მიდგომა

ადრეული ამოცნობა და სწრაფი დიაგნოსტიკა აუცილებელია გადაცემის პრევენციისა და დახმარების დროულად აღმოჩენისთვის. COVID-19-ზე ეჭვის მაღალი ხარისხი რეკომენდებულია ყველა პაციენტში, რომელსაც აქვს ცხელება და/ან მწვავე რესპირატორული ავადობა; თუმცა, ზოგიერთი პაციენტი შეიძლება არ უჩიოდეს ცხელებით მიმდინარე რესპირატორულ დაავადებას.

COVID-19-ის მკურნალობის გზა ინფექციის საეჭვო ან დადასტურებული შემთხვევის დროს უნდა შემუშავდეს ადგილობრივ, რეგიონულ და ეროვნულ დონეზე. ჯანდაცვის სისტემაში მოხვედრისთანავე უზრუნველყავით პაციენტების სკრინინგი შემთხვევის განსაზღვრების და სიმპტომების შეფასების გათვალისწინებით. ინფექციის საეჭვო ან დადასტურებული შემთხვევის მქონე პაციენტების მართვა უნდა გაგრძელდეს მათი მდგომარეობის შესაბამისად.[2] დაუყოვნებლივ მოაქციეთ იზოლაციაში ყველა შესაძლო და დადასტურებული შემთხვევა. გამოიყენეთ ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურები. პაციენტების ტრიაჟი მოწოდებულია სტანდარტიზებული მექანიზმებით. პაციენტები შეაფასეთ დაავადების სიმძიმის მიხედვით. COVID-19 არის შეტყობინებადი დაავადება. შესაძლო შემთხვევები რჩება საეჭვო გამოკვლევების პროცესში მანამ, სანამ უარყოფითი პასუხი არ მიიღება. 

ანამნეზი.

შეკრიბეთ დეტალური ანამნეზი, მათ შორის მოგზაურობის ანამნეზი, რისკფაქტორები, რათა განსაზღვროთ COVID-19-ის რისკი და შეაფასოთ სხვა მიზეზების ალბათობა. 

დიაგნოზზე უნდა იეჭვოთ ჩამოთვლილ შემთხვევებში:[158]

  • პაციენტები, რომელთაც აქვთ სასუნთქი გზების მწვავე ავადმყოფობა (მაგ., ცხელება და სასუნთქი გზების სულ მცირე ერთი ნიშანი/სიმპტომი, როგორიცაა ხველა ან სუნთქვის უკმარისობა) და სიმპტომების დაწყებამდე 14 დღის განმავლობაში მოგზაურობდნენ/ცხოვრობდნენ COVID-19-ის საზოგადოებრივი გავრცელების რეგიონში.

  • პაციენტები, რომელთაც აქვთ სასუნთქი გზების ნებისმიერი მწვავე ავადმყოფობა და იყვნენ კონტაქტში COVID-19-ის დადასტურებულ ან სავარაუდო შემთხვევასთან სიმპტომების გამოვლენამდე 14 დღის განმავლობაში.

შემთხვევათა სრული განსაზღვრება იხილეთ ნაწილში "დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები". 

კლინიკური გამოვლინება ზრდასრულებში

პაციენტთა დაახლოებით 15%-ში წარმდგენი სიმპტომებია ცხელების, ხველისა და დისპნოეს ტრიადა. ამასთან, პაციენტთა 90%-ს უვლინდება 1-ზე მეტი სიმპტომი.[5] ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება ჰქონდეს მინიმალური სიმპტომები ან არ უვლინდებოდეს სიმპტომები, ხოლო სხვებს შეიძლება აღენიშნოთ მძიმე პნევმონია ან გართულებები, როგორიცაა მწვავე რესპირატორული სინდრომი, სეპტიკური შოკი, მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტი, ვენური თრომბოემბოლია ან მულტიორგანული უკმარისობა. 

ყველაზე მეტად გავრცელებული სიმპტომებია:

  • ცხელება

  • ხველა

  • ქოშინი

  • გემოს/ყნოსვის შეცვლა.

ნაკლებად ხშირი სიმპტომებია:

  • მიალგია ან ართრალგია

  • დაღლილობა

  • ანორექსია (მადის დაქვეითება)

  • ნახველის გამოყოფა

  • გულმკერდის შებოჭილობა

  • კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები

  • ყელის ტკივილი

  • თავბრუსხვევა

  • თავის ტკივილი

  • ნევროლოგიური სიმპტომები

  • სიმპტომები კანზე

  • რინორეა/ცხვირის ღრუს დახშობა 

  • ტკივილი გულმკერდის არეში

  • კონიუნქტივიტი

  • ჰემოფთიზი. 

ფებრილური რესპირატორული ავადმყოფობის ნიშნები და სიმპტომები შეიძლება არ იყოს საკმარისად მგრძნობიარე ადრეული დიაგნოსტიკური ეჭვის მისატანად.[329] კოქრეინის მიმოხილვის თანახმად, პაციენტების სულ მცირე ნახევარს ჰქონდა ხველა, ყელის ტკივილი, ცხელება, მიალგია/ართრალგია, დაღლილობა, თავის ტკივილი. ცხელების, მიალგია/ართრალგიის, დაღლილობის, თავის ტკივილის არსებობა მნიშვნელოვნად ზრდის COVID-19-ის ალბათობას. ხველა და ყელის ტკივილი ხშირია COVID-19-ის გარეშეც, ამიტომ ცალცალკე ეს სიმპტომები არ იყო დიაგნოსტიკაში დამხმარე. მიმოხილვის თანახმად, არცერთი ცალკეული სიმპტომი არ ადგენს COVID-19-ის დიაგნოზს. ავტორების დასკვნით, დაავადების დადასტურების ან გამორიცხვის მიზნით მხოლოდ ნიშნების/სიმპტომების არსებობა/არარსებობა საკმარისი არ არის.[330]

გეოგრაფიული ადგილმდებარეობის მიხედვით კლინიკური სურათი მცირედ განსხვავებულია. ერთი შეხედვით, აშშ-ის შემთხვევებიდან ვლინდება, რომ ინფექციის კლინიკური სურათი შეიძლება იყოს უფრო მრავალფეროვანი, ვიდრე ჩინეთსა და იტალიაში. მომართვისას აღინიშნება ტკივილი გულმკერდის არეში, თავის ტკივილი, ფსიქიკური სტატუსის ცვლილება და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები. ასევე დაფიქსირდა ღვიძლისა და თირკმლის ძლიერი დისფუნქცია ფილტვის დაზოგვით.[331] ნიუ იორკში ჰოსპიტალიზებული პაციენტების მონაცემებით, მომართვისას ყველაზე ხშირი სიმპტომები იყო ცხელება, ხველა, დისპნოე და მიალგია; გასტროინტესტინური სიმპტომები უფრო ხშირად დაფიქსირდა, ვიდრე ჩინეთში.[166]

სიმძიმის თვალსაზრისით:[14]

  • ზრდასრულების 80%-ს აღენიშნება მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ავადმყოფობა

  • ზრდასრულების 14%-ს აღენიშნება მძიმე ავადმყოფობა

  • ზრდასრულების 5%-ს აღენიშნება კრიტიკული ავადმყოფობა

  • ზრდასრულების 1%-ს აღენიშნება უსიმპტომო ავადმყოფობა. 

ევროპული კვლევის თანახმად, მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ავადმყოფობის მქონე პაციენტებში ყველაზე პრევალენტური სიმპტომები იყო თავის ტკივილი, ყნოსვის დაკარგვა, ცხვირის დახშობა, ხველა, ასთენია, მიალგია, რინორეა, გემოს დისფუნქცია და ყელის ტკივილი. ცხელება უფრო იშვიათად იყო აღწერილი. სიმპტომების საშუალო ხანგრძლივობა 11.5 დღე იყო. გამოვლინება დამოკიდებული იყო ასაკზე. უფრო ახალგაზრდა პაციენტები უჩიოდნენ ყურის, ცხვირისა და ყელის სიმპტომებს, ხოლო ასაკოვანი პაციენტები - ცხელებას, დაღლილობასა და მადის დაქვეითებას.[332]

არსებობს ერთეული მტკიცებულება იმის შესახებ, რომ ზოგიერთ პაციენტში დაავადება შეიძლება ხანგრძლივი იყოს, ცვალებადი სიმპტომებით და რემისიების/რეციდივების მონაცვლეობით (პოსტ-ვირუსული დაღლილობის სინდრომის მსგავსად), მსუბუქ შემთხვევებშიც კი.[333][334]

ორსულები

  • ორსულ ქალებში კლინიკური მახასიათებლები არაორსული ზრდასრულების მსგავსია.[335] ხაზგასასმელია გარემოება, რომ ისეთმა სიმპტომებმა, როგორებიცაა ცხელება, დისპნოე, გასტროინტესტინური სიმპტომები და დაღლილობა, შესაძლოა გადაფარონ ორსულობის ფიზიოლოგიური ადაპტაციებით ან არასასურველი მოვლენებით გამოწვეული სიმპტომები.[2]

ატიპური გამოვლინებები

  • გვხვდება ატიპური გამოვლინებები, განსაკუთრებით ხანდაზმულ პირებში, რომელთაც აღენიშნებათ იმუნოკომპრომისული მდგომარეობა (მაგ. დაცემა, დელირიუმი/კონფუზია, ფუნქციური დაქვეითება, გადაადგილების შეზღუდვა, სინკოპე, მუდმივი სლოკინი, ცხელების არარსებობა). ხანდაზმულ და თანხმლები დაავადებების მქონე პაციენტებს შესაძლოა ჰქონდეთ მსუბუქი სიმპტომები, მაგრამ მაინც მაღალი რისკი მდგომარეობის გაუარესებისა.[2]

  • COVID-19-ით დაავადებულ პაციენტებში დაფიქსირდა პაროტიტი (შესაძლოა უკავშირდებოდეს ყბაყურა ჯირკვლის ლიმფადენიტს), პერორალური ვეზიკულობულოზური დაზიანებები, ბადურის დაზიანებები და ანდროგენური ალოპეცია; თუმცა უცნობია, თუ რამდენად უკავშირდება ეს ნიშნები SARS-CoV-2-ის ინფექციას.[336][337][338][339]

კოინფექციები

  • ბაქტერიული კოინფექცია აღნიშნულია ჰოსპიტალიზებული პაციენტების 7%-ში და ინტენსიურ განყოფილებაში მყოფი პაციენტების 14%-ში. ყველაზე ხშირი ბაქტერიებია Mycoplasma pneumoniae, Pseudomonas aeruginosa, Haemophilus influenzae და Klebsiella pneumoniae. უფრო იშვიათია კოინფექცია სოკოვანი პათოგენებით და ვირუსებით (მაგ. რესპირატორული სინციტიური ვირუსები, A გრიპის ვირუსი).[340]

  • კოინფექციების არსებობა შესაძლოა გახდეს რესპირატორული სიმპტომების გახანგრძლივების, ასევე ინტენსიური მოვლის განყოფილებაში გახანგრძლივებული დარჩენის, ავადობის და სიკვდილობის მიზეზი, თუ მათი გამოვლენა და მკურნალობა ვერ მოხერხდა ადრეულ ეტაპზე.[341] 

  • გრიპით კოინფექციის მქონე პაციენტებს აღენიშნებოდათ მსგავსი კლინიკური ნიშნები, რაც მხოლოდ COVID-19-ის ინფექციის დროს ვლინდება.[342][343]

კლინიკური გამოვლინება ბავშვებში

ნიშნები და სიმპტომები შეიძლება წააგავდეს სხვა ხშირ ვირუსულ რესპირატორულ ინფექციებს და ბავშვობის ინფექციებს, ამიტომ ბავშვებში COVID-19-ზე ეჭვის მაღალი ხარისხია საჭირო.

სიმძიმის თვალსაზრისით:[344]

  • ბავშვების 37%-ს აღენიშნება მსუბუქი ავადმყოფობა 

  • ბავშვების 45%-ს აღენიშნება საშუალო სიმძიმის ავადმყოფობა 

  • ბავშვების 3%-ს აღენიშნება მძიმე ავადმყოფობა

  • ბავშვების 0.6%-ს აღენიშნება კრიტიკული ავადმყოფობა

  • ბავშვების 16%-ს აღენიშნება უსიმპტომო ავადმყოფობა.

ჯერჯერობით მტკიცებულება მიუთითებს, რომ ბავშვთა დაახლოებით 9%-ში ინფექცია უფრო მსუბუქი ან უსიმპტომოა, მაგრამ შესაძლებელია ფილტვის რადიოლოგიური ცვლილებები დაფიქსირდეს ორივე შემთხვევაში. ხშირად აღწერილი სიმპტომებია: ცხელება, ხველა, ყელის ტკივილი, ცხვირის დახშობა და რინორეა. ზრდასრულებთან შედარებით, ბავშვებში უფრო იშვიათია ცხელება, ხველა და დისპნოე. ბავშვებში, განსაკუთრებით ახალშობილებსა და ჩვილებში, შესაძლოა უფრო ხშირი იყოს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები, უფრო მეტიც, შესაძლოა გასტროინტესტინური სიმპტომი დაავადების ერთადერთ წარმდგენ სიმპტომად გამოვლინდეს.[345] ფებრილური გულყრები იშვიათადაა აღწერილი.[22] 5 წლამდე ბავშვებში კლინიკური გამოვლინებები უფრო მსუბუქია, ვიდრე A ტიპის გრიპის შემთხვევაში.[346]  

ბავშვებში იშვიათადაა აღწერილი დაავადების მძიმე ფორმა.[345][347] აშშ-ში 48 კრიტიკულად მძიმე ჩვილისა და ბავშვის ერთმომენტიანი კვლევისას, კლინიკური მიმდინარეობა და ჰოსპიტალური გამოსავალი უკეთესი იყო მოზრდილებთან შედარებით. მოზრდილების მსგავსად, კრიტიკულად მძიმე ბავშვების 80%-ს აღენიშნებოდა ფონური დაავადებები, ყველაზე ხშირად – იმუნოსუპრესია/კიბო, სიმსუქნე და დიაბეტი.[348] არსებობს მოსაზრება, რომ დაავადების მძიმე ფორმის მქონე ბავშვებში ვლინდება ამასთან დაკავშირებული ანთებითი სინდრომი. მეტი ინფორმაციისთვის იხილეთ გართულებების თავი.

COVID-19-ის შემთხვევები აღრიცხულია ახალშობილებში. ახალშობილებში დისპნოე ყველაზე ხშირი ნიშანია. მიუხედავად იმისა, რომ ინფექცია, როგორც წესი, მსუბუქი ხასიათისაა, ფიქსირდება დაავადების მძიმე ფორმებიც, მათ შორის გვიანი გამოვლინების ნეონატალური სეფსისი და ენცეფალიტი. მოზრდილ ბავშვებთან შედარებით, დაავადების მძიმე ფორმა ოდნავ უფრო ხშირია ახალშობილებში. ჩვილებში შეიძლება აღინიშნოს გაღიზიანება, ტირილი, საკვების მიღების გართულება, ფარული ჰიპოქსია და ნევროლოგიური სიმპტომები.[345][349][350][351]

ბავშვებში კოინფექციები შესაძლოა უფრო ხშირი იყოს.[352] აშშ-ის და იტალიის კვლევების მიხედვით კოინფექცია დაფიქსირდა ბავშვთა 6%-ში. ყველაზე ხშირი პათოგენები იყო: რესპირატორულ-სინციტიური ვირუსი, რინოვირუსები, ეპშტეინ-ბარის ვირუსი, ენტეროვირუსები, A გრიპის ვირუსი, არა-SARS კორონავირუსები და Streptococcus pneumoniae.[21][22]

ფიზიკური გამოკვლევა

გასინჯეთ პაციენტი. თუ შესაძლებელია, სტეტოსკოპი არ გამოიყენოთ, ვირუსით დაბინძურების რისკის გამო. შესაძლოა აღენიშნებოდეთ ცხელება (შეციებით/ჟრჟოლით ან მათ გარეშე) და აშკარა ხველა და/ან სუნთქვის გაძნელება. პნევმონიის ან სუნთქვის დარღვევის შემთხვევაში გულმკერდის აუსკულტაციით შეიძლება გამოვლინდეს ხიხინი და/ან ბრონქული სუნთქვა. სუნთქვის დარღვევის მქონე პაციენტებს შესაძლოა აღენიშნებოდეთ ტაქიკარდია, ტაქიპნოე ან ჰიპოქსია თანმხლები ციანოზით. ბრადიკარდია აღინიშნა პაციენტების მცირე კოჰორტაში, მსუბუქი-საშუალო დაავადების ფონზე.[353]

პულსოქსიმეტრიით

პულსოქსიმეტრიით შეიძლება გამოვლინდეს ჟანგბადის დაბალი სატურაცია (SpO₂ <90%). ექიმებმა უნდა გააცნობიერონ, რომ COVID-19-ის მქონე პაციენტებს შესაძლოა განუვითარდეთ "ჩუმი ჰიპოქსია": ჟანგბადით გაჯერების დონე შესაძლოა დაეცეს და გამოიწვიოს სუნთქვის მწვავე უკმარისობა აშკარა სიმპტომების გარეშე. სხვა ორგანოების დისფუნქცია პაციენტთა მხოლოდ მცირე ნაწილს აქვს. ეს ნიშნავს იმას, რომ მდგომარეობის მწვავე გაუარესების პირველი ფაზის შემდეგ, პაციენტის შემდგომი დამძიმების აღმომჩენი ტრადიციული მეთოდები (მაგ., ეროვნული ადრეული გაფრთხილების ქულა 2 [NEWS2] ) შეიძლება ვერ დაგვეხმარონ მოსალოდნელი სუნთქვის უკმარისობის ამოცნობაში.[354]

მიუხედავად იმისა, რომ NEWS2-ის გამოყენება კვლავ რეკომენდებულია COVID19-ის მქონე პაციენტებში, დიდი ბრიტანეთის ექიმთა სამეფო კოლეჯის რჩევით, ამ პაციენტებში ჟანგბადის საჭიროების ნებისმიერი ზრდა უნდა წარმოადგენდეს შესაბამისი კომპეტენციის მქონე ექიმის გამოძახების საფუძველს. ამასთან, პაციენტის მდგომარეობის კლინიკურ შეფასებამდე უნდა გავახშიროთ მონიტორინგი (სულ მცირე, საათში ერთხელ).[355]

თავდაპირველი ლაბორატორიული კვლევები

დაავადების მძიმე ფორმის მქონე ყველა პაციენტში ჩაატარეთ ჩამოთვლილი ლაბორატორიული გამოკვლევები:

  • არტერიული სისხლის აირები (ABG)

  • FBC

  • სისხლის სრული ბიოქიმიური ანალიზი

  • გლუკოზის დონე სისხლში

  • კოაგულაციური სკრინინგი

  • ანთებითი მარკერები (მაგ., შრატში C-რეაქტიული ცილა, ერითროციტების დალექვის სიჩქარე, ინტერლეიკინ-6, ლაქტატდეჰიდროგენაზა, პროკალციტონინი, ამილოიდ A და ფერიტინი)

  • გულის ბიომარკერები

  • შრატში კრეატინკინაზა (CK)

ყველაზე ხშირი ლაბორატორიული დარღვევებია: ლიმფოპენია, ლეიკოციტოზი, ლეიკოპენია, თრომბოციტოპენია, ალბუმინის დაქვეითება, გულის ბიომარკერების დონის მატება, ანთებითი მარკერების დონის მატება, D-დიმერის მოამტება და ღვიძლისა და თირკმელების ფუნქციის დარღვევა.[166][356][357][358] ლაბორატორიული პათოლოგიები – კერძოდ ლიმფოპენია, ლეიკოციტების დარღვევები და სისტემური ანთების სხვა მარკერები – ნაკლებად ხშირია ბავშვებში.[345][359][360] პაციენტების უმეტესობა (62%) უსიმპტომოა ნორმალური ლაბორატორიული პარამეტრებით. ლაბორატორიული პარამეტრების დარღვევის შემთხვევაში ყველაზე ხშირია ლეიკოპენია, ლიმფოპენია, მომატებული ლაქტატ დეჰიდროგენაზა და მომატებული C-რეაქტიული ცილა.[361]

ქვედა სასუნთქი ტრაქტის ინფექციის სხვა მიზეზებისა და სეფსისის გამოსარიცხად აიღეთ სისხლის და ნახველის ნიმუშები კულტურისთვის, განსაკუთრებით ატიპური ეპიდემიოლოგიური ანამნეზის მძიმე ან კრიტიკულ პაციენტებში. შესაძლებლობის შემთხვევაში ნიმუშები უნდა მოვიპოვოთ ემპირიული ანტიმიკრობული თერაპიის დაწყებამდე.[2]


სხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაციასხივის არტერიის პუნქტურა- ანიმაციური დემონსტრაცია

მოლეკულური ტესტირება

დიაგნოზის დასადასტურებლად საჭიროა მოლეკულური ტესტირება. დიაგნოსტიკური ტესტები უნდა ჩატარდეს ჯანმრთელობის ადგილობრივი ორგანოების მიერ შემუშავებული მითითებების შესაბამისად და უნდა აკმაყოფილებდეს ბიოუსაფრთხოების სტანდარტებს. თუ ეროვნულ დონეზე ტესტირება ხელმისაწვდომი არ არის, ნიმუშები უნდა გაიგზავნოს შესაბამის რეფერალურ ლაბორატორიაში. ტესტირებისათვის ნიმუშების აღება უნდა მოხდეს ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის შესაბამისი პროცედურების გათვალისწინებით.

გადაწყვეტილება იმის შესახებ, თუ ვის ჩაუტარდეს ტესტირება, უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ და ეპიდემიოლოგიურ ფაქტორებს. მიმართეთ ჯანმრთელობის ადგილობრივ ორგანოებს რჩევისათვის, ვინაიდან ტესტირების პრიორიტეტები დამოკიდებულია ადგილობრივ გაიდლაინებსა და ხელმისაწვდომ რესურსებზე. როცა რესურსები შეზღუდულია, გარკვეული ჯგუფები შეიძლება პრიორიტეტულად გამოცხადდეს ტესტირების მხრივ. დიდ ბრიტანეთში ტესტირება რეკომენდებულია ყველა პაციენტისთვის, რომელსაც აღენიშნება ახალი, უწყვეტი ხველა, მაღალი ტემპერატურა ან ყნოსვის/გემოს ცვლილება.[362] აშშ-ს დაავადებათა კონტროლის და პრევენციის ცენტრები აქვეყნებს ტესტირების რეკომენდაციებს, მათ შორის ხანდაზმულთა საცხოვრებლებისთვის და სამედიცინო პერსონალისთვის.[363]

ინფექციაზე ეჭვის მიტანის შემთხვევაში ჩაატარეთ ნუკლეინის მჟავების ამპლიფიკაციის ტესტი, როგორიცაა რეალურ დროში უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია, SARS-CoV-2-ისთვის, ხოლო საჭიროებისამებრ, დიაგნოზის დასადასტურებლად გამოიყენეთ ნუკლეინის მჟავების სეკვენსირება.[364]

  • ამბულატორიულ პაციენტებში ნაცხი უნდა მოიპოვოთ ზედა სასუნთქი გზებიდან (ნაზოფარინგული და ოროფარინგული ნაცხი) და/ან ქვედა სასუნთქი გზებიდან (ნახველის და/ან ენდოტრაქეული ასპირატი ან ბრონქოალვეოლური ლავაჟი) მძიმე რესპირატორული დაავადების მქონე პაციენტებში. გაითვალისწინეთ, რომ ქვედა სასუნთქი გზებიდან ნიმუშის აღებისას არსებობს აეროზოლიზაციის მაღალი რისკი. 

  • ამასთან, განიხილეთ დამატებითი კლინიკური ნიმუშების (მაგ., სისხლი, განავალი, შარდი) შეგროვება.

ტესტის შედეგის ინტერპრეტაცია დამოკიდებულია ტესტის სისწორეზე და ტესტირებამდე პრეტესტირების ალბათობაზე (ან დაავადების შეფასებით რისკზე). ტესტის დადებით პასუხს აქვს მეტი წონა, ვიდრე უარყოფითს, ვინაიდან ტესტს აქვს მაღალი სპეციფიკურობა (დაახლოებით 95%) და საშუალო მგრძნობელობა (დაახლოებით 70%).[365]

ცრუ უარყოფითი პასუხი დაფიქსირებულია 2-29%-იანი სიხშირით.[365] ინფიცირებულ პაციენტში ცრუ უარყოფითი ტესტის ალბათობა ინფიცირების 1-ელ დღეს 100%-ია, ხოლო მე-4 დღეს 67%. სიმპტომების გამოვლენის დღეს ცრუ უარყოფითი პასუხის სიხშირის მედიანა მცირდება 38%-მდე, მე-8 დღეს კი 20%-მდე, რის შემდეგაც (მე-9 დღიდან) კვლავ იმატებს.[366]

ტესტის ერთი ან მეტი უარყოფითი პასუხი არ გამორიცხავს ინფექციის შესაძლებლობას. თუ COVID-19-ზე მყარი ეჭვის დროს (მაღალი ალბათობა ტესტამდე) მიიღება უარყოფითი პასუხი, საჭიროა დამატებითი ნიმუშების აღება და ტესტირება, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ თავდაპირველად მხოლოდ ზედა სასუნთქი გზების სინჯები იყო აღებული.[364] გაიდლაინებით რეკომენდებულია ორი თანმიმდევრული უარყოფითი ტესტის მიღება (სულ მცირე 1 დღის ინტერვალით), რათა გამოირიცხოს COVID-19; თუმცა, აღწერილია შემთხვევა, რომლის დროსაც პაციენტს ორი უარყოფითი პასუხი ჰქონდა და ტესტმა დადებითი პასუხი აჩვენა სიმპტომების გამოვლენიდან და გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიით დადასტურებიდან 11 დღის შემდეგ.[367]

აიღეთ ნაზოფარინგული ნაცხები, რათა გამორიცხოთ სხვა რესპირატორული ინფქეციები (მაგ., გრიპი, ატიპური პათოგენები), ადგილობრივი მითითებების გათვალისწინებით. ადგილობრივი ეპიდემიოლოგიისა და კლინიკური სიმპტომების გათვალისწინებით, ტესტირება რეკომენდებულია სხვა დაავადებებზეც, როგორიცაა მალარია, დენგეს ცხელება და ტიფოიდური ცხელება. მნიშვნელოვანია ვიცოდეთ, რომ შესაძლებელია კოინფიცირება. COVID-19-ს არ გამორიცხავს სხვა პათოგენზე დადებითი ტესტი.[2][368]

სეროლოგიური კვლევა

სეროლოგიური ტესტირება სულ უფრო ხელმისაწვდომი ხდება; მიუხედავად იმისა, რომ სწრაფი, ანტისხეულების გამოვლენის ტესტები დამტკიცებულია SARS-CoV-2-ის IgG/IgM ანტისხეულების ხარისხობრივი გამოვლენისთვის შრატში, პლაზმაში ან მთლიან სისხლში, ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია რეკომენდაციას არ უწევს მათ გამოყენებას კვლევის ფარგლებს გარეთ, ვინაიდან ამ ტესტებს ვალიდაცია არ მიუღია.[369]

მტკიცებულება განსაკუთრებით სუსტია ადგილზე ჩასატარებელი, სეროლოგიური ტესტების მხარდასაჭერად. მეტა-ანალიზის თანახმად, ქემილუმინესცენტური იმუნოკვლევები IgG ან IgM-ზე ხასიათდება 98%-იანი სენსიტიურობით; იმუნოსორბენტული ფერმენტული კვლევების (ELISA) სენსიტიურობა კი 84%-ია; თუმცა, გვერდითი დინების იმუნოკვლევები (LFIA), რომლებიც ადგილზე კეთდება, ყველაზე დაბალი, 66%-იანი სენსიტიურობით ხასიათდება. ტესტის სენსიტიურობა ყველაზე მაღალი იყო სიმპტომების გამოვლენიდან 3 ან მეტი კვირის გასვლის შემდეგ. ხელმისაწვდომი მტკიცებულება ამჟამად არ უწევს რეკომენდაციას ადგილზე ჩასატარებელი სეროლოგიური ტესტების გამოყენებას.[370]

აშშ-ის დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების რეკომენდაციით, უპირატესია ის სეროლოგიური ანალიზები, რომელთა გადაუდებელ მდგომარეობაში გამოყენებაზე გაიცა ნებართვა სურსათისა და წამლის სააგენტოს მიერ. არ არსებობს იმ გამოკვლევებს შორის უპირატესობა, რომელთა მეშვეობით ტარდება IgG, IgM, IgM და IgG ან საერთო ანტისხეულების ტესტები. ტესტის დადებითი პროგნოზული მაჩვენებელი უნდა იყოს მაღალი (99.5% ან მეტი), ხოლო შედეგების ინტერპრეტაცია აუცილებელია მოსალოდნელი პროგნოზული მაჩვენებლის კონტექსტში (დადებითი და უარყოფითი). ტესტირება გვეხმარება იმ პაციენტთა დიაგნოსტიკაში, რომლებიც წარმოდგენილნი არიან სიმპტომების გამოვლენიდან 9-14 დღის შემდეგ. სეროლოგიური ტესტების შედეგზე დაყრდნობით არ უნდა მივიღოთ გადაწყვეტილება პაციენტის სამუშაო ადგილზე დაბრუნების შესახებ.[371]

SARS-CoV2-ის მიმართ ანტისხეულები, როგორც წესი, დაავადების პირველი 1-3 კვირის ფარგლებში ჩნდება. ამასთან, იმუნოგლობულინი G ანტისხეულების სეროკონვერსია ხშირად წინ უსწრებს იმუნოგლობულინ M ანტისხეულებს.[372][373] კოქრეინის მიმოხილვამ დაადგინა, რომ ანტისხუელბის ტესტი IgG/IgM-ის მიმართ COVID-19-ის მქონე პაციენტების მხოლოდ 30%-ს ავლენდა იმ შემთხვევაში, თუ ტარდებოდა სიმპტომების გამოვლენიდან 1 კვირის თავზე, თუმცა ტესტების სიზუსტე 2 კვირის თავზე იმატებდა და შეადგენდა 70%-ს, ხოლო 3 კვირის თავზე კი გამოვლენილი პაციენტების წილი 90%-ს შეადგენდა. 3 კვირის შემდგომი მონაცემების შესახებ ინფორმაცია შეზღუდულია. ცრუ დადებითი პასუხის მაჩვენებელი COVID-19-ის არმქონე პირებში შეადგენდა 2%-ს. მიმოხილვით დადგინდა, რომ ანტისხეულების ტესტების მგრძნობელობა სიმპტომების გამოვლენიდან პირველ დღეს ძალიან დაბალია იმისთვის, რომ ჰქონდეს პირველადი როლი COVID-19-ის დიაგნოსტიკაში, თუმცა, ამ ტესტებს შესაძლოა ჰქოდნეთ სასარგებლო როლი უწინდელი ინფქეციის გამოვლენის კუთხით, თუ მათ ჩავატარეთ სიმპტომების გამოვლეიდან 15 ან მეტი დღის შემდგომ (თუმცა 35 დღის შემდგომ მონაცემების შესახებ ინფორმაცია ძალიან მწირი რაოდენობითაა ხელმისაწვდომი).[374]

დასაშვებია შრატის ნიმუშების შენახვა, რათა ვალიდური სეროლოგიური ტესტების ხელმისაწვდომობის შემდეგ რეტროსპექტულად განისაზღვროს შემთხვევები. 

გულმკერდის რადიოლოგიური კვლევა

ინფექციის გავრცელების პრევენციის მიზნით აუცილებელია გამოსახულებითი კვლევების ინფექციის პრევენციისა და კონტროლის ადგილობრივი პროცედურების მიხედვით ჩატარება. მიიჩნევა, რომ ორსულ ქალებში გულმკერდის ვიზუალიზაცია უსაფრთხოა.[375]

პნევმონიაზე ეჭვის არსებობის შემთხვევაში თითოეულ პაციენტს ჩაუტარეთ გულმკერდის რენტგენოგრაფია. ფილტვის ცალმხრივი ინფილტრატები გვხვდება პაციენტების 25%-ში, ორმხრივი ინფილტრატები - 75%-ში.[4][5][376] მიუხედავად იმისა, რომ გულმკერდის რენტგენოგრამას დაბალი სენსიტიურობა აქვს კომპიუტერულ ტომოგრაფიასთან შედარებით, უპირატესობაა ნაკლები რესურსების საჭიროება, დაბალი რადიაციული დოზა, მარტივი გამეორება და მობილობა.[377]

განიხილეთ გულმკერდის CT-ს დანიშვნა CT არის უპირატესი გამოსახულებითი კვლევა ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის ჩინეთში. ეს გამოკვლევა გვეხმარება სხვადასხვა ნაბიჯებში, როგორებიცაა დიაგნოზის დადგენა, კონკრეტული პაციენტის მართვის შესახებ გადაწყვეტილების მიღება, გართულებების დიაგნოსტირება ან ალტერნატიული დიაგნოზის დადგენა. თუმცა, CT არ ატარებს დიაგნოსტიკურ ღირებულებას COVID-19-ისთვის, შესაბამისად, ამ კვლევის გამოყენებამდე უნდა გავეცნოთ ადგილობრივ მითითებებს.

ბრიტანეთის გულმკერდის ვიზუალიზაციის საზოგადოება (BSTI) რეკომენდაციას უწევს CT-ს კლინიკურად საეჭვო COVID-19-ის მძიმე შემთხვევებში, თუ გულმკერდის რენტგენოგრაფია გაურკვეველია ან ნორმაშია. COVID-19-ზე ეჭვის გარეშე რადიოლოგიური კვლევა არასპეციფიკურია და შესაძლოა მრავალ სხვა დაავადებას ასახავდეს. ბრიტანეთის გულმკერდის ვიზუალიზაციის საზოგადოებამ ინგლისის ჯანმრთელობის ეროვნულ სერვისთან თანამშრომლობით შექმნა რადიოლოგიური კვლევის შესახებ გადაწყვეტილების დამხმარე ინსტრუმენტი, რომელიც დაეხმარება ექიმებს, გადაწყვიტონ, საჭიროა თუ არა გულმკერდის ვიზუალიზაცია.[378]

BSTI: radiology decision tool for suspected COVID-19 external link opens in a new window

დიდი ბრიტანეთის ზოგი ინსტიტუცია რეკომენდაციას უწევს უფრო პრაგმატულ მიდგომას COVID-19-ზე ძლიერი კლინიკური ეჭვის შემთხვევაში: გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფია რეკომენდებულია მხოლოდ მას შემდეგ, რაც გულმკერდის რენტგენოგრაფიაზე ორჯერ მივიღებთ ორაზროვან ან ნორმალურ შედეგს და უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქციის ტესტი (RT-PCR) უარყოფითია.[379]

რადიოლოგიის ამერიკული კოლეჯის რეკომენდაციის მიხედვით, CT უნდა გამოვიყენოთ მხოლოდ ჰოსპიტალიზებული პაციენტებისთვის, ასევე სიმპტომური პაციენტებისთვის, რომელთაც აქვთ CT-ის სპეციფიკური კლინიკური ჩვენებები. აღნიშნული რეკომენდაცია ხაზს უსვამს, რომ გულმკერდის ნორმალური CT არ ნიშნავს , რომ პაციენტს არ აქვს COVID-19, ხოლო პათოლოგიური შედეგი COVID-19-ის მიმართ სპეციფიკური არ არის.[380]

50 466 ჰოსპიტალიზებულ პაციენტთა მონაცემების მეტა-ანალიზის მიხედვით, გულმკერდის CT-ზე პათოლოგიური შედეგები გამოვლინდა COVID-19-ის მქონე პაციენტთა თითქმის 97%-ში.[381] ზოგიერთ პაციენტში კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე პნევმონიის გამოვლინება შესაძლოა წინ უსწრებდეს RT-PCR-ით SARS-CoV-2-ზე დადებით პასუხს.[382] კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე დარღვევები შესაძლოა მინიმალური სიმპტომების მქონე ან ასიმპტომურ პაციენტებშიც გამოვლინდეს.[93][383] უსიმპტომო დაავადების მქონე პაციენტების ნახევარზე მეტს აღენიშნება ცვლილებები კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე.[361] ზოგიერთ პაციენტს, RT-PCR დადებითი შედეგის მიუხედავად, გულმკერდის რადიოლოგიური მონაცემები ნორმაში აქვს.[384] ამასთანავე, უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (RT-PCR) შესაძლოა იყოს ცრუ უარყოფითი, ამიტომ, კომპიუტერულ ტომოგრაფიაზე ტიპური მონაცემების შემთხვევაში, დიაგნოზის დასადატურებლად საჭიროა განმეორებითი RT-PCR.[385]

ტიპური მახასიათებლები

  • ყველაზე ხშირი გამოვლინებებია დამსხვრეული მინის სურათი, იზოლირებულად ან სხვა ნიშნებთან ერთად, როგორიცაა კონსოლიდაცია, წილაკთაშორისი ძგიდის გასქელება ან ნაკვალევის მსგავსი ნიშანი. ყველაზე ხშირი მიმდინარეობა არის ორმხრივი, პერიფერიული/პლევრის ქვეშა, უკანა წილების დაჩრდილვა, ქვედა წილების დომინანტობით. ექსტენსიური/მულტიწილოვანი ჩართულობა კონსოლიდაციით უფრო ხშირია ხანდაზმულ პაციენტებში და მძიმე დაავადების მქონე პირებში.[386]

  • კომპიუტერულ-ტომოგრაფიული სკანირებით, როგორც წესი, ვლინდება მინის ნამსხვრევისებრი დაჩრილვების ზომის, რაოდენობრივი და სიმკვრივის ზრდა ადრეული მონიტორინგის პერიოდში. შემდგომ ვითარდება შერეული სურათი, რომელიც მოიცავს მინის ნამსხვრევისებრ დაჩრდილვებს, კონსოლიდაციებს და არეული ქვაფენილის განლაგებას, რაც პიკს აღწევს მე-10-მე-11 დღეს, შემდგომ კი თანდათანობით ლაგდება ან რჩება ლაქოვანი ფიბროზის ფორმით.[386]

  • მცირე მოცულობის შედარებითი კვლევის თანახმად, COVID-19-ის მქონე პაციენტებს, პნევმონიის სხვა ტიპებთან შედარებით, გააჩნიათ ფილტვის ორმხრივი ჩართულობის უფრო მაღალი რისკი, მრავლობითი ლაქოვანი დაზიანებებითა და მქრქალი მინისებრი დაჩრდილვებით.[387]

  • ბავშვებში ხშირია ნორმალური ან მსუბუქად შეცვლილი გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფია. ყველაზე ხშირი ნიშნებია: კეროვანი დამსხვრეული მინის სურათი და უფრო იშვიათად, კონსოლიდაციის კერები. პათოლოგიები უფრო ხშირია ქვედა წილებში და მეტწილად ცალმხრივია. იშვიათია პლევრული გამონაჟონი.[388] ბავშვებს, მინიმალური სიმპტომების ან უსიმპტომობის მიუხედავად, გულმკერდის ვიზუალიზაციისას შესაძლოა გამოუვლინდეთ პნევმონიის ნიშნები.[352] 

ატიპური მახასიათებლები

  • ატიპური მახასიათებლებია ფილტვის სისხლძარღვების გადიდება, წილთაშორისი ან წილის შიდა ძგიდის შესქელება, ახლომდებარე პლევრის შესქელება, ჰაერის ბრონქოგრამები, სუპლევრული ზოლები, არეული ქვაფენილის განლაგება, ბრონქის გამრუდება, ბრონქოექტაზია, ვაკუოლური რეტრაქციის ნიშანი და ჰალო. იშვიათ შემთხვევებში ფიქსირდება პლევრული გამონაჟონი, პერიკარდიუმის გამონაჟონი, კავიტაცია, პნევმოთორაქსი და შუასაყრის ლიმფადენოპათია.[386]

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია(WHO) რეკომენდაციას უწევს გულმკერდის რადიოლოგიურ კვლევას ჩამოთვლილ სიტუაციებში:[377]

  • თუ პაციენტი სიმპტომურია და სავარაუდოა COVID-19, მაგრამ RT-PCR ხელმისაწვდომი არ არის ან გვიანდება, ან თავდაპირველი ტესტი უარყოფითია და კორონავირუსზე კლინიკური ეჭვი მაღალია (დიაგნოსტიკისთვის)

  • სავარაუდო ან დადასტურებული COVID-19 შემთხვევები, როცა პაციენტი არ იმყოფება ჰოსპიტალში და აქვს მსუბუქი სიმპტომები (ჰოსპიტალიზაციის/გაწერის გადასაწყვეტად) 

  • სავარაუდო ან დადასტურებული COVID-19 შემთხვევები, როცა პაციენტი არ იმყოფება ჰოსპიტალში და ქვს საშუალო-მძიმე სიმპტომები (სტანდარტული ჰოსპიტალიზაციის/ინტენსიურ განყოფილებაში მოთავსების გადასაწყვეტად) 

  • სავარაუდო ან დადასტურებული COVID-19 შემთხვევები, როცა პაციენტი იმყოფება ჰოსპიტალში და აქვს საშუალო-მძიმე სიმპტომები (თერაპიული მართვის მიზნით). 

ახალი ტესტები

უკუტრანსკრიპციის მარყუჟოვანი იზოთერმული ამპლიფიაცია (RT-LAMP)

  • უკუტრანსკრიპციის მარყუჟოვანი იზოთერმული ამპლიფიკაცია (RT-LAMP) ახალი მეთოდია SARS-CoV-2-ის ვირუსის რნმ-ის აღმოსაჩენად. კვლევა მარტივი და სწრაფია, მაგრამ მტკიცებულებები მის გამოყენებასთან დაკავშირებით მწირია. შექმნილია და შეფასებას გადის სხვადასხვა ტესტ-სისტემები SARS-CoV-2-ის სადიაგნოსტიკოდ.[389][390][391]

ანტიგენის კვლევა

  • აშშ სურსათისა და წამლის სააგენტომ (FDA) გასცა COVID-19-ის ანტიგენის პირველი ტესტის საგანგებო გამოყენების ნებართვა. აღნიშნული ტესტი პოულობს ვირუსის შემადგენელი ან ზედაპირული ცილების ფრაგმენტებს ცხვირის ღრუს ნაცხის ნიმუშებში. ტესტი უფრო სწრაფია, ვიდრე უკუტრანსკრიპციის პოლიმერაზული ჯაჭვური რეაქცია (RT-PCR). მისი სპეციფიკურობა მაღალია, მაგრამ სენსიტიურობა არასაკმარისია, ამიტომ უარყოფითი შედეგი უნდა გადამოწმდეს RT-PCR-ით.[392]

ფილტვის ულტრაბგერითი გამოკვლევა

  • ფილტვის ულტრაბგერა ზოგიერთ ცენტრში გამოიყენება დიაგნოსტიკური ინსტრუმენტის სახით, როგორც რენტგენის და გულმკერდის კომპიუტერული ტომოგრაფიის ალტერნატივა. მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს მხოლოდ ძალიან დაბალი სიზუსტის მტკიცებულებები, შეიძლება დაგვეხმაროს დამატებითი ან ალტერნატიული რადიოლოგიური კვლევის სახით.[377] ულტრაბგერის დადებითი მახასიათებლებია: მობილობა, ადგილზე შეფასების შესაძლებლობა, სამედიცინო პერსონალის დაბალი ექსპოზიცია, მარტივი სტერილიზაცია, მაიონიზებელი რადიაციის არარსებობა, განმეორება მარტივია შემდგომი მართვისას. შეიძლება უფრო მარტივად ხელმისაწვდომი იყოს რესურსებით ღარიბ პირობებში. თუმცა, ასევე გააჩნია შეზღუდვები (მაგ., ვერ საზღვრავს დაზიანების ქრონიკულობას) და შესაძლოა საჭირო გახდეს ვიზუალიზაციის სხვა ხელსაწყოები. B-ხაზები გამოხატულია COVID-19-ის დროს და გვხვდება ჯამური სიხშირით- 97%. პლევრის ხაზის პათოლოგიები გვხვდება 70%-იანი ჯამური სიხშირით. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული სურათი არ არის სპეციფიკური COVID-19-ისთვის, იმატებს დაავადების ალბათობა დამახასიათებელი კლინიკური გამოვლინების ფონზე. სხვა ნიშნებია: კონსოლიდაცია, პლევრის გასქელება, პლევრის ეფუზია.[393] შესაძლოა გამოვიყენოთ ორსულებსა და ბავშვებში.[394][395]

  • BSTI: lung ultrasound (LUS) for COVID-19 patients in critical care areas external link opens in a new window

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით