პირველადი პრევენცია

ეპიდაფეთქების რეგიონში რეკომენდებულია პირებმა მიიღონ შემდეგი პრევენციული ზომები:

  • დაიცვან ჰიგიენა (მაგ:ხელები დაიბანონ საპნითა და წყლით, სპირტის შემცველი ხელის დასაბანი საშუალებით, ან ქლორიანი ხსნარით)

  • მოერიდეთ ბიოლოგიურ სითხეებთან შეხებას.

  • არ ისარგებლოთ იმ ნივთებით, რომელთა შეხებაც მოხდა ინფიცირებული პირების ბიოლოგიური სითხეებთან (მაგ: თანსაცმელი, სამედიცინო აღჭურვილობა, ნემსები).

  • თავი აარიდეთ გასვენებაში და დაკრძალვაზე წასვლას, სადაც მოითხოვება გარდაცვლილის სხეულთან შეხება, რომელიც დადასტურებული ან საეჭვო ებოლა ვირუსით ინფიცირების შედეგად გარდაიცვალა.

  • თავი აარიდეთ ადამიანების გარდა სხვა პრიმატებთან და ღამურებთან კონტაქტს, აღნიშნული ცხოველების ბიოლოგიური სითხეებისა და უმი ხორცის ჩათვლით.

  • თავი აარიდეთ დასავლეთ აფრიკის იმ საავადმყოფოებში ვიზიტს, სადაც მკურნალობას გადიან ინფიცირებული პაციენტები (თუ არ გიწევთ იქ სამუშაოდ წასვლა).

  • უცხო ქვეყნიდან დაბრუნებულმა მგზავრებმა (სამედიცინო პერსონალის ჩათვლით) უნდა დაიცვან ადგილობრივი უსაფრთხოების წესები და 21 დღის განმავლობაში დააკვირდნენ საკუთარ ჯანმრთელობის მდგომარეობას, ხოლო სიმპტომების განვითარების შემთხვევაში, განსაკუთრებით კი ცხელების არსებობისას, სამკურნალოდ მიმართონ სამედიცინო დაწესებულებას.

სამედიცინო პერსონალმა, რომლებსაც შესაძლებელია მოუხდეთ ინფიცირებულ პაციენტებთან კავშირი, უნდა გაიარონ შემდეგი ეტაპები:

  • ჩაიცვით დამცავი ტანსაცმელი.

  • სათანადოდ აკონტროლეთ ინფექცია და მიიღეთ სტერილიზაციის ზომები. Centers for Disease Control and Prevention (CDC): infection control for viral haemorrhagic fevers in the African health care setting external link opens in a new window

  • რამდენადაც შესაძლებელია ერთმანეთისგან მოშორებით დააწვინეთ საეჭვო პაციენტები და ასევე ცალკე განათავსეთ, დადასტურებული ინფიცირებული პაციენტები საეჭვო პაციენტებისგან.

  • თავი აარიდეთ იმ პირთა სხეულებთან შეხებას, რომლებიც გარდაცვლილი არიან დადასტურებული ან საეჭვო ინფექციის შედეგად. ეპიდემიის არსებობის განმავლობაში თავი უნდა აარიდოთ ნებისმიერ გვამთან უშუალოდ შეხებას.

  • თუ ინფიცირებული პაციენტების ბიოლოგიურ სითხეებთან მოგიწევთ უშუალოდ შეხება, ამის შესახებ აცნობეთ სამედიცინო პერსონალს.

World Health Organization (WHO): aide-memoire for infection prevention and control in a health care facility external link opens in a new window

Centers for Disease Control and Prevention (CDC): infection control for viral haemorrhagic fevers in the African health care setting external link opens in a new window

თუ თავდაპირველი სკრინინგის (რენდგენოლოგიური კვლევის) საფუძველზე დაეჭვდებით ინფიცირების შესახებ, ნებისმიერ შემდგომ გამოკვლევამდე, დაუყოვნებლივ უზრუნველყვეთ პიროვნების იზოლირება. სანამ პაციენტი გადის კვლევას, გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს სხვა პაციენტებთან და სამედიცინო პერსონალთან ურთიერთობის შემცირებას. სანამ პაციენტს არ ჩაუტარდება კვლევა და არ გამოირიცხება ვირუსის არსებობა, აუცილბელია განაგრძოთ იზოლირების ღონისძიებები.[69]

სამედიცინო პერსონალი ყველაზე დიდი რისკის წინაშე დგას მაშინ, როდესაც ინფიცირებული პაციენტების მოვლისას უყურადღებოდ ეხებიან საკუთარ სახეს ან კისერს დამცავი ნიღბის ქვეშ და იხსნიან პირად დამცავ საშუალებებს. სამედიცინო პერსონალს უნდა ესმოდეს პირადი დაცვის საშუალებების ბაზისური პრინციპები:[69]

  • ჩაცმა: პაციენტის სამკურნალო ზონაში შესვლამდე საჭიროა პირადი დამცავი საშუალებების სწორად ჩაცმა. რამდენადაც პაციენტის სამკურნალო ზონაში ყოფნის განმავლობაში შეუძლებელია პირადი დამცავი საშუალებების შეცვლა, ზონაში შესვლამდე ყურადღებით უნდა შეამოწმოთ და დარწუნდეთ იმაში, არის თუ არა იგი მაქსიმალურად კომფორტული. კანი უნდა იყოს სრულად დაფარული. გამოცდილი დამკვირვებელი უშუალოდ უნდა აკვირდებოდეს ჩაცმის პროცედურებს და პაციენტის სამკურნალო ზონაში შესვლამდე საბოლოოდ უნდა ჩაატაროს შემოწმება.

  • პაციენტის მკურნალობის დროს: პოტენციურად დაბინძურებულ მიდამოებთან ექსპოზიციის სრული ხანგრძლივობის განმავლობაში თითოეული პირადი დამცავი საშუალება უნდა იყოს მორგებული და ჩაცმული სწორად. პაციენტის მოვლის დროს დაუშვებელია პირადი დამცავი საშუალებების გასწორება. სამედიცინო პერსონალმა ხშირად უნდა ჩაატაროს ხელთათმანების (ჩაცმულ მდგომარეობაში) დეზინფექცია სპირტის შემცველი ხელის სახეხით ან ქლორის ხსნარით, განსაკუთრებით ბიოლოგიურ სითხეებთან ხელებით კონტაქტის შემდგომ. თუ პაციენტზე ზრუნვის განმავლობაში ნაწილობრივ ან მთლიანად დარღვეულია პირადი დამცავი საშუალებები (მაგ: თუ ხელთათმანები გამოყოფილია სახელოებიდან და ექსპოზირებულია კანი, ხელთათმანის გარეთა მხარე გახეულია, მოხდა ნემსის ჩხვლეტა), სამედიცინო პერსონალი ვალდებულია დაუყოვნებლივ შევიდეს გასახდელ ოთახში, რათა შეაფასოს ექსპოზიციის ხარისხი და შეიმუშავოს ექსპოზიციის კონტროლის გეგმა (ჩვენების შემთხვევაში). სამედიცინო პერსონალი სრულად უნდა იყოს გარკვეული, თუ რა სახის დაუყოვნებელი ზომები უნდა მიიღოს მაღალი რისკის სიტუაციაში (ნემსის ჩხვლეტით მიყენებული ჭრილობა და ლორწოვანი სეკრეტის შესხურება). უსაფრთხოდ გამოცვლის შემდეგ აუცილებელია რისკის სწრაფი შეფასება და ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკის განხილვა.[70]

  • გახდა: ნახმარი პირადი დამცავი აღჭურვილობის გახდა დიდ რისკებთან არის დაკავშირებული, რაც პიროვნების დაცვის გარანტირების მიზნით, საჭიროებს დაგეგმილ პროცედურას, გამოცდილ დამკვირვებელსა და მის გასახდელად სპეციალურად განსაზღვრულ ზონას. თვითინფიცირებისა, თუ სხვა სახის ინფიცირების ალბათობის შემცირების მიზნით, ნელა და ფრთხილად, შესაბამისი თანმიმდევრობის მიხედვით უნდა მოხდეს პირადი დამცავი აღჭურვილობის გახდა. ტრენინგისა და ყოველდღიური პრაქტიკის მიღების განმავლობაში, შემუშავებული უნდა იქნას თანმიმდევრული პროცესი.

com.bmj.content.model.Caption@5682b9b0[Figure caption and citation for the preceding image starts]: სამედიცინო პერსონალი პირად დამცავ აღჭურვილობაში ებოლას მკურნალობის ცენტრში სიერა ლეონეში, 2014 წელიკრის ლეინის პერსონალური კოლექციიდან, (MSc) (ინგლისის საზოგადოებრივი ჯანდაცვა (PHE)/ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაცია); (გამოიყენება ნებართვის საფუძველზე) [Citation ends].

უსაფრთხო მოქმედების გარანტირების მიზნით, პაციენტის სამკურნალო ზონაში და ჩაცმისა და გახდის დროს ,,პარტნიორის" მნიშვნელობა ვერ იქნება გადაჭარბებული, არსებობის შემთხვევაში, დამოუკიდებელი მონიტორებით ხელმძღვანელობასან ერთად. Centers for Disease Control and Prevention (CDC): the buddy system external link opens in a new window

ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის და დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების მიერ შემუშავებულია დეტალური სახელმძღვანელო, პირად დამცავ აღჭურვილობასთან დაკავშირებით:

ვაქცინები:

  • არ არსებობს ადამიანებისათვის გამოსაყენებელი ლიცენზირებული ვაქცინები.[71] იხილეთ სეგმენტი "მკურნალობის ახალი მეთოდები" შემუშავების პროცესში არსებული თანამედროვე ვაქცინების შესახებ.

World Health Organization (WHO): Ebola: infection prevention and control external link opens in a new window

Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Ebola prevention external link opens in a new window

მეორეული პრევენცია

ებოლას ვირუსული ინფექცია შეტყობინებადი დაავადებაა.

ინფექციაზე ეჭვის არსებობის შემთხვევაში, პაციენტი უნდა განთავსდეს იზოლირებულ დაწესებულებაში და ყველა სამედიცინო პერსონალმა, რომელსაც მასთან კონტაქტი ექნება უნდა ატაროს დამცავი აღჭურვილობა. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის და დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრების მიერ შემუშავებულია დეტალური სახელმძღვანელო, პირად დამცავ აღჭურვილობასთან დაკავშირებით:

არსებითი მნიშვნელობა აქვს კონტაქტების მიდევნებას (მაგ: ოჯახი, მეგობარი, კოლეგები). იმ პირებს, რომლებიც განიცდიდნენ ებოლას ვირუსთან ექსპოზიციას ბოლო 21 დღის განმავლობაში და არ აღენიშნებათ სიმპტომები, ესაჭიროებათ დაკვირვება ინკუბაციური პერიოდის განმავლობაში, რათა უზრუნველყოფილი იყოს სიმპტომების სწრაფი ამოცნობა და დაუყოვნებლივი იზოლაცია. WHO-მ ჩამოაყალიბა მითითებები კონტაქტში მყოფი პირების შესახებ:

შესაძლო ინფიცირებული სამედიცინო პერსონალი, იზოლირებულ უნდა იქნას და მათ იგივე მკურნალობა უნდა მიიღონ, რაც სხვა პაციენტებმა, სანამ არ დადასტურდება უარყოფითი დიაგნოზი.[132] შესაძლო ინფექციის მქონე პაციენტის ბიოლოგიურ სითხეებთან ექსპოზიციის რისკის შემთხვევაში, ადამიანმა სასწრაფოდ უნდა დაიბანოს დაზიანებული კანის ზედაპირი საპნით და წყლით და ლორწოვანი გარსი დიდი რაოდენობით წყლით ჩამოიბანოს.

მნიშვნელოვანია დამარხვისას უსაფრთხო პრაქტიკის გამოყენება, თუმცა კულტურულად ეს ყოველთვის დასაშვები არ არის, რაც წარმოადგენს პრობლემას.[66]

World Health Organization (WHO): how to conduct safe and dignified burial of a patient who has died from suspected or confirmed Ebola virus disease external link opens in a new window

ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა (PEP):

  • ეს არის სწრაფად ცვალებადი სფერო.[207] შემოთავაზებულია სასარგებლო სტრუქტურა, რომელიც იყენებს რისკთან დაკავშირებულ პირდაპირ მიდგომას.

  • მაღალი რისკის მქონე პაციენტებში (მაგ. კანის დარღვეული მთლიანობის ან ინფიცირებულ პაციენტთან (ცოცხალთან ან გარდაცვლილთან) ან მათ ბიოლოგიურ სითხეებთან ლორწოვანი გარსით კონტაქტის დროს, ბასრი საგნით შემავალი დაზიანებისას ან დაბინძურებულ ხელთათმანებთან ან ტანსაცმელთან კონტაქტის შემთხვევაში) რეკომენდებულია ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა. ექსპოზიციის შემდგომი პროფილაქტიკა შესაძლოა განვიხილოთ ინფიცირებულ პაციენტთან ან მათ ბიოლოგიურ სითხეებთან (ცოცხალი ან გარდავლილი) მხოლოდ კანით კონტაქტის შემთხვევაშიც. პაციენტის სპეციფიკური გარემოებებიდან გამომდიანარე განსახილველი პროფილაქტიკის ვარიანტებია პასიური იმუნოთერაპია მონოკლონური ანტისხეულებით (მაგ. ZMapp, MIL77), ანტივირუსული აგენტები (მაგ. ფავიპირავირი, რემდესივირი, BCX4430) ან ვაქცინაცია (მაგ. rVSV-ZEBOV).[208]

  • ამ ინტერვენციებთან ერთად, საშიშ პათოგენებთან ექსპოზირებული სამედიცინო პერსონალისთვის მიზანშეწონილია ფსიქოლოგიური დახმარების გაწევა.[209]

World Health Organization (WHO): Ebola: infection prevention and control external link opens in a new window

Centers for Disease Control and Prevention (CDC): Ebola prevention external link opens in a new window

აღნიშნული მასალა უნდა გამოიყენოთ disclaimer მიხედვით