე პაციენტებში არასასურველი პროგნოზის და მაღალი სიკვდილობის რისკფაქტორებია ხანდაზმულობა, მამრობითი სქესი, არა-თეთრკანიანობა, დაბალი სოციოეკონომიკური დონე, თირკმლის ფუნქციის დარღვევა, ინსულტის ან გულის უკმარისობის ანამნეზი, გლიკოზირებული ჰემოგლობინის მაღალი დონე, სხეულის მასის მაღალი ინდექსი, C რეაქტიული ცილის მაღალი შემცველობა, დიაბეტური კეტოაციდოზი და ინსულინის გამოყენება.[196][197][198] მიუხედავად ამისა, გლიკოზირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) დონეები არ იყო დაკავშირებული სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებული პაციენტების (დიაბეტის და COVID-19-ის მქონე) დიდ კოჰორტაში აშშ-ში; თუმცა, ინსულინით მკურნალობა და სიმსუქნე ძლიერი და დამოუკიდებელი რისკფაქტორებია ჰოსპიტალური სიკვდილობისთვის.[199] ჰიპერგლიკემია ჰოსპიტალიზაციისას ცუდი პროგნოზის დამოუკიდებელი რისკფაქტორია (დიაბეტის არსებობისას ან დიაბეტის გარეშე).[200][201] ინგლისში COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილობის შემთხვევების ერთი მესამედი გვხვდება დიაბეტის მქონე პაციენტებში. 1-ლი ტიპის დიაბეტის მქონე პირებში ჰოსპიტალური სიკვდილობის რისკი 3.5-ჯერ მაღალია, ხოლო მე-2 ტიპის დიაბეტის დროს 2.03-ჯერ.[202] ახლადდიაგნოსტირებული დიაბეტის მქონე პაციენტების ჯგუფში უფრო მაღალია სიკვდილობის რისკი, ვიდრე დიაბეტის, ჰიპერგლიკემიის ან ნორმოგლიკემიის ანამნეზის მქონე პაციენტებში.[203] ასეთ პაციენტებში არასასურველი პროგნოზის მიზეზი, მაღალი ალბათობით, არის დიაბეტის სინდრომული ბუნება ისეთ ფაქტორებთან ერთად, როგორებიცაა ჰიპერგლიკემია, ხანდამზულობა და თანხმლები დაავადებების არსებობა (მაგ. სიმსუქნე, ჰიპერტენზია, გულ-სისხლძარღვთა დაავადება).[204] 

არ არსებობს ზუსტი მტკიცებულება, რომ ასთმის ან ფილტვის ქრონიკული ობსტრუქციული დაავადების (ფქოდ) მქონე პაციენტებში უფრო მაღალია ინფექციის რისკი.[205][206] ფქოდ-ის მქონე პაციენტები (მოიცავს ემფიზემას და ქრონიკულ ბრონქიტს) მძიმე ავადმყოფობის რისკის ქვეშ არიან.[182] ფქოდ დაკავშირებულია მძიმე ინფექციის განვითრების 5-მაგ რისკთან.[207] საშუალ ან მძიმე ფორმის ასთმით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[182] COVID-19-ის მქონე პაციენტებში არ ვლინდება სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთკავშირი ასთმასა და მომატებულ სიკვდილობას შორის.[208] ერთი კვლევის თანახმად, ასთმის პრევალენტობა ჰოსპიტალიზებულ COVID-19 პაციენტებში მსგავსია ასთმის პრევალენტობასთან ზოგად მოსახლეობაში. ასთმა ინტუბაციის დამოუკიდებელი რისკფაქტორია.[209] ფილტვის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები (მაგ. ცისტური ფიბროზი, ფილტვის იდიოპათიური ფიბროზი) შესაძლოა იმყოფებოდნენ მძიმე დაავადების განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ შეზღუდულია.[182] არ არსებობს მონაცემები იმის შესახებ, რომ პედიატრიული რესპირატორული დაავადებები (ასთმის ჩათვლით) წარმოადგენს ინფექციის ან სიმძიმის რისკფაქტორს.[210]

ინფექციის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ თირკმლის ქრონიკული დაავადებების მქონე პირები. დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პაციენტებში (32.9%), ამ დაავადების არმქონე პაციენტებთან შედარებით (14.4%).[163] თირკმლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, ამასთან, არიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშაც.[182] თირკმლის ქრონიკული დაავადების პრევალენტობა COVID-19-ის ფონზე იყო 5.2% (2.3% თირკმლის ბოლო სტადიის დაავადებაზე). ეს თირკმლის მწვავე დაზიანების, როგორც გართულების, დამოუკიდებელი რისკფაქტორია.[211]

კიბოს მქონე პაციენტებს ინფექციის უფრო მაღალი რისკი აქვთ, სავარაუდოდ, იმუნოსუპრესიული მკურნალობის და/ან ჰოსპიტალში ხშირი ვიზიტების გამო.[212] ინფექციის მძიმე ფორმის რისკი აგრეთვე მაღალია კიბოთი დაავადებულ პაციენტებში.[182] COVID-19-ით დაავადებულ პაციენტებში კიბოს ჯამური პრევალენტობა დაახლოებით 2.3%-ს შეადგენს. ასეთ პაციენტებში მნიშვნელოვნად უფრო მაღალია დაავადების მძიმე ფორმის სიხშირე.[213] ონკოლოგიური პაციენტების შემთხვევაში მძიმე დაავადების რისკი 76%-ით მეტია, ვიდრე ონკოლოგიური დაავადების არმქონე პირებში.[214] ასევე მომატებულია უარესი კლინიკური გამოსავლის რისკი, ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილობის მაჩვენებელი (განსაკუთრებით მეტასტაზური დაავადების, ჰემატოლოგიური კიბოს ან ფილტვის კიბოს შემთხვევებში). მდგომარეობა უფრო სწრაფად მძიმდება, ვიდრე კიბოს არმქონე პაციენტებში.[215][216] ჰემატოლოგიური ავთვისებიანი სიმსივნეების (განსაკუთრებით, ლეიკემიის) მქონე პაციენტები იმყოფებიან მძიმე ან კრიტიკული დაავადების და მაღალი სიკვდილობის მაჩვენებლის მომატებული რისკის ქვეშ სოლიდური სიმსივნის მქონე პაციენტებთან შედარებით.[217][218] ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის სიხშირის შანსების თანაფარდობა კიბოს მქონე და კიბოს არმქონე ჯგუფებს შორის შეადგენდა 2.88-ს და 2.25-ს (რიგითობა დაცულია).[219] ზრდასრულებში მომატებულ სიკვდილობასთან დაკავშირებული ფაქტორებია: ხანდაზმული ასაკი, მამრობითი სქესი, მოწევა, თანმხლები დაავადებების რაოდენობა, აღმოსავლეთ კოოპერატიული ონკოლოგიური ჯგუფის სისტემით 2 ან მეტი ქულა, ქიმიოთერაპია სიმპტომების გამოვლენამდე 4 კვირის განმავლობაში, ქირურგიული ჩარევა კიბოზე და აქტიური ონკოლოგიური დაავადება.[220][221][222][223] კიბოს მქონე პაციენტებში ნებისმიერი მიზეზით გამოწვეული სიკვდილობის მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად უკავშირდება ასაკის მატებას.[218] კიბოთი დაავადებული ბავშვები ინფექციის მიმართ უფრო მოწყვლადი არიან, ვიდრე პედიატრიული პაციენტები ონკოლოგიური დაავადების გარეშე. შეზღუდული რაოდენობის მონაცემების მიხედვით, ავადობის საერთო მაჩვენებელი კიბოს მქონე პედიატრიულ პაციენტებში დაბალია და მხოლოდ 5%-ს ესაჭიროება ჰოსპიტალიზაცია.[224] ზრდასრულ ონკოლოგიურ პაციენტებში ჯამური სიკვდილობის სიხშირე არის 6.8%-დან 21%-მდე. თუმცა, ამ მონაცემების ინტერპრეტაცია ფრთხილად უნდა მოხდეს.[225]

ინფექციის მძიმე ფორმის რისკი აგრეთვე მაღალია სიმსუქნით დაავადებულ პაციენტებში.[182] დაჯამებული ანალიზის თანახმად, სიმსუქნის მქონე პირები ინფექციის 46%-ით მეტი რისკის წინაშე არიან. ჰოსპიტალიზაციის რისკი 113%-ით მეტია. ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების რისკი 74%-ით იმატებს, ხოლო სიკვდილობის რისკი- 48%-ით.[226] ≥30² კგ/მ სხეულის მასის ინდექსის მქონე პაციენტებში კრიტიკული დაავადების 2.35-ჯერ უფრო მაღალი, ხოლო ჰოსპიტალური სიკვდილის 2.68-ჯერ უფრო მაღალი რისკია, ვიდრე <30 კგ/მ² სხეულის მასის ინდექსის მქონე პირებში.[227] სიმსუქნეს მნიშვნელოვანი როლი აქვს COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილის რისკში, განსაკუთრებით მამაკაცებში და ახალგაზრდებში (<60 წლის ასაკი).[228] სხეულის მასის ინდექსის მომატება ორსულებში მძიმე დაავადების მნიშვნელოვანი რისკფაქტორია.[229] სიმსუქნე ყველაზე ხშირი თანმხლები დაავადებაა ბავშვებში. სიმსუქნე მნიშვნელოვნად უკავშირდება მექანიკური ვენტილაციის საჭიროებას 2 წლის და უფროს ბავშვებში (ნიუ იორკში ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის თანახმად).[230]

დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირები.[182] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების და COVID-19-ის მქონე პაციენტებში, აშშ-ში (პაციენტების საშუალო ასაკი <40 წ), 69% იყო ჰოსპიტალიზებული, 11% იყო მოთავსებული ინტენსიურ განყოფილებაში და 7% გარდაიცვალა.[231] ნამგლისებრუჯრედული დაავადების მქონე პირებში ინფექცია შესაძლოა გახდეს მწვავე გულმკერდის სინდრომის მიზეზი.[232][233] 

მყარი ორგანოს ტრანსპლანტაციის შედეგად იმუნოკომპრომისულ მდგომარეობაში მყოფ პირებს აღენიშნებათ მძიმე დაავადების მაღალი რისკი.[182] ორგანოს რეციპიენტები შეიძლება იყვნენ დაავადების მძიმე ფორმის ან გართულებების, უფრო სწრაფი კლინიკური პროგრესირების და ხანგრძლივი მიმდინარეობის მომატებული რისკის ქვეშ, შედარებით ზოგად მოსახლეობასთან. ეს გამოწვეულია ქრონიკული იმუნოსუპრესიით და თანმხლები მდგომარეობებით.[234][235][236][237][238][239] ღვიძლის ტრანსპლანტანტის რეციპიენტებში ჰოსპიტალიზაციისა და სიკვდილობის მაჩვენებელი არაპროპორციულად მაღალი იყო იმ პაციენტებთან შედარებით, რომლებსაც ტრანსპლანტაცია არ ჩატარებიათ, განურჩევლად ასაკის ან ტრანსპლანტაციის შემდეგ გასული დროისა. ხანდაზმულობა და დიაბეტი პაციენტთა ამ ჯგუფში მნიშვნელოვანი რისკფაქტორებია.[240]

მიმდინარე ან წარსსულში მწეველ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[182] ამჟამად მწეველები მძიმე ან კრიტიკული დაავადების რისკის ქვეშ არიან. მოწევის ანამნეზის შემთხვევაშიც მნიშვნელოვნად მაღალია მძიმე და კრიტიკული დაავადების რისკი, ჰოსპიტალური სიკვდილობა, დაავადების პროგრესირება და მექანიკური ვენტილაციის საჭიროება.[241] ეს შეიძლება უკავშირდებოდეს სასუნთქ გზებში ანგიოტენზინ-გარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის რეცეპტორის მომატებულ ექსპრესიას მწეველებში.[242] ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ მიმოიხილა არსებული მტკიცებულებები და გამოაქვეყნა დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოწევა დაკავშირებულია უფრო მძიმე დაავადებასთან და სიკვდილობასთან ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში.[243]

ცერებროვასკულური დაავადების მქონე პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[182] COVID-19-ით ინფიცირებულ პაციენტებში ცერებროვასკულური დაავადების ჯამური პრევალენტობა 4.4%-ს შეადგენს. არსებული ცერებროვასკულური დაავადების მქონე პაციენტებში 2.67-ჯერ უფრო მაღალია ცუდი კლინიკური გამოსავალის შანსები, მათ შორის ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში ჰოსპიტალიზაცია, მექანიკური ვენტილაცია და სიკვდილობა.[244]

ღვიძლის ქრონიკული დაავადების მქონე პირები, განსაკუთრებით ციროზით დაავადებული პაციენტები, იმყოფებიან დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ მწირია.[182] ღვიძლის ქრონიკული დაავადების პრევალენტობა COVID-19 პაციენტებში დაახლოებით 3%-ია. ღვიძლის ქრონიკული დაავადების არსებობა ასოცირებულია უფრო მძიმე დაავადებასთან და ჯამურ სიკვდილობასთან.[245] 30-დღიანი სიკვდილობა უფრომ მაღალია ციროზის მქონე პაციენტებში. სიკვდილის მთავარი მიზეზი რესპირატორული გართულებები ან ღვიძლის ფუნქციის დაქვეითებაა, რაც ღვიძლის ბოლო სტადიის დაავადებით რთულდება.[246]

ერთ-ერთი მეტა-ანალიზის მიხედვით, დისლიპიდემია დაკავშირებულია დაავადების მძიმე ფორმის განვითარების მაღალ რისკთან.[247]

მძიმე COVID-19-ის მქონე პაციენტებში უფრო მაღალი შეიძლება იყოს მეტაბოლურ დისფუნქციასთან დაკავშირებული ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადების რისკი (იგივე ღვიძლის ცხიმოვანი არაალკოჰოლური დაავადება), ვიდრე მსუბუქი COVID-19-ის შემთხვევაში.[248] ღვიძლის პათოლოგიური ფუნქცია დაკავშირებულია COVID-19-ის ინფექციის 4-6-ჯერ დამძიმებასთან.[249] COVID-19-ის სიმძიმე ღვიძლის ცხიმოვანი დაავადების მქონე პაციენტებში დაკავშირებულია უფრო მცირე ასაკთან (<60 წ.) და ფიბროზის (FIB-4) საშუალო ან მაღალ ქულასთან.[250][251]

ქირურგიული სიკვდილობა და გართულებები უფრო ხშირია COVID-19-ის მქონე პაციენტებში (არმქონე პაციენტებთან შედარებით).[252] ჩინეთში 34 პაციენტის რეტროსპექტული კვლევით, რომელთაც გეგმიური ქირურგიული ჩარევა ჩაუტარდათ COVID-19-ის ინკუბაციის პერიოდში, აღმოჩნდა, რომ ქირურგიული ჩარევის შემდეგ ყველა პაციენტს განუვითარდა პნევმონია. აღნიშნული პაციენტების დაახლოებით 44%-ის დასჭირდა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში გადაყვანა, ხოლო 20%- გარდაიცვალა.[253] ფილტვის პოსტოპერაციული გართულებები გვხვდება პერიოპერაციული SARS-CoV-2-ის შემთხვევების ნახევარში. ინფექცია დაკავშირებულია უფრო მაღალ სიკვდილობასთან, განსაკუთრებით მამაკაცებში და 70 წელს გადაცილებულ პირებში.[254]

ორსულებში შესაძლოა მომატებული იყოს დაავადების მძიმე ფორმის და ორსულობის სხვადასხვა არასასურველი გამოსავალის მომატებული რისკი.[182] 8200 ინფიცირებულ ორსულ ქალზე ჩატარებული ანალიზის მიხედვით, ორსულ ქალებში ვლინდება მომატებული რისკი: ჰოსპიტალიზაციის, ინტენსიური მკურნალობის განყოფილებაში გადაყვანის და მექანიკური ვენტილაციის საჭიროების არაორსულ ქალებთან შედარებით; მიუხედავად ამისა, ამ ორ ჯგუფს შორის სიკვდილობის სიხშირის მხრივ განსხვავება არ ვლინდება.[30]

იმუნოკომპრომისულ პაციენტებს (მაგ. სისხლის ან ძვლის ტვინის ტრანსპლანტანტის მიმღები პაციენტები, იმუნური დეფიციტის მქონე პირები, კორტიკოსტეროიდების ან სხვა იმუნოსუპრესანტების გახანგრძლივებული კურსის მიმღები პაციენტები) შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე დაავადების მომატებული რისკი; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ მწირია.[182] ნაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პაციენტები, რომლებიც ხანგრძლივად იღებენ ბიოლოგიურ საშუალებებს ან სხვა იმუნომოდულატორულ თერაპიას, არ ექვემდებარებიან უარესი გამოსავლის რისკს; თუმცა, ახლახანს კორტიკოსტეროიდების გამოყენება შეიძლება დაკავშირებული იყოს უარეს შედეგებთან.[255] გლუკოკორტიკოსტეროიდებზე ექსპოზიცია ≥10 მგ/დღეში (პრედნიზოლონი) დაკავშირებულია ჰოსპიტალიზაციის უფრო მაღალ რისკთან, რევმატოლოგიური დაავადების მქონე პაციენტებში.[256] ქვემოთ ასევე იხ. აივ ინფექცია. 

მტკიცებულების თანახმად, შეიძლება არსებობდეს ასოციაცია ჰაერის დაბინძურებასა და COVID-19-ის რისკს შორის.[257][258] შემთხვევების ყველაზე დიდი რაოდენობა დაფიქსირდა იტალიის ყველაზე დაბინძურებულ რეგიონებში, ამასთან, პაციენტებს ამ რეგიონებში დაავადდების უფრო მძიმე ფორმა უვლინდებოდათ, რაც საჭიროებდა ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში მათ მართვას. სხვა რეგიონებთან შედარებით, სიკვდილობის მაჩვენებელი დაბინძურებულ რეგიონებში 2-ჯერ უფრო მაღალი იყო.[259] ერთი კვლევის თანახმად, იტალიის, ესპანეთის, საფრანგეთისა და გერმანიის 66 ადმინისტრაციულ რეგიონში დაფიქსირებული COVID-19-ით გამოწვეული სიკვდილის შემთხვევებიდან 78% დაფიქსირდა მხოლოდ ხუთ რეგიონში, სადაც ჰაერი ყველაზე დაბინძურებული იყო აზოტის დიოქსიდით.[260] ჰარვარდის გამოუქვეყნებელმა კვლევამ დაადგინა, რომ აშშ-ის ჰაერის დაბინძურების მაღალი დონის რეგიონებში მცხოვრებ ადამიანებში COVID-19-ით სიკვდილის რისკი უფრო მაღალია, ვიდრე ნაკლებად დაბინძურებულ ადგილებში მაცხოვრებლებში. მკვლევარებმა დაადგინეს, რომ წვრილი ნაწილაკების 1 მიკროგრამი/მ³-ით გაზრდა იწვევს COVID-19 სიკვდილის მაჩვენებლის 8%-იან მატებას.[261]

საზოგადოებაში ეპიდაფეთქების გავრცელება, გეოგრაფიული განედი, ტემპერატურა, ნესტი გავლენას ახდენს სეზონური რესპირატორული ვირუსის ქცევაზე.[262] მტკიცებულების თანახმად, ცივი და მშრალი პირობები შეიძლება ხელს უწყობდეს გავრცელებას. თბილი და ნესტიანი გარემო ამცირებს ინფექციების სიხშირეს; თუმცა, მტკიცებულება საკმარისი არ არის დასკვნის გამოსატანად.[263][264] თუმცა, სხვა მტკიცებულების თანახმად, გარემოს ტემპერატურა მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს გავრცელებაზე, განსაკუთრებით ახალი პათოგენის პანდემიის სტადიაზე.[265][266][267] აუცილებელია დამატებითი კვლევა კლიმატის ზემოქმედებასთან დაკავშირებით, რადგან სხვა კორონავირუსების შემთხვევაში ცივი ტემპერატურა ასოცირებულია მაღალ გავრცელებასთან. მაღალი განედი შესაძლოა ასოცირებული იყოს დაავადების და სიკვდილის მომატებულ რისკთან ზოგიერთ ქვეყანაში.[268] არსებობს დადებითი კორელაცია სიკვდილობის დაბალ სიხშირეს და ქვეყნის სიახლოვეს შორის ეკვატორთან, რაც მიუთითებს მზის ექსპოზიციის (და D ვიტამინის დონის) კავშირზე დაბალ სიკვდილობასთან.[269]

დიდ ბრიტანეთში ჩატარებული ერთმომენტიანი კვლევის თანახმად, დადებითი ტესტის დაკორექტირებული ალბათობა უფრო მაღალია ქალაქებში მცხოვრებ პაციენტებში (26.2%), სოფლად მცხოვრებ პირებთან შედარებით (5.6%); ასევე, უფრო მაღალია სოციალურად შეჭირვებულ რეგიონებში (29.5%), ვიდრე ნაკლებად შეჭირვებულ არეალში (7.7%).[163]

ერთცენტრიანი, რეტროსპექტული კოჰორტული კვლევის მიხედვით, D ვიტამინის დეფიციტს აქვს როლი ინფექციის რისკის კუთხით.[270] ისრაელში ჩატარებული პოპულაციური კვლევის მიხედვით, COVID-19-ზე დადებითი ტესტის მქონე პაციენტებს D ვიტამინის მნიშვნელოვნად უფრო დაბალი შემცველობა ჰქონდათ პლაზმაში, ვიდრე უარყოფითი ტესტის მქონე პირებს. უნივარიაბელურმა ანალიზმა გამოავლინა კავშირი პლაზმაში D ვიტამინის დაბალ შემცველობასა და ჰოსპიტალიზაციის მომატებულ რისკს შორის. კვლევის დასვკნის თანახმად, D ვიტამინის დაბალი დონე პლაზმაში წარმოადგენს დამოუკიდებელ რისკფაქტორს COVID-19-ის ინფექციისა და ჰოსპიტალიზაციისთვის.[271] მცირემასშტაბიანი რეტროსპექტული ობსერვაციული გამოუქვეყნებელი კვლევის (არ არის რეცენზირებული) მიხედვით, არსებობს კავშირი D ვიტამინის უკმარისობასა და COVID-19-ის სიმძიმეს შორის.[272] საჭიროა დამატებითი კვლევები.[273][274][275][276]

არსებობდა თავდაპირველი, რომ ამ მედიკამენტებით ნამკურნალები პაციენტები იმყოფებიან ინფექციის უფრო მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ, ვინაიდან ვითარდება ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტი-2-ის (ACE2) რეცეპტორის ექსპრესიის აფრეგულაცია.[277] თუმცა, მაღალი ხარისხის მტკიცებულების თანახმად, ამ მედიკამენტების გამოყენება არ ასოცირდება მძიმე დაავადებასთან. საშუალო ხარისხის მტკიცებულების თანახმად, არ არსებობს ასოციაცია ამ მედიკამენტებსა და SARS-CoV-2-ის ტესტის დადებითობას შორის სიმპტომურ პაციენტებში.[278][279] ამ მტკიცებულების მიუხედავად, სხვა მეტა-ანალიზის მიხედვით, ანგიოტენზინ II რეცეპტორების ანტაგონისტები, მაგრამ არა ანგიოტენზინგარდამქმნელი ენზიმის (ACE) ინჰიბიტორები, შეიძლება ზრდიდნენ SARS-CoV-2-ით ინფიცირების რისკს <60 წლამდე ზრდასრულებში.[280] ინგლისში 19 000-ზე მეტი პაციენტის პროსპექტული კოჰორტული კვლევის თანახმად, ეს მედიკამენტები დაკავშირებულია COVID-19-ის მნიშვნელოვნად ნაკლებ რისკთან და არ არის დაკავშირებული ინტენსიური მოვლის საჭიროების რისკის მომატებასთან. თუმცა, არსებობს ვარიაციები ეთნიკურ ჯგუფებს შორის, რის გამოც არსებობს ეჭვი ეთნიკურად სპეციფიკურ ეფექტებზე.[281] დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და კლინიკური დახელოვნების ეროვნული ინსტიტუტის მიხედვით, მტკიცებულებათა სიმწირის გამო, დასკვნის გაკეთება შეუძლებელია იმის შესახებ, ზრდის თუ ამცირებს COVID-19-ის ან მისი მძიმე ფორმის რისკს აღნიშნული მედიკამენტები.[282] პროფესიული საზოგადოებები გვირჩევენ, რომ პაციენტებმა, რომლებიც უკვე იტარებენ მკურნალობას ამ წამლებით, უნდა განაგრძონ მათი მიღება.[283][284][285] 

არსებობს მოსაზრება, რომ ამ მედიკამენტების ფონზე ინფექციის რისკი ან მძიმე დაავადების რისკი იზრდება, რადგან სტატინების ფონზე იმატებს ACE2-ის ექსპრესია (ლაბორატორიულ პირობებში, ცხოველებში), რამაც შეიძლება გაააქტიუროს ანთებითი გზა მწვავე რესპირატორული დისტრეს-სინდრომის დროს და გამოიწვიოს უფრო მძიმე დაავადება.[277] თუმცა, თითქმის 14 000 კვლევის რეტროსპექტული გაანალიზების თანახმად, სტატინის გამოყენება COVID-19-ის მქონე პაციენტებში სიკვდილობის უფრო დაბალ მაჩვენებელთან იყო დაკავშირებული, სავარაუდოდ სტატინების იმუნომოდულატორული ეფექტების გამო. ოთხი რეტროსპექტული კვლევის მეტა ანალიზი ასევე მიუთითებს სტატინების მომხმარებლებში ლეტალური ან მძიმე დაავადების რისკის შემცირებაზე.[286] დამატებითი კვლევებია საჭირო სტატინების სავარაუდო თერაპიული ან პირიქით, საზიანო ეფექტების აღმოსაჩენად.[287]

ცნობილია, რომ პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორები ზრდიან ინფექციების რისკს ჰიპოქლორიდრიის გამო. არსებობს დამოუკიდებელი, დოზა დამოკიდებული კავშირის მტკიცებულება ანტისეკრეტორულ მედიკამენტებსა და COVID-19-ის დადებითობას შორის. პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორების მიმღებ პაციენტებს აქვთ COVID-19-ის ტესტის დადებითი პასუხის მნიშვნელოვნად მაღალი ალბათობა იმ პირებთან შედარებით, რომლებიც ამ მედიკამენტებს არ იღებენ. ის პაციენტები რომლებიც იღებენ H2 ანტაგონისტებს, არ იმყოფებიან მომატებული რისკის ქვეშ.[288] პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორით მომკურნალე პაციენტები შესაძლოა ასევე იყვნენ მძიმე კლინიკური შედეგების რისკის ქვეშ.[289]

კვლავ უცნობია, ახდენს თუ არა აივ ინფექცია გავლენას COVID-19-ზე და მის მიმდინარეობაზე. თუმცა, დაავადაბის მძიმე ფორმის განვითარების მომატებული რისკის ქვეშ შეიძლება იყვნენ მამაკაცები, რომლებსაც აღენიშნებათ ანტირეტროვირუსულ თერაპიასთან დაკავშირებული გართულებები.[290]

ავტოიმუნური დაავადება, ზოგადად, არ უკავშირდება ინფექციის მომატებულ რისკს.[291][292] აუტოიმუნური რევმატიული დაავადების მქონე პაციენტები, შეიძლება უფრო მოწყვლადები იყვნენ, ვიდრე ზოგადი მოსახლეობა, თუმცა მონაცემები მწირია.[293] გარკვეული მტკიცებულებებით, აუტოიმუნური დაავადებები მცირედ ზრდის დაავადების სიმძიმესა და სიკვდილობას; თუმცა, აღნიშნული სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო.[294] სიკვდილობის რისკი დაკავშირებულია ხანდაზმულ ასაკთან და თანმხლებ დაავადებებთან, აუტოიმუნური დაავადებების მქონე პაციენტებშიც (თუმცა, არა თავისმხრივ იმუნოსუპრესული მედიკამენტების გამოყენებისას).[295] გაფანტული სკლეროზით დაავადებულ პირებში ინფექციის მძიმე ფორმის რისკფაქტორებია ნევროლოგიური ქმედუუნარობა, ასაკი და სიმსუქნე.[296] სუსტი მტკიცებულებების თანახმად, ნაწლავის ანთებითი დაავადების მქონე პირები გარკვეულად დაცულები არიან ინფექციისგან, სავარაუდოდ ამ მდგომარეობის მკურნალობის მიღების გამო.[297] ასეთ პაციენტებში ინფექციის განვითარების რისკის შესახებ საჭიროა დამატებითი კვლევები.

ნევროლოგიური დაავადებების მქონე პირები (მაგ. დემენცია) შესაძლოა იყვნენ ინფექციის მძიმე ფორმის განვითარების რისკის ქვეშ; თუმცა, მტკიცებულებები აღნიშნულის შესახებ არასაკმარისია.[182]

თალასემიით დაავადებულ პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მძიმე ინფექციის მაღალი რისკი.[182]

ბავშვები შესაძლოა იყვნენ ინფექციის მომატებული რისკის ქვეშ, თუ მათ: აღენიშნებათ ზოგიერთი დაავადება (მაგ. სიმსუქნე, დიაბეტი, ასთმა და ფილტვის ქრონიკული დაავადება, იმუნოსუპრესია); სამედიცინო თვალსაზრისით კომპლექსური პრობლემები; აქვთ მძიმე გენეტიკური, ნევროლოგიური ან მეტაბოლური ტიპის დაავადებები; ან გულის თანდაყოლილი დაავადება. თუმცა, მტკიცებულებები არასაკმარისია.[182]

სისხლის A ჯგუფის (II) მქონე პაციენტებში უფრო მაღალი ჩანს ინფექციის რისკი, ხოლო O (I) ჯგუფში ნაკლებია რისკი (ინფექციასთან მნიშვნელოვნად დაკავშირებული არ არის B (III) და AB (IV) ჯგუფის სისხლი).[298] გენომური ასოციაციის კვლევის თანახმად, II ჯგუფის (A) სისხლის მქონე პაციენტებში რესპირატორული უკმარისობის რისკი 45%-ით მეტი იყო, ვიდრე სხვა ჯგუფის სისხლის მქონე პირებში. ასევე, სისხლის I ჯგუფი (O) დამცველობითი ეფექტით ხასიათდებოდა. ორი ქრომოსომული ლოკუსი ასოცირებულია რესპირატორულ უკმარისობასთან, ერთ-ერთი ემთხვევა ABO სისხლის ჯგუფების ლოკუსს.[299]

არსებობს გარკვეული ახალი მტკიცებულებები, რომ ნაწლავური მიკროფლორის დისფუნქცია, შესაძლოა, ჩართული იყოს COVID-19-ის პათოგენეზში, თუმცა ეს მოსაზრება არ დადასტურებულა. როგორც ჩანს, ჰოსპიტალიზაციის განმავლობაში პაციენტებს აქვთ სასარგებლო პათოგენების დეფიციტი (Eubacterium ventriosum, Faecalibacterium prausnitzii, Roseburia და Lachnospiraceae taxa) და ოპორტუნისტული პათოგენების ჭარბი ზრდა (Clostridium hathewayi, Actinomyces viscosus, Bacteroides nordi). ნაწლავის მიკრობიომის შემადგენლობა დაკავშირებულია დაავადების სიმძიმესთან.[300][301][302]

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით